Thứ tư, 20/3/2019 | 03:36 GMT+7

“Ba không” có chống được tham nhũng?

LSVNO - Khi bàn về việc chống tham nhũng, đa số chúng ta đều tâm đắc với mục tiêu “ba không”, đó là: không muốn tham nhũng, không thể tham nhũng và không dám tham nhũng. Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ áp dụng và phát huy hiệu quả ở những nước phát triển, khi Nhà nước có một hệ thống pháp luật chặt chẽ, đủ sức để kiểm soát được tài sản của toàn xã hội. Trong đó, đặc biệt quan tâm tới việc kiểm soát thu nhập, tài sản của công chức nhà nước và người có chức vụ, quyền hạn.

chong-tham-nhung-olcv-kwsj-5c915147c695a Hình minh họa. 

 

Ở điều kiện của Việt Nam hiện nay, có lẽ không thể chống tham nhũng bằng “ba không”, bởi lẽ: 

Để “không muốn tham nhũng” thì điều đầu tiên là phải cải cách tiền lương, tạo điều kiện cho cán bộ, công chức có thu nhập ổn định, bảo đảm cuộc sống hằng ngày và cho con cái học hành. Điều này rất khó thực hiện vì chúng ta phải cải cách bộ máy Nhà nước, cải cách biên chế, cải cách doanh nghiệp nhà nước, thì lúc đó mới cải cách được tiền lương. Với một bộ máy cồng kềnh như hiện nay, chỉ cần tăng 10% lương thì Nhà nước phải có hàng chục ngàn tỷ đồng, ngân sách Nhà nước không thể gánh nổi. Mà để “không muốn tham nhũng” thì phải tăng lương cho công chức ở mức từ 200 đến 300%. Kỳ vọng tăng lương cho công chức để “không muốm tham nhũng” xem ra khó thực hiện. 

Để “không thể tham nhũng” thì cần hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước trên tất cả các mặt, các lĩnh vực của đời sống xã hội; tăng cường kiểm tra, giám sát, công khai, minh bạch trong các quy định, các thông tin liên quan đến tài chính, ngân sách, đầu tư, đấu thầu, công tác cán bộ, tài sản, thu nhập... để công chức không thể tham nhũng vì không còn kẽ hở trong hành lang pháp lý để trục lợi. Hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước là việc rất khó khăn và tốn nhiều thời gian.

Mặt khác, quy định dẫu có chặt chẽ đến mấy cũng không thể lường hết những ngóc ngách, kẽ hở mà những kẻ tham nhũng có thể lợi dụng. Chúng ta không thể giám sát được tất cả các hoạt động công vụ của các công chức. Họ vẫn làm đúng luật, đúng quy định nhưng vẫn kiếm chác được, ví dụ như: Nhờ nắm thông tin quy hoạch, đấu thầu, định giá trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp trước những người khác là họ đã có thể đầu tư, bán thông tin để kiếm lời; sách nhiễu, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp trong thực hiện các thủ tục hành chính để vòi vĩnh…

- Để “không dám tham nhũng” thì phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, trừng trị nghiêm minh các đối tượng tham nhũng theo tinh thần “hành pháp bất vị thân”, công bằng, đúng người, đúng tội để từ đó, họ không dám tham nhũng. Thực tế thời gian qua, chúng ta đã kết án tử hình một số đối tượng tham nhũng mà loại tội phạm này vẫn không giảm.

Điều đó chứng tỏ biện pháp trừng phạt dù nghiêm khắc đến mấy vẫn chưa chắc đã làm loại tội phạm này chùn tay. Với tâm lý “hy sinh đời bố, củng cố đời con” khi mà khối tài sản tham nhũng đã được cất giấu, tẩu tán, hợp pháp hóa thì hình phạt kiểu gì kẻ tham nhũng cũng không sợ. Chưa kể, để thu thập đầy đủ chứng cứ để kết án người phạm tội một vài năm tù đã cực kỳ khó khăn, nói gì đến tử hình.

Rất có thể chính những kẻ tham nhũng lại đang là nhân tố tích cực, ra sức cổ vũ, hô hào cho phương châm “ba không” này, vì biết chắc là ở điều kiện hiện nay của Việt Nam rất khó thực hiện.

