Thứ hai, 4/2/2019 | 22:09 GMT+7

Việt Nam bước vào năm mới với dáng đứng, thế đứng mới

LSVNO - Năm Mậu Tuất qua đi để lại trong lòng nhân dân nhiều dấu ấn sâu sắc. Tình hình thế giới có nhiều biến động, trong nước nhiều thiên tai nặng nề xảy ra, nhưng Việt Nam đã vượt qua và giành được nhiều thắng lợi hơn sự mong đợi.

Những thành tựu của đất nước trong năm 2018, được nêu trong báo cáo của Thủ tướng Chính phủ tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XIV, khiến nhân dân cả nước hết sức vui mừng.

Theo báo cáo của Thủ tướng Chính phủ tại diễn đàn Quốc hội: …“Kết quả nổi bật là tăng trưởng GDP 9 tháng đạt 6,98%, ước cả năm vượt chỉ tiêu Quốc hội đề ra (6,7%). Tỷ giá, thị trường ngoại tệ được kiểm soát tốt; dự trữ ngoại hối nhà nước đạt kỷ lục trên 60 tỷ USD. Thị trường chứng khoán tiếp tục phát triển, trở thành kênh huy động vốn quan trọng cho nền kinh tế; tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu 9 tháng đạt trên 352 tỷ USD, cả năm ước đạt 475 tỷ USD, tăng 11,7%; trong đó xuất khẩu 238 tỷ USD, tăng 11,2%. Cơ cấu chuyển dịch tích cực theo hướng giảm xuất khẩu thô, tăng tỷ trọng hàng chế biến, nông sản và tăng nhập khẩu máy móc thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Xuất khẩu của khu vực trong nước 9 tháng tăng 17,5%, cao hơn khu vực FDI (14,6%). Thị trường trong nước được chú trọng phát triển; thương mại điện tử tăng bình quân 30%/năm. Quản lý thị trường, giá cả, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại được tăng cường. Thu ngân sách Nhà nước (NSNN) ước cả năm vượt 3% dự toán; cơ cấu thu bền vững hơn; tỷ trọng thu từ xuất nhập khẩu, dầu thô giảm; thu nội địa tăng, chiếm gần 82% tổng thu cân đối NSNN. Công tác kiểm tra, thanh tra, chống thất thu, nợ đọng thuế, chuyển giá được chú trọng. Chi NSNN được kiểm soát chặt chẽ, tiết kiệm, hiệu quả hơn. Tỷ trọng chi đầu tư phát triển đạt 26,8%, cao hơn giai đoạn trước (23,6%) và kế hoạch 2016 - 2020 (25 - 26%). Mặc dù hàng năm vẫn bảo đảm nguồn tăng lương cơ sở 7% nhưng tỷ trọng chi thường xuyên vẫn giảm còn 63,3%, thấp hơn đầu nhiệm kỳ (năm 2015 là 67,7%) và kế hoạch 2016 - 2020 (dưới 64%). Bội chi NSNN ước khoảng 3,67% GDP, thấp hơn mục tiêu đề ra (3,7%), dự kiến đến năm 2020 còn 3,4% (mục tiêu đề ra là dưới 4%). Nợ công khoảng 61,4% GDP, giảm mạnh so với mức 63,7% năm 2016”.

Nhận xét chung: “Mặc dù còn những hạn chế, khó khăn và trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có nhiều biến động, chúng ta đã kiểm soát tốt lạm phát, ổn định vĩ mô, đẩy mạnh cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, tập trung chỉ đạo phát triển các ngành, lĩnh vực có tiềm năng, lợi thế, ứng dụng công nghệ cao, tạo động lực mới nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh. Tốc độ tăng trưởng đạt cao hơn giai đoạn 2010 - 2015, chất lượng tăng trưởng được nâng lên, bền vững hơn; quy mô nền kinh tế tăng mạnh. Các lĩnh vực văn hóa, xã hội, môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, cải cách hành chính, phòng chống tham nhũng, lãng phí đạt nhiều kết quả quan trọng. Quốc phòng, an ninh được tăng cường; trật tự an toàn xã hội được bảo đảm; đối ngoại và hội nhập quốc tế được đẩy mạnh; vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế được nâng lên”.

