Thứ sáu, 9/11/2018 | 21:45 GMT+7

Xin lùi thoái vốn gang thép Thái Nguyên: Bộ trưởng Trần Tuấn Anh liệu có “đi lùi” (?)

LSVNO - Thực hiện chỉ đạo của Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, Chính phủ đã đưa ra kế hoạch thoái vốn tại Dự án gang thép Thái Nguyên – một trong 12 đại dự án thua lỗ trong quý I-2018. Thế nhưng, khi trả lời chất vấn trước Quốc hội vừa qua, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh đã khiến dư luận bất ngờ khi ông đưa ra quan điểm xin lùi thời hạn thoái vốn.

Bộ trưởng Bộ Công Thương đã nói gì khi 5.000 lao động kêu cứu?

 tiscoa-5be59bf07d2b0

Công ty cổ phần gang thép Thái Nguyên.

Tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội sáng 27/10, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Hoàng Văn Hùng (Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) cho biết, đại diện 5.000 công nhân Gang thép Thái Nguyên đã gửi tâm thư đề nghị với Chính phủ, Bộ Công Thương chỉ đạo quyết liệt, dứt điểm việc thoái vốn Nhà nước nhưng đến nay việc này bế tắc. Từ đầu năm 2017 đến nay, mỗi tháng công ty phải trả cho ngân hàng khoảng 47 tỷ đồng, sức ép rất lớn, 5.000 công nhân lao động tha thiết đề nghị Chính phủ chỉ đạo thực hiện ngay việc thoái vốn Nhà nước. Đây là con đường sống khả thi duy nhất vì nếu kéo dài một thời gian nữa, Gang thép Thái Nguyên có thể “sụp đổ”.

tiscoc-5be59bf0c2343 Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Hùng phát biểu về dự án.

Chiều 31/10, tại phiên chất vấn của Quốc hội, ĐBQH Nguyễn Tiến Sinh (Hòa Bình) nêu câu hỏi Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ có văn bản kết luận từ ngày 19/12/2017, phải hoàn thành thoái vốn khói dự án Gang thép Thái Nguyên trong quý I-2018. Thế nhưng nay đã bước sang quý IV-2018, việc này vẫn chưa được triển khai thì có lợi ích nhóm hay không?

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh khẳng định, không có lợi ích nhóm. Nhưng điều đáng ngạc nhiên là ông Trần Tuấn Anh lại đưa ra phương án trái ngược với chỉ đạo của Chính phủ, cho rằng nếu thoái vốn ngay thì Nhà nước sẽ bị “thiệt hại” và nhiều vướng mắc như kiện tụng với tổng thầu nước ngoài, cam kết bảo lãnh của Tổng công ty Thép Việt Nam (VNS) đối với Công ty CP Gang thép Thái Nguyên(TISCO); khoản vay hơn 1.800 tỷ đồng của Viettinbank; giải quyết cho xong khoản giải chấp của VNS với khoản bảo lãnh của TISCO thì mới có thể tiến hành thoái vốn…

Liệu có “lo bò trắng răng” khi doanh nghiệp có thể tự xử lý nợ - bảo lãnh?

Bộ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh chỉ nói chung chung như vậy nhưng không biết có đưa ra phương án thoái vốn mới phù hợp hơn và phương án thoái vốn mới này ra sao, sẽ kéo dài đến bao lâu? Chỉ biết, sau phát biểu của ông Trần Tuấn Anh, người lao động và các chuyên gia ngành thép đều hết sức lo ngại.

​Một số chuyên gia kinh tế cho biết, các quy định hiện hành về doanh nghiệp (DN) Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, không có bất kỳ quy định ngăn cấm hay hạn chế nào đối với việc DN có vốn Nhà nước tiến hành thoái vốn tại  công ty con khi DN có vốn Nhà nước đó đang có một cam kết bảo lãnh cho Công ty con vay vốn tại tổ chức tín dụng, chưa kể việc ban hành cam kết bảo lãnh đó cũng cần phải xem xét lại có phù hợp không, có giá trị pháp lý không?.

Như vậy, pháp luật hiện hành không có quy định ngăn cấm hay hạn chế VNS thoái vốn khỏi TISCO khi VNS vẫn còn nghĩa vụ bảo lãnh.

Tìm hiểu vấn đề vướng mắc bảo lãnh này, một cán bộ của VNS đã chia sẻ phương án TISCO dùng chính tài sản của mình là các mỏ khoáng sản nguyên liệu hiện hữu để làm tài sản thế chấp thay thế cho nghĩa vụ bảo lãnh trên đã từng được đem ra đàm phán với Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (Vietinbank), cơ bản đã được hai bên xem là một phương án tốt.

​Nói như vậy để thấy rằng việc giải quyết những vấn đề vướng mắc giữa các DN phải được giải quyết giữa các DN với nhau. Trong khi đó, Thủ tướng Chính phủ đã khẳng định rất nhiều lần là Nhà nước không rót thêm tiền vào để cứu các dự án thua lỗ này. TISCO hay Ngân hàng Viettinbank cũng đều là DN và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp, vậy tại sao không để chính DN thỏa thuận giải pháp tháo gỡ cho nhau (?). Trường hợp Thủy sản Phương Nam là một ví dụ mà lại phải trông chờ vào một giải pháp mới nào đó từ Nhà nước, tại sao phải xử lý bằng cách  trông chờ vào một mệnh lệnh hành chính, một chính sách đặc thù nào đó cho riêng dự án?.

