Thứ bảy, 11/11/2017 | 08:24 GMT+7

Nợ bảo hiểm xã hội, quyền lợi người lao động bị xâm phạm

LSVNO - Từ 1/1/2018, hành vi trốn thuế, hay những gian lận trong bảo hiểm đã được hình sự hóa và trở thành tội phạm. Như vậy không ai kiện ra tòa theo trình tự hành chính hay dân sự, những hành vi như cướp giật, trốn thuế, đâm chém... hành vi đã được hình sự hóa thì cơ quan điều tra vào cuộc, đưa ra Viện kiểm sát, đưa ra Tòa án để truy tố, xét xử.

Xử lý hành chính hay dân sự đều bất khả thi vì sao?

Vừa qua, Đại biểu Bùi Văn Cường (tỉnh Gia Lai) đã nêu những vướng mắc, bất cập trong vấn đề công đoàn khởi kiện, doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội việc thụ lý, giải quyết tranh chấp những khiếu kiện về bảo hiểm xã hội không khả thi như sau: “Với trách nhiệm đại diện tổ chức công đoàn tham gia Quốc hội, tôi xin phát biểu làm rõ những vướng mắc, bất cập trong vấn đề công đoàn khởi kiện, doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội và đề xuất một số kiến nghị Quốc hội quan tâm, giải quyết trong thời gian tới để quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người lao động không bị vi phạm.

Điều 10, Hiến pháp năm 2013 quy định Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị, xã hội của giai cấp công nhân và của người lao động, đại diện cho người lao động chăm lo và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của người lao động. Cụ thể hóa quy định này khoản 1 Điều 88 Bộ luật Lao động quy định, công đoàn cơ sở có quyền tham gia hỗ trợ giải quyết tranh chấp lao động. Khoản 8 Điều 10 Luật Công đoàn quy định quyền, trách nhiệm của tổ chức công đoàn, đó là đại diện cho tập thể người lao động khởi kiện tại Tòa án, khi quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của tập thể người lao động bị xâm phạm. Điểm d khoản 1 Điều 14 Luật Bảo hiểm xã hội trao quyền cho tổ chức công đoàn khởi kiện ra Tòa án đối với hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội. Bộ luật Tố tụng dân sự tại khoản 2 Điều 162 cũng quy định công đoàn cấp trên của công đoàn cơ sở có quyền khởi kiện vụ án lao động trong trường hợp cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể người lao động do pháp luật quy định.

Ngoài các quy định về khởi kiện nợ bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm xã hội và Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định xử lý hành chính đối với hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội, Bộ luật Hình sự quy định về tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động tại Điều 216. Thực hiện các quy định trên đây với phương châm bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của người lao động, các cấp công đoàn đã tích cực phối hợp với bảo hiểm xã hội tiến hành thanh tra, kiểm tra và truy thu nợ bảo hiểm xã hội, thông báo số nợ và danh sách dự kiến các doanh nghiệp bị khởi kiện. Một số doanh nghiệp sau khi nhận được thông báo đã khắc phục số tiền nợ. Tính từ tháng 1/2016 đến nay tổng số tiền nợ thu hồi được xấp xỉ 600 tỷ đồng.

bhxh1-ujnm-5a06504adb4d0

Ảnh minh họa.

Về việc khởi kiện nợ bảo hiểm ra Tòa án, sau gần 2 năm thực hiện các cấp công đoàn đã tiếp nhận 2.705 bộ hồ sơ do cơ quan bảo hiểm xã hội chuyển sang, 20 liên đoàn lao động tỉnh, thành phố đã gửi đơn khởi kiện đến các cấp Tòa án, 187 vụ doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội, số còn lại không gửi nữa do không được thụ lý giải quyết. Trong 187 vụ do công đoàn khởi kiện, Tòa án nhân dân các cấp đã hòa giải thành công 18 vụ. Tòa án cấp huyện ở một tỉnh thụ lý 2 vụ án, 48 vụ trả lại hồ sơ, số còn lại Tòa án không thụ lý giải quyết với 3 nhóm lý do chủ yếu sau:

Thứ nhất, không có giấy ủy quyền của những người lao động hoặc công đoàn cơ sở cho công đoàn cấp trên khởi kiện, mà điều này thì rất khó bởi lẽ công đoàn cơ sở, người lao động tại chính doanh nghiệp không thể và không dám ủy quyền cho công đoàn cấp trên khởi kiện chính doanh nghiệp của mình. Nếu làm điều này đồng nghĩa với nguy cơ cao sẽ mất việc làm.

