Thứ tư, 10/10/2018 | 11:43 GMT+7

Cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục nhằm giảm thiểu tội phạm vị thành niên

LSVNO - Trong bối cảnh nước ta chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường, bên cạnh những thành tựu đạt được về mặt kinh tế thì cũng làm xuất hiện những vấn đề tiêu cực trong xã hội. Đó là sự thay đổi lối sống với việc đề cao giá trị vật chất và sự hưởng thụ diễn ra ở bộ phận không nhỏ trong xã hội nhất là sự đua đòi thiếu hiểu biết của một bộ phận không nhỏ vị thành niên…

tgd-5bbd83329486e

Phiên tòa giả định được tổ chức tại một trường học ở TP. HCM.

Dưới góc độ xã hội học thì tội phạm được coi là một hiện tượng xã hội tồn tại song song cùng với sự phát triển của xã hội. Về đạo đức lối sống có nhiều sự biến đổi nhanh chóng của vị thành niên (VTN).

Thật vậy, không mấy khó khăn khi vào trang tìm kiếm Google, gõ từ khóa “trẻ em phạm tội”, sẽ cho kết quả tìm kiếm tội phạm VTN ngày càng gia tăng và tội danh mà người VTN mắc phải không hề “thua kém” người lớn: Giết người, trộm cắp, cướp tài sản, hiếp dâm, cố ý gây thương tích, mua bán, tổ chức sử dụng ma túy, gây rối trật tự công cộng, đánh bạc, đua xe trái phép…

Trong suốt thời gian qua, các cơ quan chức năng và ban, ngành, đoàn thể các cấp đã có nhiều nỗ lực trong phòng ngừa, xử lý hành vi vi phạm pháp luật ở lứa tuổi VTN. Tuy nhiên, từng lúc từng nơi, tình trạng này vẫn còn xảy ra nhiều. Theo khảo sát mới đây của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao thì trung bình mỗi năm có 10.000 vụ phạm pháp hình sự do người VTN thực hiện. Dù không truy tố hết số đối tượng đó vì căn cứ vào chủ thể nhưng tất cả các vụ phạm pháp hình sự đều có các dấu hiệu tội phạm.

Gần đây, hành vi phạm tội của người VTN “mở rộng” theo chiều hướng nguy hiểm: Giết người cướp của, hiếp dâm, mua bán ma túy. Tình trạng người VTN tụ tập thành băng nhóm, dùng hung khí để giải quyết mâu thuẫn khá phổ biến. Hành vi phạm tội của người VTN ngày một hung hãn, phương thức, thủ đoạn hết sức nguy hiểm, tinh vi, nhiều vụ rất dã man và mất hết tính người. Điều đáng lo ngại là về lứa tuổi, tình trạng trẻ phạm tội có xu hướng ngày càng trẻ hóa.

Theo Luật sư Trần Thị Ngọc Nữ, Chi hội trưởng Chi hội Luật sư, Hội Bảo vệ Trẻ em TP. HCM, cho rằng với sự phát triển nhanh chóng của mạng xã hội, tội phạm VTN cũng tăng nhanh chóng. Rất nhiều vụ án mà các đối tượng chỉ cần quen nhau một vài ngày, nói chuyện một vài lần qua Facebook là đã có thể rủ rê nhau đi hỗn chiến, mua bán ma túy, đi khách sạn… Khi dựng lại hiện trường, nhiều đối tượng đã diễn lại cảnh giết người một cách bình thản; khi công an lấy lời khai thì khuôn mặt các em lạnh lùng, không thấy đau buồn, ăn năn…

Ngoài ra, nhà trường và gia đình là nền tảng để hình thành nhân cách một con người. Thế nhưng, bên cạnh những nỗ lực đáng ghi nhận, ngành giáo dục thời gian qua chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của cuộc sống. Nội dung giảng dạy chỉ chú trọng giáo dục cái đẹp, cái tốt đến mức thần tượng. Chỉ nhìn thấy một mặt - cái tốt - nhiều thanh thiếu niên đã bị hụt hẫng trước nghịch lý của đời thường. Thiếu cơ sở khoa học để nhận biết, phân tích cuộc sống hiện thực, và chọn lựa đúng.

Bên cạnh những thiếu hụt trong giáo dục, cũng cần đề cập đến thiếu sót về trách nhiệm của gia đình và các tổ chức đoàn thể. Không ít các bậc làm cha làm mẹ suốt ngày lo việc mưu sinh, không quan tâm đến việc quản lý và giáo dục con cái, không chú ý uốn nắn sự phát triển nhân cách của con. Việc học hành, sinh hoạt của trẻ hầu như phó mặc cho nhà trường. Thường thì mọi người ít quan tâm đến khía cạnh “con cái là bản sao của chính cha mẹ”. Cha mẹ cư xử với mọi người như thế nào thì hầu như con cái cũng học cách cư xử với mọi người như thế ấy. Vì vậy, trách nhiệm trước hết phải là của gia đình qua nếp sinh hoạt hàng ngày. Chỉ có thể bằng nếp sống của người lớn, bằng việc nghiêm túc chấp hành pháp luật, tấm gương đạo đức trong lối sống, tình yêu thương và sự dạy bảo của cha mẹ mới có thể răn dạy và giáo dục được con cái. Điều đó còn hữu hiệu hơn ngàn lần những bài rao giảng đạo đức.

Việc giáo dục trẻ không đúng từ trong gia đình và nhà trường mới là yếu tố gây nên tình trạng trẻ sớm phạm tội. Trẻ sinh ra và lớn lên trong gia đình có tư tưởng chống đối xã hội, gia đình bị khiếm khuyết (thiếu cha mẹ), cha mẹ bỏ bê con cái thì vô hình trung trẻ bị định hình những tư tưởng tiêu cực, chống đối, đi ngược với lợi ích xã hội, từ đó sớm dẫn trẻ vào con đường phạm pháp. Hơn nữa, do không được kiểm soát chặt chẽ nên trẻ sớm bị ảnh hưởng bởi phim ảnh đồi trụy, game bạo lực, tệ nạn xã hội…

Cũng theo TS. Đoàn Văn Báu - Phó trưởng khoa Tâm lý Trường đại học An ninh nhân dân, việc chung tay, phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội hết sức cần thiết để giúp trẻ vị thành niên nhận thức được hành vi của bản thân. TS. Báu khuyến cáo: “Gia đình phải nắm vững đặc điểm tâm lý lứa tuổi chưa thành niên để có biện pháp giáo dục, quản lý con em phù hợp. Nhà trường cần tăng cường giáo dục, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật; còn cơ quan chuyên trách phải thực hiện tốt công tác phòng ngừa xã hội đối với hành vi phạm pháp hình sự”.

Để kéo giảm tình trạng người VTN phạm tội, giải pháp quan trọng nhất vào lúc này vẫn là chú trọng tới giáo dục đạo đức, lối sống cho giới trẻ, cân bằng cả việc “dạy chữ” và “dạy làm người”. Bên cạnh đó, vai trò hết sức quan trọng của gia đình trong việc giáo dục, định hướng con em mình tích cực học tập, rèn luyện, tu dưỡng và tham gia vào các hoạt động xã hội lành mạnh, tránh xa các tệ nạn xã hội và hành vi vi phạm pháp luật.

Minh Sơn – Tuấn Hải