Thứ năm, 2/11/2017 | 01:16 GMT+7

Vụ án Tống Văn Sơ qua lời kể của Luật sư Lô-dơ-bi

LSVNO - Nhân chuyến thăm Việt Nam năm 1960, Luật sư Lô-dơ-bi đã kể lại việc bào chữa cho Chủ tịch Hồ Chí Minh trong vụ án năm 1931 ở Hồng Kông cũng như những kỷ niệm sâu sắc của gia đình mình đối với Người.

tai-xuong-59fa0c2759d33

Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp gia đình Luật sư Lô-dơ-bi ở Hà Nội năm 1960. Ảnh tư liệu.

Cuộc hội ngộ của Hồ Chủ tịch và Luật sư Lô-dơ-bi

Vào dịp Tết Canh Tý năm 1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến Nhà khách Chính phủ (số 58 phố Nguyễn Du, Hà Nội). Người cho mời các đồng chí phục vụ ở lại. Người nói đại ý: sắp có đoàn khách, không phải khách của Đảng, của Chính phủ mà là khách của Bác mời, Bác biết họ từ mấy chục năm trước, bây giờ mới gặp lại. Lẽ ra cô, chú được về quê ăn Tết với gia đình, lẽ ra khách của Bác, Bác phải lo liệu, nhưng quá nhiều, Bác không phục vụ được, Bác nhờ các cô, các chú. Rồi Người hỏi:

- Có giúp Bác được không nào?

Mọi người nhất trí thưa:

- Dạ! Được ạ!

Về chuyến đi này, Luật sư Lô-dơ-bi kể lại: “Năm 1956, một nhà báo Anh (đảng viên cộng sản Anh) sang thăm Việt Nam về Hương Cảng đến tìm và trao cho tôi một bức thư và 2 bức ảnh Hồ Chủ tịch, một bức gửi cho vợ chồng tôi, một bức gửi cho con gái tôi… Chúng tôi gửi thư cám ơn và gửi ảnh cho Hồ Chủ tịch. Sau đó đại diện Sở Vận tải Trung Hoa ở Hương Cảng điện thoại cho chúng tôi 2 lần và đến gặp chúng tôi, gửi cho chúng tôi một gói quà của Hồ Chủ tịch, trong đó có một bức thêu chùa Một Cột, một cái khay sơn mài và một bức thư của Hồ Chủ tịch mời sang thăm Việt Nam…”.

Sau đó, vào đầu năm 1960, Luật sư Lô-dơ-bi đã sang thăm Việt Nam cùng vợ và một cô con gái. Gia đình Luật sư rất xúc động khi được chính vị Chủ tịch nước, dù bận trăm công nghìn việc vẫn ra tận nơi đón. Đoàn được đưa về nghỉ tại một biệt thự có vườn hoa trên đường Nguyễn Du, bên cạnh hồ Thiền Quang. Trong những ngày ở Hà Nội, gia đình Luật sư đã đi thăm nhiều danh lam thắng cảnh của Thủ đô. Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm gia đình Luật sư khá thường xuyên, nói chuyện với họ rất chân tình. Đặc biệt, khi nói chuyện thân mật với họ, Người sử dụng tiếng Anh rất thành thạo.

Trong buổi đến thăm và gặp gỡ cán bộ, công nhân Nhà máy Cơ khí trung quy mô ở Hà Nội, ngày 02/02/1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh giới thiệu Luật sư Lô-dơ-bi và khẳng định: “Bác xin giới thiệu với các cô chú, đây là Luật sư Lô-dơ-bi, ân nhân của Bác. Nếu không có Luật sư thì chưa biết Bác sống chết ra sao?”.

Gia đình Luật sư Lô-dơ-bi rời Việt Nam sau một tuần ở thăm (từ ngày 26/01 đến ngày 03/02/1960). Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiễn cả gia đình Luật sư ra tận sân bay Gia Lâm, chúc mọi người lên đường thuận lợi và nhớ giữ gìn sức khỏe. Riêng cô Pa-tri-xia, con gái Luật sư Lô-dơ-bi, Người thân mật nói: “Bao giờ có đám cưới nhớ cho Bác biết nhé”.

