Thứ bảy, 19/5/2018 | 07:21 GMT+7

Chuyện về 50 đồng vốn của Bác Hồ tặng

LSVNO - Bên ấm trà xanh, nghệ nhân Nguyễn Văn Nắng (thôn Ngọc Động, xã Hoàng Đông, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam) trầm tư kể cho chúng tôi nghe câu chuyện từ năm 1958 khi được Bác Hồ tặng Tổ hợp thủ công mỹ nghệ Việt Tiến 50 đồng làm vốn, với mong muốn khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống mây tre đan Ngọc Động…

m22-5aff6d62c3d1e

Sản phẩm mây tre đan của Ngọc Động được xuất khẩu ra 12 nước trên thế giới.

Trước năm 1945, vùng quê chiêm trũng Ngọc Động chưa mưa đã úng, chưa nắng đã hạn, nên đời sống nông dân ở đây rất nghèo. Trai tráng bỏ làng ra đi khắp nơi, tha phương cầu thực. Hồi đó, anh em nhà ông Binh Cổng cùng cháu ruột là cụ Nguyễn Văn Nhẫn lại tìm đường khăn gói ra tận huyện Từ Sơn (Bắc Ninh) để học nghề mộc và đan lát thủ công mỹ nghệ. Học xong, cụ Binh Cổng trở về quê. Hàng ngày, cụ kêu gọi vận động thanh niên họ hàng ra đình làng Ngọc Động để cụ truyền nghề. Đợt đầu học nghề ấy, nam thanh, nữ tú của làng Ngọc Động có hơn 50 người tham gia. Trong đó có Nguyễn Thế Nhiếp, Nguyễn Thế Lâm, Nguyễn Thế Thức, Nguyễn Văn Nắng, Nguyễn Văn Chuyền, Nguyễn Văn Nhẫn,... và Nguyễn Văn Minh là những người có năng khiếu tiếp thu nghề mây tre đan nhanh và sáng tạo hơn hẳn số thanh niên khác.

Nhờ cụ Binh Cổng truyền nghề, con cháu các dòng họ Nguyễn ở Ngọc Động qua nhiều đời tiếp tục mở rộng truyền nghề cho bà con trong làng phát triển nghề mây tre đan. Qua một thời gian dài, làng nghề thủ công mỹ nghệ ở Ngọc Động phát triển rất nhỏ lẻ, thiếu tập trung, sản phẩm sản xuất ra không tìm kiếm được thị trường tiêu thụ. Năm 1950, làng nghề mây tre đan làng Ngọc Động bắt đầu sản xuất theo hướng tập trung, các mặt hàng được gom mua mang lên tàu hoả vận chuyển ra Hà Nội và một vài tỉnh lân cận tiêu thụ. Lúc này, cụ Đòng (tức Nguyễn Văn Nắng), cụ Năm Lai (tức Nguyễn Thế Lâm), cụ Tư Nhiếp, cụ Chuyền, cụ Minh và một số cụ cao tuổi khác đứng ra vận động các hộ gia đình sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ trong thôn Ngọc Động góp vốn thành lập Tổ hợp thủ công mỹ nghệ Việt Tiến. Sau đó, Tổ hợp này được đổi tên thành Hợp tác xã Việt Tiến (HTX Việt Tiến)...

Trước ngày 19/8/1958, nhân dịp kỷ niệm 13 năm ngày Cách mạng tháng 8 thành công, lãnh đạo HTX Việt Tiến tổ chức họp Chi bộ quyết định cử những người thợ có tay nghề cao như cụ Đòng, cụ Năm Lai, cụ Tư Nhiếp, cụ Chuyền và cụ Minh thiết kế, sản xuất chiếc ghế tựa (ngồi làm việc) và chiếc ghế đu, nằm thư giãn khi mệt, để tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cặp ghế được làm xong, Chi bộ HTX Việt Tiến cử đoàn công tác vận chuyển hàng ra Ga Đồng Văn đi tàu hoả mang ra Hà Nội rồi thuê xe chở về Phủ Chủ tịch để tặng Bác. Cụ Đòng ngậm ngùi, nuối tiếc: "... vì bận việc nước, nên cả đoàn công tác đại diện cho HTX Việt Tiến không gặp được Bác. Sau đó, hai chiếc ghế được gửi cho các đồng chí cần vụ chuyển lên Phủ Chủ tịch để tặng Bác, rồi chúng tôi ra về...".

m2-5aff6d3263706

Nghệ nhân Nguyễn Văn Nắng.

Cụ Nắng nâng chén mời chúng tôi dùng trà. Hương thơm của trà khiến cho người cao tuổi như cụ Nắng cũng hưng phấn đến lạ thường. Nhìn về phía tôi, cụ bảo: "Đúng vào dịp Tết Độc lập mùng 2 tháng 9 năm 1958, HTX Việt Tiến nhận được giấy báo từ Bưu điện Đồng Văn của Bác Hồ gửi về, tặng HTX Việt Tiến 50 đồng và kèm một bức thư. Trong thư Bác nói, có đoạn: ... Bác đã nhận được quà của các chú. Bác trích tiền tiết kiệm của Bác dành dụm được tặng các chú 50 đồng làm vốn, để các chú khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống mây tre đan ở địa phương".

