Thứ bảy, 31/8/2019 | 12:03 GMT+7

Qua vụ cháy Công ty Rạng Đông: Nghĩ về báo chí trong truyền thông môi trường  

LSVNO - Vụ cháy Công ty Rạng Đông vừa xảy ra, Bộ trưởng Bộ TN&MT Trần Hồng Hà cho rằng có thể phát sinh ô nhiễm hóa chất và Bộ đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan để đưa ra thông tin chính xác. Trên các phương tiện truyền thông đã xuất hiện nhiều đồn đoán trái chiều, cho thấy vai trò và tác động của báo chí trong truyền thông môi trường. Đây cũng là một nội dung về truyền thông môi trường vừa tổ chức ở Cần Thơ do ThS – Nhà báo Phan Kim Sơn trình bày.

Theo ông Sơn, từ năm 2012, nhiều chuyên gia truyền thông trên thế giới đã thống nhất nhận định: “Báo chí về môi trường và biến đổi khí hậu được xem như một phức hợp của những giao thoa giữa chính trị, thương mại, khoa học, thiên nhiên và văn hóa”.

Từ đó, vai trò của nhà báo môi trường được xác định, cần giáo dục công chúng về tình trạng nguy cấp của môi trường và sử dụng sức mạnh của báo chí để mang lại những cải thiện về chất lượng nước, không khí, loài hoang dã và các nguồn tự nhiên.

310819a1-5d69feabc5b29

 Đám cháy Công ty Rạng Đông. Ảnh: TPO.

Nhà báo Bobby Magill, the Society of Environmental Journalists nhấn mạnh: “Hiện tại nhu cầu đối với báo chí môi trường cấp bách hơn bao giờ hết”.

Chuyên gia Nguyễn Văn Phấn ở Trung tâm truyền thông Tài nguyên Môi trường cho biết một số vấn đề môi trường toàn cầu quan tâm: Biến đổi khí hậu toàn cầu, mực nước biển dâng; lỗ thủng tầng ô zôn, hiệu ứng nhà kính, trái đất nóng lên; các nguồn tài nguyên cạn kiệt; gia tăng chất thải, ô nhiễm môi trường sống; ô nhiễm đất, đại dương, hiện tượng sa mạc hóa; suy giảm đa dạng sinh học; bùng nổ dân số, nghèo đói.

Còn ở nước ta, những vấn đề môi trường được quan tâm là: Thảm họa thiên tai, biến đổi khí hậu; quản lý, sử dụng bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên; ô nhiễm môi trường ở đô thị, nông thôn, làng nghề, khu công nghiệp; ô nhiễm môi trường  lưu vực sông, ven biển; bảo vệ đa dạng sinh học; gia tăng dân số, nghèo đói.

Cho nên, một vụ cháy như ở Công ty Rạng Đông đang đặt ra vấn đề ô nhiễm môi trường trong nhiều khía cạnh, được dư luận xã hội quan tâm là đương nhiên.

Cũng theo ông Sơn, phần lớn người bình thường nghĩ rằng có nhiều nhà khoa học thành thạo công nghệ giải quyết được các vấn đề này và sau đó trách nhiệm của chính phủ là xử lý. “Đó là một suy nghĩ sai vì từ trước đến nay không có khoa học, công nghệ hay thủ lĩnh chính trị nào có thể mang lại sự phát triển bền vững”, ông Sơn nói.

Tình hình nhiều khó khăn càng nổi lên vai trò của báo chí môi trường. Đó là cần phản ánh những thực tế của môi trường; góp ý/phản biện chính sách, công việc của Nhà nước, cá nhân hay tổ chức khoa học; nâng cao nhận thức của công chúng về những vấn đề của môi trường; huy động cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường.

Sự tiếp xúc với tin tức cho thấy có mối liên hệ tích cực với mức độ quan tâm về những vấn đề môi trường (của độc giả). Những ảnh hưởng mạnh mẽ này không rõ ràng trong ngắn hạn, nhưng trở nên đáng kể hơn với thời gian, điều này gợi ý có một tác động lâu dài và tích lũy từ tin tức báo chí.

Nhiều nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng báo chí có một ảnh hưởng chắc chắn trên nhận thức những vấn đề môi trường và trên những ý định hành vi liên quan.

Thế nhưng, bản thân truyền thông môi trường cũng có những thách thức không hề nhỏ. Đó là tin tức môi trường ít được quan tâm hơn nhiều tin tức khác vì thiếu tính giật gân.

Một nghiên cứu về lý do tin tức môi trường ít được quan tâm cho các con số cụ thể: 18% cho rằng khó hiểu, 14% cho rằng nặng nề, 14% cho rằng báo chí chỉ quan tâm đến số độc giả thay vì chất lượng tin tức, 13% đánh giá có thú vị nhưng họ tin họ chỉ làm chút ít hay không làm gì, 11% cho rằng biên tập viên không đủ hiểu biết về những gì phóng viên viết, 10% cho rằng có ít chuyện khiến độc giả thật sự quan tâm, cũng 10% cho rằng ảnh hưởng đến lợi ích các công ty tư nhân và điều này gây sức ép tránh né dạng tin tức này, 6% cho rằng ảnh hưởng đến lợi ích chính trị và điều này gây sức ép tránh né dạng tin tức này, 1% cho rằng buồn tẻ, còn 3% là những lý do khác.

Trong lúc, tác nghiệp chuyên môn gặp nhiều khó khăn. Đó là thiếu sự kiện thông tin; thiếu đất để đăng tải hoặc biên tập viên không sẵn sàng; thiếu ý kiến chuyên gia; thiếu nhiều góc nhìn; độc giả thiếu kiến thức hoặc không hứng thú; Thiếu chuyên gia huấn luyện cho phóng viên; thiếu thông tin công nghệ phù hợp; thiếu tổ chức độc lập giúp đỡ phóng viên; áp lực chính trị và kinh tế không cho xuất bản.

Còn sự nguy hiểm và phức tạp của nghề nghiệp truyền thông môi trường cũng rất rõ ràng và không hề nhỏ chút nào. Theo Ủy ban bảo vệ nhà báo (CPJ), từ 2004 đến nay, có hơn 40 nhà báo môi trường bị giết chết trong khi tác nghiệp.

Những vấn đề của báo chí truyền thông môi trường càng hiện rõ trong sự cố như vụ cháy Công ty Rạng Đông. Tuy nhiên, chuyên gia Bobby Magill cũng nói: “Không có báo chí và nhà báo môi trường, công chúng có lẽ sẽ khó tách biệt sự thật và những thông tin sai về môi trường mà họ đang sống”.

Và ông Sơn kết luận: “Hãy cố gắng thắp lên một ngọn nến còn hơn cứ ngồi nguyền rủa bóng tối”.

Sáu Nghệ