Ngày 19/02/1960, trong bức thư gửi Chủ tịch Hồ Chí Minh cảm ơn vì chuyến thăm Việt Nam và báo tin cả gia đình đã về đến Hồng Kông, Luật sư Lô-dơ-bi viết: “Ngài nói rằng tôi đã “cứu sống Ngài”, điều đó có thể đúng, nếu vậy thì đó là việc làm tốt nhất mà tôi đã từng làm và đó mãi mãi là một việc làm sáng suốt”.

Hàng năm sau đó, nhân dịp ngày lễ Noel, tết dương lịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư, quà đến chúc mừng ông bà Luật sư Lô-dơ-bi và cô Pa-tri-xia. Người còn dặn dò cán bộ ta ở Hồng Kông tìm hiểu khéo léo xem ông bà thích hoa quả, bánh trái gì để mua hợp ý ông bà. Và cứ đến ngày Quốc khánh hàng năm, Văn phòng đại diện thương mại Việt Nam tại Hồng Kông đều mời gia đình ông bà Lô-dơ-bi đến dự.

Năm 1967, Luật sư Lô-dơ-bi qua đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi vòng hoa đến viếng với dòng chữ “Hồ Chí Minh kính viếng Luật sư Lô-dơ-bi” như một người thân, một người bạn của gia đình Luật sư. Gia đình Luật sư và những người đến viếng đều rất xúc động.

Những ký ức của Luật sư Lô-dơ-bi về vụ án

tong-van-so-59fa0ce78cf70

Tống Văn Sơ (sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh) trong vụ án ở Hồng Kông năm 1931. Ảnh tư liệu

Sáng sớm ngày 06/6/1931, cảnh sát Hồng Kông ập vào căn nhà số 186 phố Tam Lung, bắt đi người có tên là Tống Văn Sơ với hồ sơ ghi tội danh là “Gián điệp của Quốc tế cộng sản, tay sai của Liên Xô, có âm mưu lật đổ”. Tuy cuộc lục soát sau đó không tìm được những tang vật để chứng minh những lời buộc tội trên nhưng mật thám Anh và mật thám Pháp đều đã xác định chắc chắn rằng người có tên Tống Văn Sơ chính là Nguyễn Ái Quốc; cán bộ của Quốc tế cộng sản; người đã thống nhất các tổ chức cộng sản ở Việt Nam đầu năm 1930; người đã bị tòa án đại hình ở Vinh kết án tử hình vắng mặt từ năm 1929... Thực dân Pháp ở chính quốc lẫn ở Việt Nam đều mừng rỡ, cấu kết với thực dân Anh để đưa Nguyễn Ái Quốc về Việt Nam và thế là hai chiếc tàu của Pháp chờ sẵn trên bến Hồng Kông. Cảnh sát Hồng Kông cũng đang mong món tiền thưởng 15.000 USD từ Pháp cho cuộc vây bắt và chuyển giao này. Mọi việc tưởng chừng theo đúng ý đồ bọn thực dân thì lại bị Luật sư Lô-dơ-bi phá hỏng.

Luật sư Lô-dơ-bi, tên đầy đủ là Francis Henry Loseby, sinh năm 1883 tại Anh, đến năm 1926 ông sang Hồng Kông, làm việc tại Văn phòng luật sư mang tên “Russ & Co.” và mua lại Văn phòng này năm 1928.

Luật sư Lô-dơ-bi kể lại: “Một hôm có một người Việt Nam, hiện nay tôi không nhớ rõ tên là gì nữa đến gặp tôi và báo cho tôi biết nhà cầm quyền Hồng Kông mới bắt được một người Việt Nam, và yêu cầu tôi giúp bào chữa cho người Việt Nam đó. Được tin này, tôi đến nhà lao và gặp Tống Văn Sơ tức tên Hồ Chủ tịch lúc đó. Tống Văn Sơ kể cho tôi nghe ông bị chính quyền Pháp ở Đông Dương kết án tử hình vắng mặt và có nhận mặt được một sĩ quan Pháp ở Hồng Kông.

