Thứ sáu, 21/9/2018 | 07:38 GMT+7

Quy tắc hành xử trong giải quyết tranh chấp về kinh doanh, thương mại

LSVNO - Tranh chấp trong kinh doanh, thương mại phát sinh từ hợp đồng như tranh chấp về điều khoản giao hàng, cung cấp dịch vụ, nghĩa vụ thanh toán, nghĩa vụ bảo hành; tranh chấp phát sinh liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ; tranh chấp từ các hoạt động quảng cáo, tiếp thị hoặc các hành vi cạnh tranh, mở rộng thị trường khác.

Theo ngôn ngữ pháp lý, tranh chấp trong kinh doanh, thương mại là “các tranh chấp giữa cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh với nhau, đều có mục đích lợi nhuận” và có thể bao gồm cả các tranh chấp giữa “một hoặc các bên không có đăng ký kinh doanh nhưng đều có mục đích lợi nhuận”. Như vậy, tranh chấp phát sinh giữa các bên có hoặc không cùng ký kết hợp đồng, có hoặc không có đăng ký kinh doanh, nhưng các bên đều phải có mục đích lợi nhuận.

tchap-5ba43d55bc365

Ảnh minh họa.

Giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, thương mại như thế nào?

Cũng giống như rủi ro, tranh chấp là điều tất yếu và không thể tránh khỏi trong tất cả các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Doanh nghiệp không thể né tránh rủi ro cũng như không thể né tránh tranh chấp, trừ khi doanh nghiệp không hoạt động sản xuất, kinh doanh nữa.

Nói một cách khác, khi tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp phải luôn nhận thức và sẵn sàng đối đầu với những rủi ro phát sinh tại bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình sản xuất, kinh doanh của mình. Từ đó, doanh nghiệp có những sự chuẩn bị cụ thể (về tiềm lực, con người, quy trình, v.v…) để xử lý rủi ro khi xảy ra. Về vấn đề này, những doanh nghiệp hoặc tập đoàn lớn thường xây dựng quy trình để theo dõi, cập nhật và đưa ra giải pháp hạn chế, xử lý rủi ro (được gọi là quản trị rủi ro hay risk management), thậm chí thành lập hẳn một bộ phận chuyên trách quản trị rủi ro.

Tương tự như vậy, đối với tranh chấp, doanh nghiệp phải có sự hiểu biết nhất định về các phương thức có thể sử dụng để giải quyết tranh chấp. Không những thế, doanh nghiệp còn phải hiểu rõ ưu điểm và nhược điểm của từng phương thức, từ đó có thể quyết định chính xác doanh nghiệp nên sử dụng phương thức nào khi đối đầu với một tranh chấp cụ thể.

Thỉnh thoảng chúng ta vẫn đọc đâu đó trên báo chí những vụ diễu hành, căng băng-rôn “đòi nợ”, tố cáo, thậm chí bôi nhọ, xúc phạm nhau trên mạng xã hội, giữa các doanh nghiệp Việt Nam. Ở thời buổi mà mạng xã hội, đặc biệt là Facebook, phổ biến đến mức “nhà nhà dùng mạng xã hội, người người dùng mạng xã hội”, một số doanh nghiệp đã cho rằng mạng xã hội chính là một “công cụ” để đòi nợ hoặc giải quyết tranh chấp với các doanh nghiệp khác.

Tuy nhiên, giải quyết tranh chấp theo các cách này có thể không những không đạt được kết quả gì, mà còn ảnh hưởng đến uy tín của chính doanh nghiệp. Ai sẽ đủ niềm tin ký kết hợp đồng, trở thành đối tác của những doanh nghiệp như vậy khi được đặt trước viễn cảnh là doanh nghiệp của mình cũng có thể sẽ bị bêu rếu trên đường phố hoặc mạng xã hội nếu xảy ra tranh chấp với doanh nghiệp đó? Khách hàng hiện hữu, khách hàng tiềm năng của doanh nghiệp sẽ đánh giá như thế nào về “mức độ chuyên nghiệp” của những doanh nghiệp đó qua cách hành xử như vậy?

