Chủ nhật, 6/5/2018 | 17:53 GMT+7

Chiếc xe thồ “đánh Tây”

LSVNO - Sau cơn lao lực kéo dài, cụ Trịnh Ngọc phải bỏ cuộc sống đi về với người thiên cổ. Chiếc xe đạp còn lại của cụ đang là vật chứng sinh động của lịch sử. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, nó cùng với 20.991 xe đạp thồ khác của mọi miền đất nước làm nên thiên chức chuyển tải sự yêu thương đùm bọc của hậu phương ra tiền tuyến...

1-doan-xe-tho-thanh-hoa-tham-gia-chien-dich-dien-bien-phu-da-di-vao-lich-su-5aeedcc14dafd

Đoàn xe đạp thồ Thanh Hóa tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ đã đi vào lịch sử.

Trước cách mạng tháng 8/1945, chàng thanh niên Trịnh Ngọc (sinh năm 1925) rất hiếu học nên được gia đình (ở xã Yên Trường, huyện Yên Định, Thanh Hoá) bán bò, bán trâu, rồi tậu mua cho một chiếc xe đạp của Pháp gửi xuống thị xã Thanh Hoá để theo học Trung học nội trú Collège tư thục Lò Chum. Một buổi chiều tan học, Trịnh Ngọc đạp xe đến thăm Khu giám mục khảo thí Trường Thi (tại ngã ba Bia, phường Trường Thi, thành phố Thanh Hóa bây giờ) nên khi trở về khu nội trú Collège tư thục Lò Chum vào lúc chập choạng tối. Đèn xe đạp bị hỏng. Thấy xe không sáng đèn, viên cảnh sát người Pháp cầm dùi cui chặn lại hạch sách, dọạ thu xe. Quan sát thấy hắn mất cảnh giác, Trịnh Ngọc đạp một cái thật mạnh vào bộ hạ viên cảnh sát rồi phóng xe đạp theo đường hàng dừa Nam Ngạn. Hắn cưỡi xe đạp đuổi theo. Lên dốc đê sông Mã, Trịnh Ngọc vác chiếc xe đạp của mình đứng trên dốc ném xuống đầu viên cảnh sát. Thấy hắn ngã kềnh giãy dụa, Trịnh Ngọc lấy xe của mình đạp nhanh về phía cầu Hàm Rồng...

Từ sự kiện trên, Trịnh Ngọc phải bỏ học, sống chui lủi và ở nhờ những nhà thân quen để tránh sự truy tìm của viên cảnh sát. Thế rồi, ngày 20/6/1945, Trịnh Ngọc được tham gia vào Đội tuyên truyền vũ trang thuộc thị đội Việt Minh thị xã Thanh Hoá. Cách mạng tháng 8 thành công, Trịnh Ngọc mang lòng yêu thương và cưới người con gái Nguyễn Thị Sửu ở Phố Mới khu Cầu Bố mà trước đây đã phải "buôn thúng, bán mẹt" cưu mang mình trong những ngày sống chui lủi.

Từ năm 1946 - 1951, Trịnh Ngọc tham gia cách mạng và được kinh qua các chức vụ như Đại đội trưởng Đại đội địa phương làm nhiệm vụ tiêu thổ kháng chiến thuộc Uỷ ban Quân chính thị xã Thanh Hoá, rồi Đội trưởng Đội tuyên truyền xung phong tập trung và cán bộ thường trực Thị Đoàn thị xã Thanh Hoá. Tháng 1 - 9/1952, ông được Thị uỷ Thanh Hoá cử đi làm Phó chỉ huy phụ trách Đoàn thanh niên trong Đoàn dân công hoả tuyến đi chiến dịch thượng Lào.

Thế là chiếc xe đạp ném vào mặt thằng Tây trên bờ đê sông Mã, hồi còn là học sinh Collège tư thục Lò Chum năm xưa lại theo Trịnh Ngọc vận chuyển lương thực từ hậu phương Thanh Hoá ra tiền tuyến, tiếp vận cho bộ đội ở khắp chiến trường thượng Lào...

2-ong-trinh-quoc-tuan-dang-gioi-thieu-nhung-thanh-tich-cua-bo-minh-cho-pv-5aeedcf337905

Ông Trịnh Quốc Tuấn giới thiệu về thành tích của bố mình.

Bước vào chiến cuộc Đông Xuân 1953 - 1954, nhất là chiến dịch Điện Biên Phủ, sức mạnh của khối đại đoàn kết các dân tộc được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vun đắp, xây dựng đang được huy động dốc sức người, sức của "tất cả cho tiền tuyến...", quyết tâm đánh thắng thực dân pháp xâm lược. Tháng 1/1954, Đội xe thồ hoả tuyến của thị xã Thanh Hoá hoàn thành nhiệm vụ ở chiến trường thượng Lào trở về, Trịnh Ngọc lại được Thị uỷ Thanh Hoá cử làm Chỉ huy trưởng Đội xe thồ thị trấn Đông Sơn (Thật ra, đây là một Đội xe thồ của thị xã Thanh Hoá sơ tán về Khu bí mật của huyện Đông Sơn) trong Đoàn xe thồ hoả tuyến (gồm 20 đội) của tỉnh Thanh Hoá do đồng chí Đặng Văn Minh cán bộ biệt phái từ Ty giao thông sang làm trưởng Đoàn. Thêm một lần nữa, Trịnh Ngọc lại tạm chia tay vợ và những đứa con thơ mang theo chiếc xe đạp "đánh Tây" của mình lăn bánh vận chuyển lương thực từ hậu phương tiếp tế ra mặt trận.