 tiscob-5be59bf062026

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh giải trình về dự án tại Quốc hội

​Tương tự như vậy, việc đàm phán với các nhà thầu EPC, đặc biệt là nhà thầu MCC Trung Quốc sẽ dễ dàng hơn nếu nó được tiến hành giữa hai DN, nhất là giữa DN không còn vốn Nhà nước (nếu Nhà nước đã thoái vốn) sẽ vô cùng dễ dàng. Thực tế việc đàm phán với Nhà thầu MCC về DA2 TISCO, một lãnh đạo của TISCO cho biết đã từng đàm phán quá nhiều lần, kể cả đàm phán đến cấp Chính phủ nhưng vẫn không giải quyết được. Trong khi đó, phương án pháp lý mà Bộ trưởng đưa ra, theo tham khảo một vài văn phòng luật sư cho biết là vô cùng phức tạp, khó khăn, kéo dài vì có yếu tố giải quyết quốc tế; chưa kể sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thoái vốn tại TISCO, ảnh hướng đến chi phí mà TISCO phải gánh chịu nếu giải pháp này không có lợi, mà còn ảnh hưởng cả đến môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam.

Kéo dài thoái vốn bằng báo cáo “bán máu” và phương án kéo lùi lịch sử

Dư luận đặt câu hỏi về sự chậm trễ trong khi hàng nghìn lao động kêu cứu, muốn đẩy nhanh thoái vốn thì gần đây lại có một số ý kiến muốn đi ngược cả chỉ đạo của Chính phủ, tiếp tục đưa ra phương án mong Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng tiếp tục thu xếp đủ vốn và có cơ chế đặc thù để khắc phục những tồn tại, khó khăn hiện nay để sớm triển khai dự án.

“Hiện tình hình tài chính của TISCO hết sức khó khăn, mất cân đối tài chính dài hạn 744 tỷ đồng, toàn bộ vốn lưu động cho sản xuất kinh doanh phải vay ngân hàng và chiếm dụng của nhà cung cấp”, phía TISCO từng cho biết.

Tổng vốn điều lệ của TISCO là 1.840 tỷ đồng, DN đã chi cho dự án giai đoạn 2 vào khoảng 1.531 tỷ đồng; trong đó, trả gốc và lãi cho các ngân hàng là 1.313 tỷ đồng, chi đầu tư cho các DN khác hơn 530 tỷ đồng nhưng vẫn chưa nhìn thấy hiệu quả. Hiện số nợ phải thu khó đòi tuy đã giả nhưng vẫn còn số nợ gốc lên đến 453 tỷ đồng, dẫn đến việc mất cân đối nguồn vốn do lấy ngắn hạn đầu tư dài hạn số tiền 744 tỷ đồng.

Theo phân tích báo cáo tài chính của TISCO cho thấy lợi nhuận mang lại là của hoạt động sản xuất kinh doanh Giai đoạn 1 hiện hữu; TISCO đang tách riêng chi phí hoạt động đầu tư giai đoạn 2 ra khỏi Báo cáo tài chính (điểm 2.14; 2.15 trong Báo cáo tài chính năm 2017 kỳ 31/12/2017 có ghi).

Tuy nhiên, đối với ngay trong hoạt động của giai đoạn 1 cũng cần lưu ý rằng, bên cạnh việc TISCO đang sản xuất và tiêu thụ các loại thép sản xuất; TISCO còn đang bán một phần lớn quặng sắt mà lượng quặng bán lại chính là lấy từ mỏ sắt Tiến Bộ đang khai thác nằm một phần trong dự án giai đoạn 2; có nghĩa là TISCO đang tự bán máu mình đi để trang trải chi phí và để có lãi.

Chỉ riêng trong năm 2017, TISCO đã bán đi tổng cộng 403.086 tấn quặng sắt, với tốc độ bán quặng như hiện nay, giả thiết giai đoạn 2 được khôi phục hoặc kể cả giai đoạn 1 đang chạy hiện nay, trong vòng 5-7 năm nữa thì TISCO sẽ không còn đủ quặng để sản xuất, lại phải mua ngoài hoặc nhập khẩu.

Đối với dự án giai đoạn 2, theo báo cáo của lãnh đạo TISCO gửi cho các cơ quan, lãi suất phải trả hàng tháng phát sinh khoảng 30 tỷ đồng/tháng; trong khi bắt đầu từ ngày 01/01/2017 TISCO bắt đầu phải trả nợ gốc và lãi các khoản vay giai đoạn 2, bình quân cho riêng 2 ngân hàng cả gốc và lãi là 47,5 tỷ đồng/tháng. Nếu cứ tiếp tục kéo dài dự án thì lãi vay sẽ lên đến hàng ngàn tỷ đồng.

Ông Hoàng Ngọc Diệp, Tổng Giám đốc TISCO cũng khẳng định: “Việc thoái vốn phải làm quyết liệt. Nếu càng để lâu, khó khăn của công ty càng đội lên".

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh thời gian qua được dư luận đồng tình với việc chỉ đạo quyết liệt tháo gỡ 12 đại dự án thua lỗ theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đứng đầu. Nhưng với những phát biểu trước Quốc hội theo hướng chưa thể thoái vốn ngay, dư luận đang hết sức lo ngại liệu Bộ Công Thương có đi lùi; khiến quá trình tháo gỡ Dự án gang thép Thái Nguyên – một trong những đại dự án thua lỗ lớn nhất càng trở nên nặng nề, phức tạp.

Đoàn Vĩnh