Thứ hai, 26/2/2018 | 14:40 GMT+7

Tòa án cấp phúc thẩm được quyền hủy quyết định của bản án sơ thẩm đã có hiệu lực?

LSVNO - Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự thì việc xem xét lại bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng có vi phạm pháp luật nghiêm trọng sẽ được giải quyết theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Thực tiễn xét xử có vụ Tòa án cấp phúc thẩm hủy quyết định của bản án sơ thẩm có hiệu lực. Hủy án như vậy có phù hợp về thẩm quyền tố tụng?

Điển hình vụ án hình sự ở tỉnh Phú Yên bị Tòa án nhân dân (TAND) cấp cao hủy quyết định của bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị, cụ thể như sau: Sau khi 16 bị cáo bị TAND tỉnh Phú Yên xử sơ thẩm tuyên xử phạt về tội “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây thiệt hại nghiêm trọng“ theo khoản 3 Điều 165 Bộ luật hình sự (gây thiệt hại cho Nhà nước trên 9 tỷ đồng), có 3/16 bị cáo kháng cáo kêu oan. Khi xét xử phúc thẩm, Tòa án cấp phúc thẩm đã hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để điều tra lại. Tòa án cấp phúc thẩm hủy quyết định của bản án sơ thẩm đối với 13 bị cáo khác không có kháng cáo, kháng nghị có đúng tố tụng không? 

Tháng 5/2016, VKSND tỉnh Phú Yên ban hành cáo trạng truy tố các bị cáo: Nguyễn Tài - nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) huyện Đông Hòa; Nguyễn Kích - nguyên Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất (PTQĐ) huyện Đông Hòa, Phó Trưởng ban thường trực dự án giải phóng mặt bằng, tổ trưởng tổ kiểm kê; Huỳnh Ngọc Thắng - nguyên Phó giám đốc Trung tâm PTQĐ huyện Đông Hòa; Huỳnh Ngọc Sương - nguyên Phó chủ tịch UBND huyện Đông Hòa; Nguyễn Kỳ Tổng - nguyên Trưởng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đông Hòa; Dương Văn Nhân - nguyên Phó Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đông Hòa; Nguyễn Trình Văn, Nguyễn Dương Tiến Hùng, Nguyễn Thị Huỳnh Dung, Nguyễn Văn Sơn - nguyên cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đông Hòa; Huỳnh Công Dự - nguyên cán bộ Phòng Kinh tế hạ tầng huyện Đông Hòa; Bùi Xuân Quang, Trần Trọng Duy - nguyên nhân viên Trung tâm PTQĐ huyện Đông Hòa; Võ Tấn Vinh - nguyên cán bộ Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đông Hòa; Lê Văn Hoàng - nguyên Chủ tịch UBND xã Hòa Tâm, huyện Đông Hòa và Nguyễn Hữu Phí về tội “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” quy định tại khoản 3 Điều 165 Bộ luật hình sự 1999.

Tháng 9/2016, TAND tỉnh Phú Yên đã tuyên phạt bị cáo: Nguyễn Tài 12 năm tù; Nguyễn Kích 10 năm tù; Huỳnh Ngọc Thắng 4 năm tù và 13 bị cáo còn lại được hưởng án treo. 

Kết quả hình ảnh cho cán cân công lý

Ảnh minh họa.

Sau khi xét xử sơ thẩm, có 3 bị cáo: Nguyễn Tài, Nguyễn Kích, Nguyễn Hữu Phí kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm, yêu cầu xem xét lại theo thủ tục phúc thẩm vì cho rằng các bị cáo không phạm tội. Tháng 10/2016, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) cấp cao quyết định kháng nghị phúc thẩm đề nghị TAND cấp cao tại Đà Nẵng đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm theo hướng tăng hình phạt và không cho hưởng án treo đối với một số bị cáo trong vụ án trên.