Thành tích năm 2018 không chỉ là thành tích kinh tế - xã hội mà là thành tích trên nhiều lĩnh vực và mang tính cơ bản. Nguyên nhân là do Đảng và Nhà nước đã áp dụng nhiều chủ trương mang tính đồng bộ và toàn diện, trong đó nổi bật lên những chủ trương, biện pháp mang tính đổi mới mạnh mẽ, sinh động hơn trước:

- Điều gây ấn tượng nhất, được sự đồng tình rộng rãi trong nhân dân cả nước là nguyên tắc “không có vùng cấm” trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng được thực thi. Nhiều vụ tham nhũng lớn mà thủ phạm là những người giữ chức vụ cao trong Đảng, chính quyền bị nhận chìm trong im lặng trong nhiều năm, nay đã được đưa ra trước ánh sáng. Nhân dân cảm nhận được rằng “xây dựng bộ máy nhà nước liêm chính” không chỉ là lời kêu gọi mà trở thành quyết tâm của Đảng và Nhà nước.    

- Điều thứ hai là đòi hỏi chính quyền phải “gần dân hơn” được nhấn mạnh và được thực thi bằng nhiều phương pháp sinh động. Các cuộc đối thoại công khai, rộng rãi của Tổng bí thư, Chủ tịch nước, của các ủy viên Bộ Chính trị, các lãnh đạo cao nhất của địa phương đã góp phần giải tỏa được nhiều vướng mắc của người dân ở cơ sở. Ban Kiểm tra Trung ương Đảng đã cử nhiều Đoàn kiểm tra đến các tỉnh để kiểm tra việc thực hiện Nghị quyết TW Đảng về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh và đấu tranh chống tệ quan liêu, độc đoán, xa dân. Thủ tướng Chính phủ đã gia tăng cách làm việc trực tiếp với các bộ, ngành, địa phương đã đem lại luồng sinh khí mới. Những tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, từng vùng cụ thể đã được phát hiện, các giải pháp tối ưu nhằm đẩy nhanh tốc độ phát triển của địa phương đã được Trung ương và địa phương nhất trí thực hiện. Những nguyên nhân dẫn đến sự trì trệ của địa phương được “chỉ mặt, đặt tên” để khắc phục. Hoạt động của Chính phủ trở nên sôi động hơn trước rất nhiều. Hiện tượng ngồi bàn giấy đề ra chính sách, pháp luật bị phê phán. Tệ quan liêu được khắc phục dần.

- Điều thứ ba là việc “mở rộng dân chủ” đã được thực hiện bằng nhiều biện pháp mới. Ý kiến phản biện của nhân dân, của các nhà khoa học trong tham gia xây dựng pháp luật, trong lựa chọn các kế hoạch, chương trình phát triển đất nước có lợi nhất đã được lắng nghe và chấp nhận[1]. Việc chất vấn và trả lời chất vấn tại diễn đàn Quốc hội không hạn chế đối với một số bộ, ngành đã được thông báo trước mà được tiến hành đối với mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội. Điều này đòi hỏi các tư lệnh bộ, ngành nắm thật chắc công việc thuộc lĩnh vực phụ trách mới có thể trả lời được các câu hỏi do đại biểu Quốc hội nêu ra mà không cần phải chuẩn bị trước. Việc lấy phiếu tín nhiệm tại các cuộc họp của cơ quan dân cử đối với một số chức danh trở thành đòn bẩy thúc đẩy mạnh việc nâng cao tinh thần mẫn cán và năng lực của cán bộ viên chức nhà nước. Bị nhiều phiếu tín nhiệm thấp là một lời nhắc nhở, có thể nói là sự cảnh báo nghiêm khắc mà không một viên chức nào muốn có.