Thứ hai, không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án và đề nghị xem xét xử lý hành chính hoặc hình sự.

Thứ ba, tranh chấp lao động tập thể về quyền chưa được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện giải quyết.

Việc còn vướng mắc trong các quy định của pháp luật dẫn đến Tòa án không thụ lý giải quyết các vụ khởi kiện nợ bảo hiểm xã hội đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, làm cho số nợ bảo hiểm xã hội tiếp tục gia tăng. Theo số liệu của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam, hiện nay các doanh nghiệp trốn đóng nợ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế ước khoảng gần 12.000 tỷ đồng. Đặc biệt, hiện nay có khoảng hơn 2.000 tỷ đồng nợ bảo hiểm xã hội từ các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, giải thể, phá sản, tồn tại cầm chừng hoặc doanh nghiệp bỏ trốn, không thể thu hồi, nghĩa là quyền lợi của 193 nghìn người lao động ở các doanh nghiệp này cũng bị treo chưa có hướng giải quyết. Việc doanh nghiệp trốn đóng, nợ bảo hiểm xã hội trong đó không ít doanh nghiệp hàng tháng vẫn trừ một phần tiền lương đều đặn của người lao động với lý do để đóng bảo hiểm xã hội không chỉ xâm phạm nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của người lao động mà còn tác động xấu đến an toàn, cân đối nguồn quỹ, đảm bảo an sinh xã hội, hướng tới phát triển bền vững đất nước.

Trong khi đó, khung pháp luật của chúng ta còn nhiều bất cập, việc thực thi pháp luật trên thực tế chưa nghiêm. Để bảo vệ tốt nhất quyền lợi người lao động, khắc phục những bất cập, hạn chế nêu trên, tôi trân trọng kiến nghị Quốc hội và các cơ quan có liên quan:

Một, đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội giao cho Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội phối hợp với các cơ quan có liên quan rà soát các quy định pháp luật hiện hành về xử lý vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế. Nhất là hành vi trốn đóng, nợ bảo hiểm xã hội. Nếu thấy có những quy định chưa cụ thể, còn các cách hiểu khác nhau cần giải thích để thống nhất áp dụng thì trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội nghiên cứu, giải thích pháp luật theo thẩm quyền. Nếu các quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo hoặc có khoảng trống thì Quốc hội giao cho Chính phủ tổng hợp trình Quốc hội xem xét, sửa đổi, bổ sung. Đây là vấn đề lớn đang gây bức xúc đối với người lao động và toàn xã hội, Quốc hội cần dành sự quan tâm đặc biệt để sớm giải quyết kiến nghị này.

Hai là Bảo hiểm xã hội Việt Nam, ngành lao động, thương binh và xã hội, chính quyền các cấp cần làm tốt hơn nữa công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về trốn đóng, nợ bảo hiểm xã hội theo thẩm quyền, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện quan tâm, giải quyết kịp thời các tranh chấp lao động tập thể về quyền theo quy định của pháp luật.

Ba là Bộ Công an chỉ đạo công an các cấp nắm tình hình, phối hợp với tổ chức công đoàn phát hiện, điều tra, đề nghị truy tố một số vụ án điểm về trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.

Bốn là Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn, chỉ đạo Tòa án nhân dân các cấp tiếp nhận, thụ lý các vụ công đoàn khởi kiện về nợ bảo hiểm xã hội và sớm đưa ra xét xử một số vụ để răn đe, phòng ngừa, cảnh báo các hành vi tương tự.