Vậy chúng ta có cách gì để chống tham nhũng? Lẽ nào lại bó tay khi chúng ta có cả một hệ thống pháp luật về chống tham nhũng, cùng các cơ quan chức năng chống tham nhũng mà lại không làm được gì?

Với thực tế của Việt Nam, để chống tham nhũng có hiệu quả hơn, cần tập trung áp dụng các biện pháp triệt tiêu mục đích kinh tế của hành vi tham nhũng và tội tham nhũng. Điều này dễ thực hiện hơn nhiều so với việc thực hiện “ba không”, vì các đối tượng tham nhũng không bòn rút tiền của Nhà nước, của nhân dân để cất giấu hay chỉ để ngắm cho thỏa mãn lòng tham, mà họ phải sử dụng vào những mục đích cá nhân như: mua biệt thự sang trọng, sắm ô tô, các vật dụng đắt tiền, cho con cái du học nước ngoài…

Để triệt tiêu mục đích kinh tế của hành vi tham nhũng và tội tham nhũng, một số nước trên thế giới đã có luật áp dụng việc thu hồi tài sản tham nhũng không qua hoạt động tố tụng tư pháp; thu hồi tài sản tham nhũng trong lĩnh vực tư; thu hồi tài sản do người có chức vụ, quyền hạn không chứng minh được tài sản tăng thêm. Pháp luật Việt Nam chưa có những quy định này.

Tuy nhiên, chúng ta có cả một hệ thống các cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, thuế, có quy định về kê khai và kiểm soát việc kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức nhà nước. Sử dụng những công cụ này sẽ rất hữu hiệu trong việc triệt tiêu mục đích kinh tế của hành vi tham nhũng.

Thông qua công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, thuế sẽ dễ dàng phát hiện ra những sai phạm, thấy ngay được tài sản bị hao hụt. Từ đó, cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan phải giải trình, hoặc tìm cách bù đắp vào những hao hụt do mình gây ra. Khi các cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán có kết luận, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại kết luận đó. Nếu không khiếu nại được thì họ phải nộp trả số tiền thất thoát, vi phạm, nếu họ nộp trả mà không có thêm những sai phạm nữa thì thôi, còn nếu họ không chịu nộp trả thì các cơ quan chức năng có thể truy cứu trách nhiệm hình sự của họ với hành vi vi phạm về kinh tế, tham nhũng.

Đối với những người bị điều tra về hành vi vi phạm kinh tế, tham nhũng đã chết hay đang chấp hành án phạt tù tại các trại giam, nhưng tài sản vẫn còn mà gia đình không nộp trả thì cơ quan, tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do bị can đã chết, đang chấp hành án phạt tù gây ra có thể khởi kiện người thân, người thừa kế của người đó. Trong trường hợp này, không bắt buộc họ phải trả lại toàn bộ phần thừa kế, nhưng họ phải hoàn trả phần tài sản của bị can để lại trong khối tài sản đó.

Có một cách các nước vẫn làm mà chúng ta có thể áp dụng được vào điều kiện của Việt Nam, đó là buộc cán bộ, công chức nhà nước có tài sản tăng thêm đáng kể phải giải trình nguồn gốc các tài sản đó, cùng các khoản chi tiêu, mua sắm lớn. Nếu họ không giải trình được thì số tài sản thêm đó sẽ bị tịch thu. Như vậy, pháp luật không cần truy tố, bỏ tù cán bộ, công chức mà chỉ cần tịch thu tài sản và sa thải.

Một khi cán bộ, công chức thấy rằng dù có thể tham nhũng, có thật nhiều tiền tuy không bị đi tù, nhưng có nguy cơ bị tịch thu hết tài sản và sự nghiệp cũng bị tiêu tan, lúc nào cũng phải sống trong tâm trạng nơm nớp lo sợ bị kiểm tra, truy xét, mất ăn, mất ngủ để nghĩ cách đối phó với các cơ quan chức năng và một khi có tiền mà không được tiêu, không thể thỏa mãn những ham muốn nhu cầu vật chất, thì tiền chẳng còn ý nghĩa gì mà còn là ẩn họa. Nếu không muốn rước họa vào thân thì đừng tham nhũng!

 Cù Tất Dũng