Lúc đó tôi mới biết rằng chính bọn Pháp ở Đông Dương đã nhờ cảnh sát Hồng Kông bắt Tống Văn Sơ, đồng thời Tống Văn Sơ cũng nói cho tôi biết trường hợp bị bắt của mình, sau đó tôi gặp hội đồng luật sư để xem cần phải làm gì để cứu người bị bắt và về chuẩn bị giấy tờ đến gặp chánh án...”.

t412730-59fa0ec8c2f53

Luật sư Lô-dơ-bi.

“Lần thứ hai tôi gặp Tống Văn Sơ là ở tòa án. Tôi cũng có mặt trong phiên tòa cùng với Luật sư Jenkin. Tống Văn Sơ đứng trước vành móng ngựa, tay bị xích. Tôi nói Jenkin cần xem tay Tống Văn Sơ. Jenkin nói lại với chánh án xem tay của Tống Văn Sơ. Tống Văn Sơ giơ hai tay đang bị xích lên cao. Lúc đó Jenkin nói: luật pháp quy định mang bị cáo vào tòa án không được xích. Do đó chánh án phải ra lệnh tháo xích ở tay Tống Văn Sơ. Khi Tống Văn Sơ được tháo xích rồi, Jenkin mới đọc trước tòa án những lời bào chữa do chúng tôi chuẩn bị”.

“Theo luật pháp của Anh hồi bấy giờ, khi bắt một người chỉ được hỏi người đó bảy câu mà thôi. Bảy câu đó đại để là tên, tuổi, quê quán, nghề nghiệp, thời gian cư trú, quan hệ xã hội, những người và vật làm chứng... Không được hỏi sang câu thứ tám dù câu đó là câu gì. Nhưng khi bắt Tống Văn Sơ, nhà cầm quyền Hồng Kông lại hỏi câu thứ tám là: “Anh sang Nga với mục đích gì?”. Nhà cầm quyền hỏi câu thứ tám đó là trái pháp luật nên cuối cùng tòa án phải tuyên bố phóng thích Tống Văn Sơ”.

“Nhưng Tống Văn Sơ chưa kịp mừng được tự do thì lại bị cảnh sát Hồng Kông bắt giam lần thứ nhì với âm mưu nộp cho Pháp hoặc bí mật thủ tiêu đi. Tòa án nói lần bắt giam thứ hai là hợp pháp vì Tống Văn Sơ đã bị kết án tử hình ở Đông Dương nên phải trả lại cho nhà cầm quyền Pháp ở Đông Dương. Sau khi tôi nghiên cứu nhiều tài liệu khác nhau thì thấy rằng, một người bị kết án ở Thượng Hải chẳng hạn đi sang Hồng Kông thì nhà cầm quyền Hồng Kông bắt lại và trao cho nhà cầm quyền ở Thượng Hải, nhưng điều đó chỉ áp dụng cho những người thuộc quốc tịch Anh mà thôi. Do đó, tôi quyết định phải đưa việc này lên tòa án kháng án ở Luân Đôn”.

“Chẳng bao lâu tôi được họ cho biết Luật sư Đennit Nâuen Prit đảm nhận việc đó. Tôi phải kiếm tiền để trả cho Luật sư Prit. Còn về phía nhà cầm quyền Hồng Kông thì họ nhờ Luật sư Stéphơ Crip. Sau khi nhận được tài liệu gửi cho mình, Luật sư Stéphơ Crip đến gặp Prit, và nói với Prit rằng ông ta đã được nhà cầm quyền Hồng Kông giao cho việc này, nhưng thấy không thể mang việc này ra tòa được vì mang ra tòa thì phía nhà cầm quyền Hồng Kông sẽ thất bại. Cuối cùng, hai luật sư đã thỏa thuận ký giấy để phóng thích Tống Văn Sơ mà không cần phải xử lại. Stéphơ Crip thay mặt nhà cầm quyền Anh hứa giúp phương tiện cho Tống Văn Sơ muốn đi đâu thì đi. Thế là Tống Văn Sơ lại được phóng thích”.