Những kiến nghị, đề xuất chính đáng này của đoàn viên, người lao động thông qua tổ chức công đoàn, rất mong Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao và các ngành có liên quan quan tâm giải quyết.

Về vấn đề này, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu  đề nghị  Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Hòa Bình báo cáo và giải trình tại Hội trường Quốc hội.

Phải  xử lý hình sự khi Bộ luật hình sự 2015 có hiệu lực.

Chánh án TAND tối cao Nguyễn Hòa Bình báo cáo giải trình cụ thể về vấn đề này như sau :“ Liên quan đến đề nghị của công đoàn, vấn đề nợ bảo hiểm xã hội, quả thực đây là một nội dung rất bức xúc.  Hiện nay nợ bảo hiểm chúng ta đang nợ 102.900 đơn vị, với số tiền bảo hiểm của 2,6 triệu lao động, tương đương với số tiền 14.700 tỷ đồng. Bảo hiểm đã khởi kiện 8.800 vụ, với số tiền 6.000 tỷ, tòa đã xử 3.986 vụ, tương đương với 16% tổng số nợ, số vụ còn lại tòa trả hồ sơ. Nguyên nhân của việc trả hồ sơ thì ở đây có bất cập cả về luật thực định cũng như luật thực thi.

Về luật thực định, từ khi Luật Bảo hiểm ra đời, Quốc hội đã giao cho cơ quan bảo hiểm quyền kiểm tra và phạt doanh nghiệp nếu như doanh nghiệp trốn hoặc nợ đọng tiền bảo hiểm. Vì vậy, các vụ án trước đây khởi kiện ra tòa theo trình tự dân sự, nay được chuyển sang trình tự hành chính và theo tố tụng hành chính, bởi vì quyết định của bảo hiểm được xem như là một quyết định hành chính doanh nghiệp buộc phải chấp hành. Nếu như doanh nghiệp không chấp hành thì phải có một cơ quan hành chính cấp trên là Ủy ban nhân dân địa phương xử là quyết định hành chính đó trúng hay trật thì lúc đấy tòa mới bắt đầu xử theo trình tự hành chính. Còn bảo hiểm đề nghị chúng tôi phải xử theo trình tự dân sự thì không thể được, bởi vì nguyên tắc của dân sự là hai bên bình đẳng với nhau mỗi bên đều có quyền đưa ra chứng cứ tài liệu của mình để tự bảo vệ cũng như phản bác quyết định của đối phương, trong trường hợp này doanh nghiệp là người bị phạt quyết định hành chính của bảo hiểm, cho nên không bình đẳng, không xử theo trình tự dân sự được và tòa không thụ lý được loại án này.

Đối với luật thực thi đi vào thực tiễn cuộc sống, doanh nghiệp người ta nói là bảo hiểm cũng là doanh nghiệp, chúng tôi cũng là doanh nghiệp, quyết định của anh căn cứ vào đâu mà phạt tôi 5 tỷ, 3 tỷ, cho nên chúng tôi không thực hiện, chính vì vậy việc này nhùng nhằng, kéo dài. Chúng tôi cũng đã bàn với bảo hiểm và Liên đoàn lao động rất nhiều lần, nhưng không ra, bởi vì Tòa án không thể có cách nào khác là tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, việc nàychỉ tồn tại từ nay cho đến hết năm 2017, vì  bắt đầu từ 1/1/2018  hành vi trốn thuế, hay những gian lận trong bảo hiểm đã được hình sự hóa và trở thành tội phạm, như vậy không ai kiện ra tòa theo trình tự hành chính hay dân sự, những hành vi như cướp giật, trốn thuế, đâm chém v.v.. hành vi đã được hình sự hóa thì cơ quan điều tra vào cuộc, đưa ra Viện kiểm sát, đưa ra Tòa án để truy tố, xét xử” - Chánh án TAND tối cao kết thúc giải trình với  khẳng định như vậy.

Đại Hưng (giới thiệu)