Tháng 12/2016, VKSND cấp cao tại Đà Nẵng đã rút kháng nghị với lý do: sau khi gây án các bị cáo đã khắc phục phần lớn hậu quả xảy ra, xét thấy “các đối tượng chịu trách nhiệm chính trong vụ án đã được xét xử nghiêm minh, tuyên phạt mức án nghiêm khắc, đúng quy định của pháp luật. Các đồng phạm còn lại có vai trò, vị trí, tính chất, mức độ thực hiện hành vi phạm tội và nhân thân khác nhau; xét việc phân hóa người phạm tội, hành vi phạm tội và áp dụng mức hình phạt như bản án sơ thẩm đã tuyên là phù hợp với vai trò, vị trí, tính chất, mức độ thực hiện hành vi phạm tội của từng bị cáo. Mặt khác, sau khi xét xử sơ thẩm đến nay, dư luận cán bộ, đảng viên, nhân dân tại địa phương đều nhất trí, đồng tình với bản án sơ thẩm đã tuyên. Để phục vụ nhiệm vụ chính trị tại địa phương và ổn định bản án, xét không cần thiết kháng nghị phúc thẩm”.

Tuy nhiên, đến tháng 9/2017, TAND cấp cao tại Đà Nẵng xử phúc thẩm để xét kháng cáo kêu oan của 3  bị cáo nêu trên. Tại phiên tòa, đại diện VKSND cấp cao đề nghị hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để điều tra lại vụ án. Các bị cáo vẫn giữ nguyên kháng cáo kêu oan.

Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định như sau: Bản án sơ thẩm tuyên bố 16 bị cáo phạm tội “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” là chưa đủ căn cứ, do chưa được giám định tư pháp kết luận thiệt hại trong vụ án; có dấu hiệu bỏ lọt hành vi phạm tội của bị cáo Nguyễn Kích về tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” theo quy định tại Điều 281 Bộ luật hình sự, chưa căn cứ để kết tội Nguyễn Hữu Phí đồng phạm về tội tội cố ý làm trái. Mặc dù sau khi xét xử sơ thẩm chỉ có 3 bị cáo kháng cáo. Bản án hình sự sơ thẩm có hiệu lực pháp luật đối với  13 bị cáo còn lại không có kháng cáo và không bị kháng nghị, nhưng trong vụ án này, việc điều tra ở cấp sơ thẩm là chưa đầy đủ và Tòa án cấp phúc thẩm không thể bổ sung được nên phải hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để điều tra lại. Do hủy án sơ thẩm để điều tra lại nên các nội dung kháng cáo khác của các bị cáo  sẽ được giải quyết lại vụ án…

Tuy nhiên, có ý kiến không đồng tình việc hủy án nêu trên vì bản án sơ thẩm có hiệu lực pháp luật đối với 13 bị cáo không có kháng cáo, không có kháng nghị. Tòa án cấp phúc thẩm không có thẩm quyền hủy quyết định bản án có hiệu lực. Theo đó, Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm chỉ có thể kiến nghị giám đốc thẩm đối với phần quyết định đã có hiệu lực nếu có căn cứ xác định quyết định của tòa án cấp sơ thẩm có hiệu lực có vi phạm nghiêm trọng về tố tụng cũng như nội dung. Vì vậy bản án phúc thẩm này cần phải xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm.

Đại Hưng

Điều luật của Bộ luật Tố tụng hình sự 2003 liên quan đến việc giải quyết vụ  án này:

Phạm vi xét xử phúc thẩm: “Tòa án cấp phúc thẩm xem xét nội dung kháng cáo, kháng nghị. Nếu xét thấy cần thiết thì Tòa án cấp phúc thẩm có thể xem xét các phần khác không bị kháng cáo, kháng nghị của bản án” (Điều 241).

Hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại hoặc xét xử lại: “Tòa án cấp phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại khi nhận thấy việc điều tra ở cấp sơ thẩm không đầy đủ mà cấp phúc thẩm không thể bổ sung được" (Khoản 1 Điều 250 Bộ luật tố tụng hình sự 2003).

Tính chất của giám đốc thẩm: “Giám đốc thẩm là xét lại bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc xử lý vụ án". (Điều 272)

Căn cứ để kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm (Điều 273)

Bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, khi có một trong những căn cứ sau đây:

1. Việc điều tra xét hỏi tại phiên tòa phiến diện hoặc không đầy đủ;

2. Kết luận trong bản án hoặc quyết định không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án;

3. Có sự vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong khi điều tra, truy tố hoặc xét xử;

4. Có những sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng Bộ luật hình sự.