Thứ bảy, 20/1/2018 | 11:55 GMT+7

Lần đầu tiên tình tiết ”lợi ích nhóm" được đưa vào cáo trạng và luận tội

LSVNO - Trong cáo trạng và lời luận tội của Viện kiểm sát đã dùng cụm từ “lợi ích nhóm” trong vụ án Đinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh - cụm từ này không quy định trong BLHS 1999 và BLHS 2015. Vì vậy, các luật sư bào chữa cho các bị cáo trong vụ án này đã tranh tụng “nảy lửa” với bên buộc tội về tình tiết hy hữu trong lịch sử tố tụng hình sự Việt Nam.

Cụm từ mang tính chất chính trị được áp dụng cáo trạng

Luật sư Phạm Công Hùng – Nguyên thẩm phán TAND tối cao tham gia bào chữa cho một bị cáo trong vụ án này chia sẻ  trăn trở của mình trên mạng xã hội: “Phiên tòa kết thúc phần tranh luận nhưng vẫn còn ngổn ngang những ý kiến khác nhau, trong đó sự khác biệt lớn nhất giữa luật sư và Kiểm sát viên (KSV) trong vụ án này, đó là: KSV đưa thêm tình tiết “lợi ích nhóm“ vào bản luận tội đối với các bị cáo bị truy tố về tội: ”cố ý làm trái...”. Tôi không nhất trí, nên đã tranh luận với KSV rằng: Bộ luật Hình sự (BLHS) khẳng định chỉ những hành vi quy định trong BLHS mới bị coi là tội phạm và chỉ những tình tiết tăng nặng quy định trong BLHS mới được áp dụng để xem xét tăng nặng hình phạt đối với bị cáo, theo đó cụm từ "lợi ích nhóm" không quy định trong BLHS  nên KSV đưa thêm vào bản luận tội... là không hợp pháp và gây bất lợi cho các bị cáo. Tôi mong HĐXX chấp nhận nhận ý kiến của tôi nêu trên để có phán quyết công minh..!

“Lợi ích nhóm” là “phạm tội có tổ chức”?

Trả lời về tính tiết này trên Tap chí Kiểm sát, Tiến sĩ Dương Thanh Biểu - nguyên Phó Viện trưởng VKSND tối cao cho rằng: “Cụm từ “lợi ích nhóm” là mang tính chất chính trị để chỉ sự cấu kết giữa những người có chức, có quyền làm sai pháp luật để tham nhũng. Những hành vi này Bộ luật hình sự quy định là phạm tội có tổ chức. Bản luận tội có đề cập đến “lợi ích nhóm” là thể hiện quyết tâm chính trị trong việc đấu tranh phòng, chống tham nhũng hiện nay. Nghĩa là, đối với các vụ án tham nhũng, gây hậu quả nghiêm trọng thì phải phát hiện lợi ích nhóm để xử lý một cách kiên quyết, với tinh thần không có vùng cấm trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng..”

Luật sư Nguyễn Văn Quynh cho biết, trong cáo trang nêu tình tiết “Lợi ích nhóm“ và không quy buộc các bị cáo “phạm tội có tổ chức” nhưng khi luận tội, VKS đã bổ sung tình tiết “Phạm tội có tổ chức“ cũng không có căn cứ. Về vấn đề này các luật sư tranh tụng rất gay gắt, vì “lợi ích nhóm” là“ thuật ngữ “lần đầu tiên được VKS áp dụng trong lịch sử tố tụng hình sự Việt Nam.

Nhiều ý kiến không đồng tình với quan điểm của Tiến sĩ Dương Thanh Biểu  bởi một khi cụm từ ”Lợi ích nhóm” chưa được quy định trong BLHS thì không thể vận dụng  áp dụng tương tự, xác định đây  là tình tiết  tăng nặng  trách nhiệm hình sự “Phạm tội có tổ chức”. Áp dụng tình tiết “Lợi ích nhóm” như vậy là việc hạn chế quyền con người, trái nguyên tắc Hiến định (Điều 14 Hiến pháp 2013). Tình tiết “lợi ích nhóm” có thể là trường hợp phạm tội có tổ chức giữa những người có chức vụ,c quyền hạn trực tiếp thực hiện hành vi tham nhũng, cố ý làm trái trong lĩnh vực kinh tế và cũng có trường hợp không trực tiếp tham gia nhưng vì lợi  ích nhóm nên vẫn gây thiệt hại cho Nhà nước, cho xã hội về mọi mặt.. Đây là vấn đề lý luận và thực tiễn trong xây dựng Đảng và xây dựng luật  hiện còn nhiều ý kiến khác nhau chưa được luật hóa nên không thể tùy tiện trong văn bản, quyết định tố tụng khi giải quyết vụ án cụ thể. Đây là nguyên tắc pháp chế XHCN.

Đã từ lâu, cụm từ “lợi ích nhóm” được sử dụng trong các Văn kiện của Đảng. Trong các bài phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ 3 (tháng 10/2011),Hội nghị lần thứ 4 (tháng 12/2011), Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 ”Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay.” Tổng bí thư  Nguyễn Phú Trọng đã cảnh báo nguy cơ “lợi ích nhóm” Chiến lược, quy hoạch, kế họach chính sách đầu tư phải có tầm nhìn xa, không bị” tư duy nhiệm kỳ” tư tưởng cục bộ ,bệnh thành tích, chủ quan duy ý chí hay “lợi ích nhóm” chi phối; “lợi ích nhóm” cũng như một thứ vi trùng nguy hiểm làm nảy sinh nhiều chứng bệnh trong Đảng.. “Lợi ích nhóm” có phần nguy hiểm hơn chủ nghĩa cá nhân vì chính là chủ nghĩa cá nhân được hợp pháp hóa thông qua nghị quyết,quyết định của tập thể … thậm chí hình thành nên nhóm phạm pháp cực kỳ nguy hại. Đây không những là nguồn gốc của tham nhũng, mà còn làm hư hỏng đội ngũ quản lý các cấp,là nguồn gốc của bất bình đẳng của quần chúng…* (Tham khảo cuốn: Thực trạng, xu hướng và giải pháp phòng,chống “lợi ích nhóm” ở nước ta” do tập thể tác giả công tác tại Ủy ban kiểm tra trung ương và Học viện Tuyên giáo Trung ương, Ban Nội chính trung ương và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh biên soạn).

Để đảm bảo cho công tác phòng, chống và xử lý  tội phạm tham nhũng, kinh tế có tính chất “lợi ích nhóm” từ hoạt động thực tiễn, thiết nghĩ Quốc hội cần bổ sung tình tiết này để việc áp dụng pháp luật được thống nhất. Trong thời gian tình tiết “Lợi ích nhóm” chưa được luật hóa, các cơ quan tiến hành tố tụng cần hạn chế việc những cụm từ mang tính chất chính trị trong văn bản, quyết định tố tụng, trong lời luận tội .

Luật sư Nguyễn Hồng Hà