Thêm vào đó, hành xử sai khi giải quyết tranh chấp trong nhiều trường hợp còn có thể dẫn đến vi phạm pháp luật. Theo Luật Cạnh tranh, hành vi “trực tiếp hoặc gián tiếp cản trở, làm gián đoạn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp” bị xem là “hành vi gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp” và bị điều chỉnh bởi các chế tài của Luật. Ngoài ra, việc tiết lộ nội dung tranh chấp, điều khoản hợp đồng, thông tin doanh nghiệp trong vụ tranh chấp như trong những trường hợp nêu trên không những có thể bị xem là một hành vi “gièm pha doanh nghiệp” theo Luật Cạnh tranh, mà còn vi phạm hợp đồng nếu hợp đồng đã ký có điều khoản về bảo mật.

Cách hành xử đúng của doanh nghiệp khi xảy ra tranh chấp kinh doanh, thương mại

Doanh nghiệp khi phải đối mặt với tranh chấp thường dễ rơi vào tâm lý tức tối, mong muốn trả đũa, “làm cho ra ngô, ra khoai” với bên đang tranh chấp. Điều này dễ dàng khiến doanh nghiệp đưa ra những quyết định vội vã và có cách hành xử sai, dẫn đến những hậu quả về pháp lý cũng như về danh tiếng và tín nhiệm của doanh nghiệp.

Do vậy, điều đầu tiên doanh nghiệp cần làm khi xảy ra tranh chấp đó là giữ được sự khách quan cần thiết để cân nhắc và đánh giá cặn kẽ và toàn diện tranh chấp đó, cụ thể:

-  Nguyên nhân và bản chất của tranh chấp là gì?

-  Mức độ nghiêm trọng tranh chấp ra sao?

- Đâu là lợi ích của doanh nghiệp trong mối quan hệ kinh doanh với bên đang tranh chấp? Ngược lại, thiệt hại của doanh nghiệp là gì nếu phá hủy mối quan hệ kinh doanh này?

- Có hay không cơ hội để doanh nghiệp đối thoại trực tiếp với bên đang tranh chấp để giải quyết vấn đề mà không cần phải sử dụng đến các công cụ pháp lý?

-  Có hay không một cá nhân hoặc tổ chức, hiệp hội ngành nghề có thể đóng vai trò trung gian, cầu nối để doanh nghiệp đối thoại được với bên đang tranh chấp?

- Được và mất của doanh nghiệp nếu tiến hành giải quyết tranh chấp thông qua các công cụ pháp lý?

- Các công cụ pháp lý nào doanh nghiệp có thể sử dụng nếu không thể đối thoại hoặc thương lượng với bên tranh chấp?

- Ưu điểm và nhược điểm của từng phương thức giải quyết tranh chấp thông qua các công cụ pháp lý về mặt chi phí, thời gian, nhân lực, tính bảo mật, phản ứng của đối tác, khách hàng và thị trường liên quan, v.v…?

Nếu sau khi đã xem xét cặn kẽ những vấn đề trên, doanh nghiệp buộc quyết định sử dụng các công cụ pháp lý, doanh nghiệp cần đảm bảo công cụ sẽ sử dụng là hợp pháp và phù hợp với tranh chấp cụ thể doanh nghiệp đang phải đối diện, để tránh cho chính doanh nghiệp vướng vào những rắc rối pháp lý sau này.

Về phương thức giải quyết tranh chấp tại Tòa án, theo tư duy truyền thống, tố tụng Tòa án là phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả nhất do có sự tham gia của cơ quan đại diện quyền lực nhà nước là Tòa án nhân dân và được đảm bảo thi hành bằng hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước khác là cơ quan thi hành án. Ngoài ra, những người ủng hộ