Thứ sáu, 13/10/2017 | 08:48 GMT+7

Doanh nhân: Nghề hay nghiệp?

LSVNO - Ngày 20/9/2004, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 990/QĐ-TTg về Ngày Doanh nhân Việt Nam, hàng năm lấy ngày 13 tháng 10 là “Ngày doanh nhân Việt Nam”. Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp của nước ta, Hiến pháp 2013 đã hiến định vai trò và vị trí của doanh nhân, chính là thông điệp chính trị quan trọng của Nhà nước về việc khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi và bảo hộ hoạt động đầu tư kinh doanh của các doanh nhân, doanh nghiệp và khu vực tư nhân.

Mấy chục năm qua, khi thì đảm nhận cương vị nhà quản trị doanh nghiệp (Phó Tổng Giám đốc Công ty Bitis, thành viên Ban Kiểm soát Công ty Cổ phần Momota, …), khi thì ở vị trí cố vấn trợ giúp cho lãnh đạo nhiều doanh nghiệp ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, tôi tiếp cận với rất nhiều tình huống khá phức tạp, éo le của nhiều doanh nhân. Từ đó, tôi có dịp tìm hiểu nhiều về phong cách doanh nhân người Việt.

Có trường hợp, Tổng Giám đốc ăn nghỉ tại trụ sở công ty và nhờ tôi (Phó Tổng Giám đốc) tìm giúp một nữ nhân viên nấu ăn phục vụ tại nơi làm việc. Làm được mấy tháng, cô ấy nói với tôi là xin nghỉ việc. Tôi hỏi vì sao? Cô ấy nói không chịu được “kiểu” làm việc ở đây, vì có hôm "3 giờ sáng Tổng Giám đốc bảo em nấu cho ông ấy một bát mì".

Trường hợp khác, một nữ doanh nhân, giám đốc công ty tha thiết mời tôi làm cố vấn về pháp chế - quản trị công ty. Dĩ nhiên, tôi rà soát các hoạt động để góp ý những gì thấy chưa hợp lý hoặc không đúng về mặt pháp lý, rồi soạn thảo để giám đốc ký ban hành các quy chế quản lý nội bộ khiến cho mọi hoạt động trở nên rõ ràng về giao việc, phân công, trình tự thủ tục thực hiện các tác nghiệp của nhân viên và các bộ phận trong công ty. Song, dường như nữ giám đốc này không chú tâm vào việc đó lắm. Rồi đột nhiên, nữ giám đốc đề nghị tôi làm cho cô ấy một bản di chúc. Thì ra, nữ giám đốc này là người đơn thân, có người mẹ đã trung tuổi và chỉ có một con gái đang học phổ thông. Gần đây, thấy người mẹ có tình nhân, trong khi công ty của cô đang làm đại lý độc quyền cho một hãng mỹ phẩm của nước ngoài nên tuần nào giám đốc cũng phải ngồi trên máy bay từ một đến hai lần ra nước ngoài; e ngại điều bất trắc không biết xảy ra lúc nào và lo con gái không được sở hữu trọn vẹn khối tài sản hiện có nên cô cần làm sẵn di chúc cho con gái được hưởng toàn bộ di sản để lại.

Điểm qua vài trường hợp điển hình trong số nhiều trường hợp tương tự để có thể chứng minh về một phong cách nổi bật của doanh nhân người Việt là đam mê và quyết liệt làm kinh doanh.

Có thể thấy rõ một phần thành công của họ trong kinh doanh là nhờ phong cách đam mê và quyết liệt này. Phong cách đó khiến họ “say” công việc kinh doanh, làm không kể thời gian, đến mức mỗi ngày làm việc từ 10 tới 12 tiếng đồng hồ, thậm chí quên giữ gìn sức khỏe. Doanh nhân phải chịu đựng nhiều thứ mà người khác không chịu nổi, như chịu rủi ro với các khoản tiền mình bỏ vào doanh nghiệp; lo lắng về các khoản nợ, tiền lương cho người lao động; thời gian làm việc có thể kéo dài cả ngày, đêm, có khi quên cả ngày nghỉ; ít thời gian dành cho gia đình, bạn bè, nếu không biết quản trị doanh nghiệp một cách khoa học; phải làm một số việc mà mình không thích, không muốn. 

Kết quả hình ảnh cho Doanh nhân

Một phần thành công của họ trong kinh doanh là nhờ phong cách đam mê và quyết liệt.

Doanh nhân là ai?

