Chủ nhật, 21/10/2018 | 07:42 GMT+7

Vấn đề người phiên dịch trong tố tụng hình sự

LSVNO - Theo quy định tại Điều 24 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Điều 29 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 thì “…người tham gia tố tụng có quyền dùng tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình, trường hợp này phải có người phiên dịch”.

pdich-5bcbcb1865821

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Như vậy, cơ quan tiến hành tố tụng suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử bị can, bị cáo (đặc biệt là bị can, bị cáo chưa thành niên) không thành thạo tiếng Việt cần triệu dụng người phiên dịch để phiên dịch cho những người tham gia tố tụng đặc biệt này. Đồng thời, người phiên dịch phải đáp ứng tiêu chuẩn: là người có khả năng phiên dịch, dịch thuật và được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng yêu cầu trong trường hợp có người tham gia tố tụng không sử dụng được tiếng Việt hoặc có tài liệu tố tụng không thể hiện bằng tiếng Việt (Điều 70 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015). Theo tôi, cụm từ “có khả năng phiên dịch” rất mơ hồ, nên quy định một cách cụ thể về trình độ nói, viết đối với ngôn ngữ cần phiên dịch, dịch thuật của người phiên dịch; cơ quan có thẩm quyền công nhận năng lực chuyên môn của người phiên dịch. Người phiên dịch, người dịch thuật phải là người có kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ cần thiết được cơ quan có thẩm quyền cấp chứng chỉ hành nghề.

Thực tế rất khó kiểm soát việc tuân thủ pháp luật của cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình thụ lý, giải quyết vụ án. Có hội đồng xét xử đã tìm cách thuyết phục người tham gia tố tụng là người dân tộc thiểu số (bị cáo, bị hại…) không yêu cầu có người phiên dịch dù họ không thể trả lời chính xác câu hỏi của hội đồng xét xử, đại diện viện kiểm sát… Cụ thể, ngày 05/9/2018, Tòa gia đình và người chưa thành niên TP.Hồ Chí Minh xét xử phúc thẩm vụ án “Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ” theo khoản 2 Điều 202 Bộ luật Hình sự năm 1999 đối với bị cáo T.T.S là người chưa thành niên. Do bị cáo và đại diện giám hộ của bị cáo là bà N.T.S  kháng cáo yêu cầu hủy án sơ thẩm để điều tra, xét xử lại có người phiên dịch (bị cáo T.T.S là người dân tộc Khơme, trình độ học vấn 3/12)… Tại phiên tòa, những người tiến hành tố tụng đã thuyết phục bị cáo T.T.S từ chối người phiên dịch và tòa này xử y án sơ thẩm do nội dung kháng cáo không còn nữa!

Phải chăng nền tư pháp nước ta phát triển ngang tầm thời đại có thể so sánh với các nước phát triển trên thế giới? Quyền con người được pháp luật ghi nhận, còn việc thực thi pháp luật thì sẽ từ từ xem xét? Nhà nước pháp quyền đúng nghĩa không thể chỉ là hình thức kiểu bánh vẽ! Văn bản pháp luật đã ban hành thì phải thực hiện có tính khả thi. Không thể để xảy ra khoảng cách giữa luật và lệ!

Tân Trào