“Một bận, có một chiếc tàu thủy thả neo ở Hồng Kông, tàu này sẽ ghé qua Singapore đi Liên Xô. Theo yêu cầu của Tống Văn Sơ, tôi lấy cho anh một vé đi Singapore. Song nhà cầm quyền Hồng Kông điện mật cho Singapore biết việc này. Khi Tống Văn Sơ tới đó thì liền bị cảnh sát địa phương bắt giữ và bị đưa trở lại Hồng Kông. Bị mắc lại Hồng Kông, Tống Văn Sơ viết cho tôi một bức thư, trong đó kể lại những gì đã xảy ra với anh và yêu cầu giúp đỡ.

Tôi vô cùng tức giận. Tối hôm đó tôi ngồi bên bàn làm việc đến tận khuya, suy tính xem lần này phải làm gì. Cuối cùng đi đến một quyết định. Sáng hôm sau, tôi tới dinh của viên Thống đốc Hồng Kông gặp ngài Uyliam Pil và nói với ông ta:

- Nhà cầm quyền Hồng Kông không giữ lời hứa. Tôi yêu cầu cho phép Tống Văn Sơ đi Hạ Môn bằng chuyến tàu thủy do chính tôi lựa chọn theo ý riêng.

Sau một thời gian ngắn, tôi nhận được một bức thư riêng của Thống đốc trong đó có nói rằng, nếu Tống Văn Sơ lên tàu thủy trong cảng thì cảnh sát cảng - trước khi tàu nhổ neo sẽ tiến hành kiểm tra hành khách lần cuối - có thể sẽ nhận dạng anh ta và bắt lại, bởi vậy tốt hơn nên chở anh ta bằng một chiếc thuyền định ra khơi và tại đó sẽ chuyển sang tàu thủy. Tôi giao cho người thư ký của tôi là một người Hoa tên Long tổ chức toàn bộ công việc đó và đi kèm Tống Văn Sơ đến Hạ Môn”.

“Sau khi Tống Văn Sơ đến được Hạ Môn an toàn, tôi bặt tin anh ta. Mãi một thời gian dài, tôi bỗng nhận được của anh hai bức thư có ký một cái tên mới là “Niu-men”, trong thư anh mong sự trả lời. Nhưng tôi sợ rằng, nhà cầm quyền sẽ lại lần ra chỗ ở của anh, bởi vậy tôi không viết thư trả lời...” - Luật sư Lô-dơ-bi nhớ lại.

Trên thực tế, vào ngày 22/01/1933, Nguyễn Ái Quốc đã cải trang thành một thương gia Trung Quốc giàu có. Với Long, thư ký của Luật sư Lô-dơ-bi, Người đi xuồng ra khơi, rồi lên tàu Anhui tới Hạ Môn. Ở Hạ Môn một thời gian, Người lên Thượng Hải và tìm cách tới Liên Xô sinh sống, học tập ở đó từ năm 1934-1938. Mùa xuân năm 1941, Người trở về Tổ quốc, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời. Người thanh niên Việt Nam mang tên Tống Văn Sơ được gia đình Luật sư Lô-dơ-bi cứu giúp năm nào, giờ đây trở thành Chủ tịch nước Việt Nam độc lập.

Tình cảm của gia đình Luật sư Lô-dơ-bi đối với Hồ Chủ tịch

bac-ho-va-dong-chi-quoc-te-tinh-trong-gian-kho-03-59fa0e3354bf2

Chủ tịch Hồ Chí Minh và gia đình Luật sư Lô-dơ-bi. Ảnh tư liệu.

Luật sư Lô-dơ-bi kể lại: “Trong thời gian Tống Văn Sơ ở nhà lao tôi thường đến thăm, đôi khi cùng cả vợ và con gái đến thăm. Bà Lô-dơ-bi thường mang thức ăn đến cho Tống Văn Sơ... Sau khi ở nhà lao ra, Tống Văn Sơ bị ốm phải vào nhà thương nằm, chúng tôi cũng thường hay lui tới thăm”.