Doanh nhân là người bỏ vốn của mình ra để kinh doanh. Kinh doanh là “làm cho tiền để ra tiền”, nhưng vì “tiền ở trong nhà tiền chửa, tiền ra ngoài cửa tiền đẻ”, nên doanh nhân phải đẩy tiền vào lưu thông. Khi đó, doanh nhân kỳ vọng qua mỗi kỳ kinh doanh tiền trở về sẽ nhiều hơn - tức là sẽ có lãi. Song, trong đời thật thì nhiều trường hợp tiền quay về ít hơn lúc đưa vào lưu thông, thậm chí nó không quay về nữa! (truyền thông Việt Nam giữa năm 2017 nổi sóng với những bức xúc xung quanh thông tin 12 siêu dự án lỗ lũy kế 16.000 tỷ đồng và nợ 55.000 tỷ đồng. Chương trình thời sự Đài Truyền hình Việt Nam tối ngày 09/9/2017 đưa tin, chỉ có 33% doanh nghiệp Việt có lãi - có nộp thuế TNDN).

Để thỏa mãn đam mê của mình, doanh nhân phải lập ra một tổ chức có tư cách pháp nhân - doanh nghiệp, với vô vàn khó khăn, thiếu thốn về kinh nghiệm, nhân sự, quy trình làm việc, nguồn khách hàng ổn định, sản phẩm chưa hoàn thiện… Đó là “con thuyền” doanh nhân sẽ phải “chèo lái” nó từ khi khởi nghiệp. Dù cho khi bắt đầu khởi nghiệp, tất cả đều rất khó khăn và không chắc chắn, mọi thứ luôn rất mơ hồ.

Lúc này, doanh nhân phải đảm đương vai trò của nhà lãnh đạo, nghĩa là vừa làm việc, sản xuất, bán hàng; vừa động viên, khích lệ và truyền cảm hứng cho đội ngũ. Người lãnh đạo phải giúp họ hiểu, tin tưởng và chấp nhận “đồng cam cộng khổ” vì mục tiêu chung. Để đi được đường dài và phát triển lớn hơn, mọi thứ phải dần được hệ thống hóa thông minh và chặt chẽ hơn để tối ưu hiệu suất công việc.

Doanh nghiệp do doanh nhân làm chủ phải có một bộ máy nhân sự ổn định, quy trình làm việc hoàn chỉnh với những biểu mẫu, các hệ thống đo lường, báo cáo, giám sát rõ ràng… Cho nên, doanh nhân phải đồng thời giữ vai trò của nhà quản lý. Bởi vậy, doanh nhân phải giữ cả hai vai: quản lý và lãnh đạo. Vai trò của nhà lãnh đạo là gây ảnh hưởng, xây dựng tầm nhìn, tạo ra sự thay đổi và phát triển, trong khi nhà quản lý hệ thống hóa các quy trình, giữ cho hệ thống ổn định và giúp bộ máy vận hành trơn tru.

Công việc cần quản lý, con người cần lãnh đạo - nhà lãnh đạo tập trung vào các yếu tố con người trong khi nhà quản lý cần tối ưu hóa công việc. “Ông chủ” phải biết rõ nguyên tắc này và phối kết hợp một cách hài hòa hai mặt, doanh nghiệp sẽ ổn định và có cơ hội phát triển bền vững, trường tồn.

Bởi lẽ, người lãnh đạo là người phải có tầm nhìn xa, hướng tới sự phát triển trong tương lai của doanh nghiệp. Trong khi đó, người quản lý quan tâm đến hiệu suất, sự ổn định của tổ chức và giải quyết các vấn đề trong hiện tại. Đây chính là điểm khác biệt cốt lõi giữa quản lý và lãnh đạo, mà doanh nhân phải gánh trên vai cả hai chức phận này. Vì, cả hai đều đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành, ổn định và phát triển doanh nghiệp.

