Thứ ba, 6/3/2018 | 08:10 GMT+7

Cần học tập văn hóa trồng cây của Bác

LSVNO - Trồng cây là sự thể hiện nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt Nam. Tuy nhiên, một số năm gần đây vì nhiều lý do khác nhau, phong trào “trồng cây, gây rừng” trong nhân dân đang có phần chưa đạt như mong muốn. Đặc biệt là không ít quan chức và một số chủ doanh nghiệp đua nhau đến “trồng cây lưu niệm” tại các cơ sở tín ngưỡng để “cầu quan, cầu lộc” với hình thức kỳ dị có nhiều dấu hiệu mê tín và dị đoan?

Những lời Bác dặn

Thuật ngữ “văn hóa” có nguồn gốc La-tinh là Culture và tiếng Pháp là La culture đều có nội hàm chỉ “việc trồng cây”, “sự trồng trọt”, “vun trồng”,… và “vun xới”. Như vậy, ở khía cạnh này có thể hiểu, trồng cây là hoạt động vật chất mang tính biểu tượng tinh thần cao, tác động cổ vũ vào các tầng lớp nhân dân tham gia tích cực trồng trọt, phát triển sản xuất, thúc đẩy xã hội phát triển. 

Nhìn lại “Mùa xuân là Tết trồng cây, làm cho đất nước càng ngày càng xuân” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động vào ngày 28/11/1959 để thấy rằng, Bác rất thực tế, gần gũi, giản dị, dễ làm, ít tốn kém mà còn gây dựng được phong trào “trồng cây, gây rừng” cho các đời sau tích cực tham gia bảo vệ môi trường và phát triển rừng. Bác còn mong muốn: "… Nước ta phong cảnh sẽ ngày càng tươi đẹp, khí hậu điều hòa hơn, cây gỗ đầy đủ hơn. Điều đó sẽ góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống của nhân”.

Ngày 05/01/1961 (tức mùng 9 tháng Chạp năm Canh Tý), Bác Hồ về thăm Hợp tác xã Lạc Trung (tỉnh Vĩnh Phúc), nơi có phong trào trồng cây hai bên đường và trên các bãi đất trống. Bác ôm ghì hai đồng chí lãnh đạo xã thật chặt và hỏi: “Các chú có thấy khó chịu không?”. Rồi Bác ôn tồn bảo: “Cây cũng như người, nó phải có khoảng cách để sống và phát triển, các chú cần hướng dẫn nhân dân trồng cây cho kỹ thuật, trồng cây nào tốt cây đó”.

Hàng năm, khi Tết đến Xuân về, Bác vừa viết báo nhắc nhở, động viên nhân dân thực hiện Tết trồng cây vừa đi thăm và tham gia trồng cây với nhân dân. Ngày 01/02/1969, Bác gặp Cục trưởng Lâm nghiệp trao đổi về bài báo Tết trồng cây. Bác căn dặn Cục Lâm nghiệp viết thư cho Ủy ban hành chính Lạng Sơn bảo vệ cho được những loại gỗ quý hiếm còn lại. Ngày 05/02/1969, bài báo cuối cùng của Bác về Tết trồng cây đăng trên báo Nhân Dân. Trong bài báo, Bác dẫn chứng nhiều địa phương, cá nhân có nhiều thành tích trong việc trồng cây, gây rừng; đồng thời nhắc nhở một số địa phương còn yếu trong công tác này và chỉ ra cách làm tốt công tác trồng cây, gây rừng.

anh-1-2-5a9dea0595c75

Bác Hồ chăm sóc cây Vú sữa của vợ chồng bà Lê Thị Sảnh, ở xã Trí Phải, huyện Thới Bình (Cà Mau) gửi tặng Người năm 1954. Ảnh: Tư liệu.

Ngày 16/02/1969 (tức ngày mùng 1 Tết Kỷ Dậu), Bác Hồ đến chúc Tết và trồng cây ở xã Vật Lại (huyện Ba Vì, tỉnh Hà Tây). Lúc cùng nhân dân địa phương trồng cây, Bác căn dặn: “Các cụ thì biết chuyện cũ, chuyện mới, nhưng các cháu ngày nay chỉ biết chế độ dân chủ cộng hòa. Đất nước bây giờ là của ta, cho nên cần phải thi đua sản xuất giỏi, trồng cây giỏi”. Đây là lần cuối cùng và là cây cuối cùng Bác trồng để gieo mầm cho sự sống đời sau, vun trồng.

