Thứ tư, 25/10/2017 | 07:48 GMT+7

Thủ tục nào để luật sư bảo vệ người bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố?

LSVNO - Nhằm bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong giai đoạn tiền tố tụng này, Điều 83 BLTTHS 2015 đã quy định về quyền và nghĩa vụ của người bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố; bổ sung quyền của Người bảo vệ người bị hại, đương sự trong vụ án tố tụng hình sự.

img-2128-1-59efde930602e

Một phần văn bản Cơ quan công an nêu lý do pháp luật hiện hành chưa có quy định nào cho phép người bị tố cáo được mời luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp từ giai đoạn xác minh giải quyết tin báo, tố giác, kiến nghị khởi tố của cơ quan điều tra.

Bộ luật Tố tụng Hình sự 2003 không có quy định về người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố có quyền có người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Thực tế nhiều trường hợp đương sự có đơn yêu cầu luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi bị cơ quan Công an triệu tập trong giai đoạn xác minh tin báo, tố giác. Tuy nhiên cơ quan Công an thường từ chối bằng miệng hoặc bằng văn bản với lý do:” Căn cứ vào các quy định của pháp luật hiện hành thì không có trường hợp nào quy định người bị tố cáo được mời luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho đương sự  trong giai đoạn giải quyết tin báo,tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố của cơ quan điều tra”. Từ đó cơ quan điều tra không cho luật sư được có mặt cùng đương sự trong giai đoạn lấy lời khai tại cơ quan công an.

Thực tiễn đã xảy ra những vụ hình sự hóa quan hệ dân sự hay kinh tế, hành chính  làm oan người vô tội do bức cung, dùng nhục hình ngay  trong giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo tội phạm.

Nhằm bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong giai đoạn tiền tố tụng này, Điều 83 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 đã quy định về quyền và nghĩa vụ của người bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố; bổ sung quyền của Người bảo vệ người bị hại, đương sự trong vụ án tố tụng hình sự.

Theo đó, ngay từ giai đoạn cơ quan công an giải quyết tố giác, tin báo tội phạm, người bị tố giác đã có quyền có người bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho mình. Người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị tố giác có thể là luật sư, bào chữa viên nhân dân, người đại diện, trợ giúp viên pháp lý.

Luật sư, người đại diện của người bị tố giác được đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu; kiểm tra, đánh giá, trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá.

Đặc biệt, luật sư-người đại diện của người bị tố giác được có mặt khi lấy lời khai người bị tố giác. Nếu được điều tra viên hoặc kiểm sát viên đồng ý thì họ được hỏi người bị tố giác. Sau mỗi lần lấy lời khai của người có thẩm quyền kết thúc thì luật sư, người đại diện… của người bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố có quyền hỏi người bị tố giác. Họ còn có quyền có mặt khi đối chất, nhận dạng, nhận biết giọng nói của người bị tố giác; khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

Song song đó, luật sư, người đại diện của người bị tố giác có nghĩa vụ: Sử dụng các biện pháp do pháp luật quy định để góp phần làm rõ sự thật khách quan của vụ án;giúp người bị tố giác về pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ.

Tuy nhiên, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 lại chưa quy định cụ thể là luật sư, người đại diện của người bị tố giác được tham gia từ thời điểm nào, từ khi CQĐT có giấy mời người bị tố giác tới làm việc hay từ khi cơ quan điều tra có quyết định phân công cán bộ giải quyết tố giác, tin báo tội phạm. Luật sư tham gia bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người bị tố giác, cho người bị hại ..có phải đăng ký với cơ quan điều tra hay không. Nếu có thì thủ tục ra sao, thời hạn cơ quan điều tra phải giải quyết thế nào, biểu mẫu ra sao... 

Về vấn đề này, chúng tôi nhận thấy dự thảo Thông tư quy định biểu mẫu, giấy tờ, sổ sách về điều tra hình sự (thay thế Thông tư số  26/2016/TT-BCA ngày 24/6/2016 của Bộ Công an ban hành kèm theo dự thảo thông tư này là 282 biểu mẫu, giấy tờ, sổ sách sử dụng trong hoạt động điều tra hình sự. Trong đó có một số biểu mẫu sử dụng đối với người bào chữa, nhưng vẫn chưa có biểu mẫu đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố (Điều 83); chưa có biểu mẫu thông báo đăng ký Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự (Điều 84 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015)

Từ hoạt động thực tiễn chúng tôi cho rằng, thông tư cần có biểu mẫu phân biệt  thông báo đăng ký người bào chữa và Thông báo đăng ký Người bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của đương sự, vì đây là hai thủ tục, tư cách tham gia tố tụng có khác nhau. Theo đó, cần bổ sung biểu mẫu thông báo đăng ký Người bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người bị tố giác bị kiến nghị khởi tố, mẫu Thông báo đăng ký Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại và đương sự. Có như vậy quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình được áp dụng thống nhất ngay khi các đạo luật  mới có hiệu lực .

 

Luật sư Nguyễn Hồng Hà