Như thế, doanh nhân không chỉ làm nghề kinh doanh thuần túy như chủ hộ kinh doanh. Chủ hộ kinh doanh “đơn thương” làm mọi công việc kinh doanh cùng với người trong nhà mình và không ai gọi họ là doanh nhân. Trong khi, doanh nhân phải vừa lãnh đạo, vừa quản lý doanh nghiệp do mình lập ra với một quy mô đủ lớn, phù hợp với mục tiêu được xác định trước và đòi hỏi của thị trường, cả về vốn tài chính, đội ngũ nhân sự, sản xuất sản phẩm, thiết bị kỹ thuật,…

Hoạt động trong thị trường đầy giông gió, doanh nhân luôn phải đối mặt với hai yêu cầu có tính mâu thuẫn: hiệu quả cao và an toàn. Nếu mải mê chạy theo hiệu quả cao - lãi lớn - mà không giữ được an toàn thì lợi nhuận bao nhiêu cũng không đủ bù đắp được tổn thất, thậm chí “mất nghiệp”, trở thành kẻ “vô gia cư”, như thường thấy ở thị trường nước Mỹ hay các nước châu Âu. Ngay tại Việt Nam, hàng ngày trên mặt báo cũng thường xuất hiện thông tin về các doanh nhân, doanh nghiệp rơi vào nợ nần chồng chất, ngừng hoạt động, phá sản.

Kết quả hình ảnh cho Doanh nhân

Làm sao để vừa lãnh đạo, vừa quản lý doanh nghiệp?

Doanh nhân là người hội đủ bốn tố chất: có đủ vốn để đầu tư, kinh doanh; có khả năng tập hợp một cộng đồng để làm tăng giá trị của họ so với giá trị riêng lẻ; có thể đưa ra quyết định đầu tư, kinh doanh ngay khi chưa hội đủ các thông tin và trong điều kiện thị trường còn chứa đựng các yếu tố bất ổn (cơ hội - mạo hiểm); có thể là chủ thể định hình văn hoá công ty. Trong đó, tố chất sẵn sàng chịu đựng rủi ro là đặc trưng riêng có của doanh nhân, đúng như câu thành ngữ: “Có gan làm giàu”. Đồng thời, doanh nhân luôn đam mê và có quyết tâm cao, phải hội đủ các kiến thức và kỹ năng thiết yếu: về ngành hàng kinh doanh, quản lý kinh doanh, ra quyết định, chấp nhận rủi ro, giữ chữ tín,…

Rõ ràng, doanh nhân là một nghiệp, với vô vàn đòi hỏi, thách thức và bị cuốn hút theo sự đam mê của “nghiệp doanh nhân” suốt ngày, suốt tháng năm và suốt cả cuộc đời - đúng như đại thi hào Nguyễn Du đã viết: “Đã mang lấy nghiệp vào thân”. Song, doanh nhân là con người, không phải thần thánh nên cần tìm kiếm và sử dụng liệu pháp hóa giải phù hợp. Đó là sử dụng phương pháp pháp lý trong quản trị doanh nghiệp.

Sử dụng phương pháp pháp lý trong quản trị là giải pháp hữu hiệu giúp doanh nhân hóa giải phần lớn những đòi hỏi của “nghiệp doanh nhân”, nhờ việc biến các vấn đề quản lý có nội dung kinh tế, kỹ thuật, tổ chức, tài chính, quản trị,… thành các quy chế quản lý có giá trị bắt buộc mọi cá nhân, bộ phận trong công ty tuân thủ, tạo sự thống nhất ý chí, hành động của mọi thành viên trong quá trình hoạt động - kiểm soát của cả hệ thống.

Là người lãnh đạo, doanh nhân cần trọng dụng đội ngũ chuyên gia nghiên cứu có hệ thống và giàu kinh nghiêm thực tế về chính sách - pháp luật - quản lý - truyền thông - đối ngoại tại Việt Nam để trợ giúp công ty việc này. Họ sẽ “bắt mạch” hiện trạng mọi mặt của công ty, vận dụng hợp lý các nguyên lý của khoa học quản trị và quy định của thể chế kinh tế hiện hành để “kê đơn” - kiến tạo và vận hành bộ quy chế quản lý công ty một cách hiệu quả, cùng với việc tổ chức - quản lý hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu cao.

Đó là liệu pháp trọng yếu giúp doanh nhân “chèo lái” công ty của mình đạt những mục tiêu đã đặt ra, trong bối cảnh nhiều biến động về kinh tế - xã hội như hiện nay, bảo đảm cả hai yêu cầu: vừa đạt hiệu quả cao, lại vừa giữ được an toàn.

Nhờ thế, doanh nhân có thể hoàn thành trọng trách của mình mà vẫn có thời gian học hỏi để nâng cao năng lực bản thân, có thời gian dành cho gia đình, bạn bè, thậm chí có thể vắng mặt 3 tháng, 6 tháng, hay hơn nữa mà doanh nghiệp do mình làm chủ vẫn hoạt động nhịp nhàng, có hiệu quả như khi họ có mặt tại trụ sở.

Luật gia Phan Văn Tân