“Trong suốt thời gian Tống Văn Sơ ở Hồng Kông sau chuyến đi Singapore, chúng tôi đã giúp đỡ anh mọi thứ cần thiết. Để giấu anh trước con mắt của bọn mật vụ cảnh sát, tôi đã bố trí cho Tống Văn Sơ ở trong ký túc xá “Hội những người theo Cơ đốc giáo trẻ tuổi ở Trung Quốc”... Ban ngày Tống Văn Sơ không ra khỏi nhà. Bà Lô-dơ-bi thường mang thực phẩm đến cho anh. Có lần Tống Văn Sơ chuyển tới bà một sợi dây có những mối thắt nút đánh dấu kích thước đo vai, tay, cổ của anh và xin bà đặt may cho anh một chiếc áo dài kiểu Trung Quốc có ống tay thụng để anh có thể đóng giả một giáo sư người Trung Quốc”.

“Một lần, chúng tôi thỏa thuận gặp anh vào buổi tối ở một chỗ vắng người-tại một nơi đất trống cách không xa khu nhà ký túc xá. Tôi làm ra vẻ một nhà kiến trúc châu Âu mới tới, còn Tống Văn Sơ làm như một nhà kinh doanh người Trung Quốc đang đi tìm đất để xây nhà, và với bộ dạng như vậy chúng tôi đã tới được nhà ở của vợ chồng tôi, tại đó tổ chức một bữa tối thân mật”.

“Trong thời gian bữa tối đó, bà Lô-dơ-bi hết sức thận trọng, đề phòng để không một ai lạ mặt có thể tình cờ nhận ra Tống Văn Sơ. Trong phòng ăn chúng tôi lúc đó có kê một cái tủ gắn chiếc gương lớn. Bà Lô-dơ-bi thường để Tống Văn Sơ ngồi quay lưng về phía gương để khỏi thấy mặt anh trong đó. Sau bữa ăn, chúng tôi chuyện trò tâm tình bên lò sưởi. Sau đó đích thân tôi lái xe riêng đưa Tống Văn Sơ trở về”- Luật sư Lô-dơ-bi nhớ lại.

Bà Lô-dơ-bi thì kể lại rằng: “Ông nhà tôi rất quý Hồ Chủ tịch. Ông nói với tôi bằng mọi giá giải cứu được cho Nguyễn Ái Quốc. Ngày đó, tôi được ông ấy giao cho nhiệm vụ mua quần áo để Hồ Chủ tịch cải trang giống như một người Trung Quốc. Khi Người bị giam giữ, hàng tuần chúng tôi đều mua hoa quả, thức ăn và sách báo để đưa vào nhà giam. Cả Pa-tri-xia lúc đó chỉ mới mấy tuổi cũng đòi đi theo. Người rất quý Pa-tri-xia, mỗi khi chúng tôi nói chuyện, nó đều ngồi trong lòng Người, chân tay đung đưa. Những ngày bị giam cầm khổ lắm nhưng nói chuyện với chúng tôi, Người đều nói rằng, tương lai cách mạng sẽ thành công. Khi tổ chức cho Người rời khỏi Hồng Kông, chúng tôi chỉ cầu mong Người gặp nhiều may mắn”.

Bà Pa-tri-xia, con gái của Luật sư Lô-dơ-bi cũng nhớ lại: “Tôi được nghe kể rất nhiều về Chủ tịch Hồ Chí Minh qua bố mẹ tôi... Bố tôi thường nhắc đến Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông nói Chủ tịch Hồ Chí Minh là một con người dũng cảm và rất thú vị... Tôi quý trọng Bác Hồ như phụ thân tôi. Từ những ngày thơ ấu, tôi đã có trong tim hình ảnh về Bác Hồ”.

 

Tài liệu tham khảo:

“Luật sư Lô-dơ-bi kể về việc bào chữa cho Hồ Chủ tịch trong vụ án năm 1931, nhân chuyến thăm của ông bà Lô-dơ-bi năm 1960”, trích “Hồ sơ lưu trữ” của Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Dẫn theo: Nguyễn Văn Khoan, “Nguyễn Ái Quốc & Vụ án Hồng Kông năm 1931”, Nxb. Trẻ, 2004.

Nguyễn Văn Toàn