Trong tất cả khoảnh khắc, sự kiện trồng cây của Bác Hồ nêu trên mà mỗi lần xem lại và đọc lại, tôi đều có cảm xúc và cảm nhận rất riêng. Trông ảnh chăm sóc cây, Bác như một nhà hiền triết kết tinh của nền văn hóa phương đông (culture orientale), hội tụ những giá trị văn hóa vật chất và tinh thần to lớn để lại cho muôn đời sau.

Trồng cây gây rừng hay “lưu danh” ?

Đáp ứng lời kêu gọi “Tết trồng cây” và điểm lại các sự kiện trồng cây rất giản dị, thiết thực của Bác, nhân dân cả nước cứ mỗi độ xuân về hàng chục năm qua đã nô nức hưởng ứng nhiệt tình và trở thành phong trào quần chúng sâu rộng, làm nên nét đẹp văn hóa truyền thống Việt Nam.

Tuy nhiên, một số năm gần đây, khi xuân về, không ít quan chức và một bộ phận doanh nhân đang đua nhau thể hiện “văn hóa trồng cây” lệch lạc dưới dạng cầu tài, cầu lộc, cầu quan. Du xuân Mậu Tuất này, chúng tôi thắng cảnh và chiêm bái ở các cơ sở tín ngưỡng tại một số địa phương miền Bắc được nhìn thấy “hàng cây quan chức” có đeo biển ghi tên và chức danh rất cụ thể. Trong đó, tại chùa Bái Đính (Ninh Bình), các quan chức trồng cây lưu niệm cũng được xếp thành hàng mà còn được khắc tên, khắc chức danh lên bia đá hình lá bồ đề để lưu danh, rất tốn kém.

Tại đền Nưa - Am Tiên và khu vực Huyệt đạo Quốc gia (đỉnh ngàn Nưa, Triệu Sơn, Thanh Hóa) đã và đang hình thành “vườn cây quan chức” từ Trung ương xuống địa phương được trồng “lưu niệm” tự phát. Cây trồng ken dày, chen lấn không theo hàng lối, gây phản cảm cho du khách thập phương đến chiêm bái, thắng cảnh Khu di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia đền Nưa – Am Tiên – Bà Triệu. Tại đây, các quan chức chủ yếu trồng các loại cây đa, đề cổ thụ và được khắc tên cùng chức danh vào các tảng đá, chôn bên cạnh cây hoặc treo biển ghi tên và chức danh người trồng bên gốc cây.

12a-5a9dea057b77d

Một số quan chức và chủ doanh nghiệp đang tự phát, đua nhau thuê người vận chuyển cổ thụ lên núi Nưa trồng cây cầu quan, cầu lộc trước các Di tích lịch sử văn hóa Am Tiên – Bà Triệu.

Cũng tại đền Nưa – Am Tiên, bên “vườn cây quan chức” cũng đã và đang hình thành “vườn cây của các doanh nhân” đến cung tín và “trồng lưu niệm”. Thoạt trông, về hình thức, hai vườn cây này có những điểm giống nhau, đó là “đều là các loại cây cổ thụ” được đưa ở rừng về hoặc ở khu vực khác luân chuyển vị trí đến đền Nưa – Am Tiên để trồng. Như vậy, việc trồng cây theo kiểu hoán đổi, luân chuyển này không thể gọi là “trồng cây gây rừng” được, vì không làm gia tăng cho sự phát triển và bảo vệ rừng !?

Nhìn chung một số “vườn cây quan chức”"vườn cây của doanh nhân” trồng tại các cơ tín ngưỡng có những điểm khác biệt. Đó là quan chức thường trồng các loại cây tâm linh cổ thụ như cây đa, cây đề; còn doanh nhân phần lớn là trồng cây lộc vừng và một số cây như sanh, si và thảo lan. Vì vậy, mục đích tâm linh cũng có sự khác nhau, theo du khách nhận định, đó là bộ phận quan chức ngày nay trồng cây bên các cơ sở tín ngưỡng thường để "lưu danh và cầu quan”; còn đa phần doanh nhân trồng cây với hàm ý là… “cầu lộc” !

Như vậy, có thể nói việc trồng cây đầu xuân của bộ phận quan chức và chủ doanh nghiệp có phần mang tính chất dị đoan, a dua, đang làm giảm đi nét đẹp văn hóa trồng cây truyền thống của nhân dân. Mặt khác, việc mua bán, luân chuyển các loại cây cổ thụ đến các cơ sở tín ngưỡng để trồng “lưu niệm”, cung tín “cầu quan, cầu lộc” đang diễn ra mang tính phổ biến. Hiện tượng này đã vô tình khích lệ việc “săn bứng cây cổ thụ trong rừng”, khiến cho công tác quản lý bảo vệ rừng ở một số địa phương vẫn chưa đạt yêu cầu.

LS Lê Trọng Hùng