Trong các chiến dịch trên, lực lượng dân công của đồng bào các dân tộc trên mọi miền của Tổ quốc được huy động 1.298.930 người, với 29.485.900 lượt ngày công; sức của nhân dân đóng góp được 25.560 tấn gạo, 1.909 tấn thực phẩm, 266 tấn muối; huy động phương tiện được 20.991 xe đạp thồ, 3.130 chiếc thuyền, 1.800 mảng nứa, 914 con ngựa thồ,... và 756 xe thô sơ. Trong đó, riêng trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, tỉnh Thanh Hoá huy động 182.124 dân công gánh bộ và 11.000 dân công xe đạp thồ..., vận chuyển hơn 10.000 tấn gạo từ xứ Thanh vượt cả 1.000 km băng theo các tuyến đường rừng qua Hoà Bình, Sơn La đến điểm tập kết tại kho lương thực Trạm H1 Tuần Giáo (Lai Châu) để kịp tiếp vận lương thực, thực phẩm cho bộ đội ở chiến trường Điện Biên Phủ.

Trong số 11.000 dân công xe thồ, phần lớn trong số này mỗi người thồ với trọng lượng bình quân chỉ đạt từ 150 - 200 kg một chuyến. Trong đó, anh Cao Tỵ, dân công trong một Đội xe thồ thị xã Thanh Hóa luôn thồ ổn định dẫn đầu Đội với trọng lượng là 325 kg hàng hoá mà vẫn vượt đèo, lội suối rộn ràng với câu hò xứ Thanh vọng mãi vào núi rừng Tây Bắc: "Đèo cao thì mặc đèo cao/Tinh thần tiếp vận còn cao hơn đèo".

Thế nhưng, đạt thành tích vượt trội hơn hẳn và về đích đạt kỷ lục toàn Đoàn xe thồ dân công hoả tuyến Thanh Hoá lại là người có chiếc xe thồ "đánh Tây" Trịnh Ngọc chở với trọng lượng 345,5 kg hàng bình quân trên toàn tuyến. Nhờ thành tích này, kết thúc Chiến dịch Điện Biên Phủ, ngày 2/9/1954, ông Nguyễn Văn Thân (Uỷ viên Thường trực Hội đồng cung cấp Mặt trận Liên khu IV) ký tặng Bằng khen số 145-HĐ cho đồng chí Trịnh Ngọc (27 tuổi) ở Đội xe thồ thị trấn huyện Đông Sơn, với nội dung: "Điển hình tăng năng suất trong toàn tuyến, đạt kỷ lục 345,5 kg; tổ chức động viên khá, lãnh đạo sát sao; xây dựng đơn vị điển hình trong toàn tuyến, năng suất quân bình 214 kg; bảo đảm thời gian..., nêu cao tinh thần vượt khó, hoàn thành tốt nhiệm vụ".

3-nhung-thanh-tich-cua-cu-trinh-ngoc-5aeedd2a171f0

Tháng 10/1954, chàng thanh niên Trung học Collège tư thục Lò Chum năm xưa hàng ngày cùng với chiếc xe đạp "đánh Tây" lại trở về Thị đoàn Thanh Hóa tiếp tục công tác. Nhân ngày sinh nhật Bác năm 1955, Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng ký Nghị định số 585/TTg, thưởng Huân chương kháng chiến hạng Ba cho đồng chí Trịnh Ngọc (lúc này là Bí thư Chi đoàn thanh niên cứu quốc thị xã Thanh Hóa) do đã lập nhiều thành tích trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

***

Sau khi chuyển về công tác tại Tỉnh đoàn Thanh Hóa, cụ Trịnh Ngọc vẫn thường ngày đạp chiếc xe đạp "đánh Tây" này đến công sở. Năm 1960, Ty văn hóa Thanh Hóa đến xin lại chiếc xe đạp thồ của cụ Trịnh Ngọc về trưng bày tại Bảo tàng Thanh Hóa. Năm 1974, căn bệnh lao lực hành hạ và đã đưa cụ Trịnh Ngọc về với người thiên cổ. Tuy vậy, chiếc xe đạp "đánh Tây" của cụ Trịnh Ngọc nói riêng và 20.991 xe đạp thồ của dân công khắp mọi miền nói chung đã góp phần làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Chiến thắng vẻ vang này còn là động lực cho lực lượng dân công, thanh niên xung phong và quân dân ta sau này tiếp tục hành trình trên đường Trường Sơn huyền thoại, góp phần giải phóng hoàn toàn miền nam, thống nhất đất nước.

 

Những sự kiện lịch sử liên quan đến nhân thân cụ Trịnh Ngọc nói trên, được tác giả lược ghi qua tư liệu của Sở Giao thông vận tải Thanh Hóa và một phần tài liệu do ông Trịnh Quốc Tuấn (SN 1948) là con trai cả cụ Trịnh Ngọc cung cấp. Ông Tuấn nguyên là thầy giáo dạy văn của Trường phổ thông Trung học Đào Duy Từ - tiền thân là Collège tư thục Lò Chum - nghỉ hưu năm 2008. Hiện nay, ông Tuấn cùng gia đình đang sinh sống tại nhà của cụ Trịnh Ngọc ở số 83 phố Đinh Công Tráng, phường Ba Đình, TP. Thanh Hoá; và là Hội viên của một số Hội nghề nghiệp như Hôi viên Hội khoa học lịch sử Việt Nam..., Hội viên Hội văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam.

Lê Trọng Hùng