Theo lời kể của cụ Nắng, nhận tiền và đọc xong thư của Bác, tất cả các xã viên HTX Việt Tiến vui sướng lắm. Chi bộ HTX Việt Tiến họp và quyết định chi 30 đồng rồi cử người đến nhà ông Chài thôn Hoàng Hạ (xã Hoàng Đông) mua một con trâu mộng giá 29 đồng, dư 1 đồng mua rượu và các đồ lễ khác. Trước là dâng vật phẩm báo công, tế lễ Thành hoàng Đức Đại Vương Phạm Phúc (người có công khai khẩn, thành lập làng Ngọc Động), sau là bà con nông dân Ngọc Động vui mừng đón Tết Độc lập, ghi nhớ công ơn những chiến sỹ cộng sản đã hy sinh bảo vệ Tổ quốc để có ngày độc lập hôm nay.

Cụ Nắng nhớ lại, thời điểm đó, số vốn 20 đồng còn lại do Bác tặng là một món quà vô cùng có ý nghĩa, động viên tinh thần cho các xã viên và được Chi bộ quyết định đầu tư ngay cho việc mua sắm thiết bị làm nghề, phân phát cho từng hộ gia đình, bắt tay ngay vào việc sản xuất...

Tuy nhiên, việc sản xuất nghề thủ công mỹ nghệ mây tre đan ở Ngọc Động từ năm 1958 cho đến nay cũng gặp không ít thăng trầm. Ông Nguyễn Văn Phú (con trai cả cụ Nắng) nguyên là Chủ nhiệm HTX Việt Tiến, cho biết: “Sau ngày đất nước được hoàn toàn giải phóng, HTX Việt Tiến được đổi tên thành HTX Thống Nhất; năm 1991 lại đổi tên thêm một lần nữa thành HTX Ngọc Động. Trong các giai đoạn này, thời kỳ 1989 - 1991, HTX làng nghề thủ công mỹ nghệ Ngọc Động gặp khó khăn nhất. Bởi lẽ, thị trường Đông Âu sụp đổ. Sản phẩm mây tre đan, bàn ghế mây các loại sản xuất bị ứ đọng không xuất khẩu được, đời sống xã viên gặp nhiều khó khăn, một số tổ hợp nhỏ lẻ giải thể, con cháu trong làng có phần không thiết tha với nghề. Mặt khác, các cụ có tay nghề cao như cụ Nhẫn, cụ Chuyền, cụ Nhiếp, cụ Lâm sau khi truyền lại nghề mây tre đan cho con cháu trong làng lần lượt ra đi tìm về với cụ tổ Binh Cổng”.

Trước tình hình trên, các cụ còn lại như cụ Nắng, cụ Thức, cụ Minh thường xuyên đến từng gia đình truyền thổi nhiệt huyết và khơi dậy những tự hào được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng vốn để khôi phục và phát triển làng nghề mây tre đan của Ngọc Động. Nhờ vậy, các xã viên của HTX mây tre đan Ngọc Động ý thức được rằng: "Bỏ nghề này đồng nghĩa với việc tiêu hết tiền vốn của Bác là không xứng với tổ tiên". Bởi vậy, lớp lớp thanh niên và các thế hệ trẻ trong làng Ngọc Động yêu thích nghề truyền thống của quê hương mình hàng ngày lại ra đình làng Ngọc Động được cụ Nắng, cụ Thức,... và cụ Minh truyền nghề thủ công mỹ nghệ mây tre đan, như thổi hồn vào từng bàn tay khéo léo của nông dân.

Cũng theo ông Nguyễn Văn Phú cho biết, từ những năm 2009, HTX Việt Tiến đã có hơn 600 hộ (khoảng 2.500 khẩu) xã viên thường xuyên sản xuất hơn 200 mặt hàng mây tre đan xuất khẩu, trong đó có các mặt hàng chủ lực gồm lẵng hoa, lọ lục bình, hộp mây, khay mây, bát đĩa trang trí từ mây, bàn ghế mây,... và giường mây; kịp thời cung cấp đa dạng mẫu mã theo đơn đặt hàng của 16 doanh nghiệp xuất khẩu trong thôn Ngọc Động. Sản phẩm được xuất khẩu ra 12 nước trên thế giới, chủ yếu vẫn là các nước Đông Âu như Đức, Nga,... và Pháp; thị trường Châu Á chủ yếu là các nước Nhật, Hàn Quốc,... và Đài Loan, Hồng Kông (Trung Quốc). Nhờ đó, giải quyết việc làm cho hơn 1.100 lao động trong độ tuổi từ 16 - 60, có thu nhập ổn định.

Lúc tiễn tôi ra thăm đình làng Ngọc Động, cụ Nắng nói vui: "Thấy con cháu trong làng ăn nên làm ra nhờ nghề mây tre đan của cụ Binh Cổng truyền cho, là mừng lắm. Ngộ nhỡ, sau này tôi có đi theo cụ Binh Cổng thì cũng vui lòng, vì không mang cái tiếng là làm hư hỏng mất cái vốn của cụ Hồ, là cũng thoả nguyện với lòng mình rồi!". Chia tay cụ, tôi rưng rưng rảo bước trên con đường cái thôn ra thăm đình làng Ngọc Động.

 

Lê Trọng Hùng