- Điều nổi bật thứ tư là vai trò của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) được đề cao hơn trước. Tính đại diện của Mặt trận đã được mở rộng. MTTQ hiện nay bao gồm thành viên thuộc nhiều tầng lớp, nhiều tổ chức nghề nghiệp trong nước và người Việt định cư ở nước ngoài. Nhiều kiến nghị, nguyện vọng của dân đã được ủy ban MTTQ các cấp kịp thời phản ánh với các cơ quan hữu quan của Đảng và Nhà nước. Việc bổ sung, sửa đổi các khiếm khuyết về luật pháp, những yếu kém về mặt lãnh đạo, quản lý, do vậy, sớm được phát hiện và có kế hoạch khắc phục.

Thành tích mang tính cơ bản, toàn diện của năm 2018 do nhiều nhân tố đem lại, trong đó có những nhân tố được tạo nên từ những năm trước 2018. Tuy vậ, các chủ trương: không có vùng cấm trong phòng, chống tham nhũng; xây dựng chính quyền gần dân; mở rộng dân chủ và đưa hoạt động của MTTQ các cấp tương xứng với vai trò, tác dụng của tổ chức đại diện rộng rãi nhất của nhân dân là bốn chủ trương được nhấn mạnh làm tăng trưởng đáng kể lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. 

Bước vào năm Kỷ Hợi, nhân dân mong muốn Đảng và Nhà nước có nhiều hơn các chủ trương, biện pháp đổi mới để giương cao ngọn cờ đại đoàn kết, chiếm lĩnh thêm những đỉnh cao mới trong năm mới.

1. Đặt “không thể tham nhũng” là trọng tâm của đấu tranh phòng, chống tham nhũng

 Không thể tham nhũng là một trong ba phương phâm đấu tranh phòng, chống tham nhũng: “Không thể, không muốn và không cần tham nhũng”. Mỗi phương châm đều đòi hỏi phải có và phải sáng tạo ra nhiều chủ trương, biện pháp phù hợp. Những biện pháp căn cơ nhất, mang tính phong ngừa chủ động nhất là kịp thời sửa đổi, bổ sung hoặc loại bỏ các chế định pháp luật lỗi thời mà các nhóm lợi ích dễ dàng thao túng, đặc biệt là đối với các pháp luật và chính sách về quản lý đất đai[2]. Sai phạm trong quản lý đất đai là sai phạm phổ biến và gây ra nhiều hệ lụy nhất; đặt việc kê khai và công khai tài sản là trách nhiệm không thể thoái thác của viên chức; xã hội hóa việc kiểm tra tính trung thực của việc kê khai tài sản; áp dụng các biện pháp hữu hiệu để bảo vệ những người tích cực chống tham nhũng; không áp dụng chế định hết thời hiệu truy thu tài sản công bị tham nhũng; ban hành quy định giảm nhẹ, kể cả việc tha miễn trách nhiệm hình sự, không công khai danh tính đối với những người tự thú và tự nguyện trả lại tài sản tham nhũng nếu có đề nghị của họ.

Trong các bộ luật thời phong kiến của Việt Nam cũng đã có nhiều điều luật ngăn chặn các hành vi tham nhũng của quan chức mà đương đại vẫn có thể vận dụng được. Các nước trên thế giới đã có rất nhiều hình thức, biện pháp ngăn chặn tham nhũng rất có hiệu quả mà Việt Nam có thể tham khảo. Cần phát huy sự sáng tạo của dân trong ngăn chặn tham nhũng.

2. Xây dựng chính quyền thật sự gần dân

Đặt việc tiếp dân là chế độ làm việc thường xuyên của viên chức nhà nước. Viên chức không chỉ tiếp dân một, hai lần trong một năm, một tháng, hoặc nghe xong nhưng không có kế hoạch giải quyết, để sự việc chìm dần trong im lặng. Là nhà nước của dân, do dân và vì dân, không thể chấp nhận việc có những viên chức cả năm không một lần tiếp dân. Có viên chức hẹn tiếp dân ở bàn nhậu![3] Viên chức  hành pháp, tư pháp phải trả lời đúng hạn các chất vấn, kiến nghị của đại biểu cơ quan dân cử, của ủy Ban MTTQ các cấp. Viên chức thuộc cả ba ngành lập pháp, hành pháp và tư pháp phải tiếp dân khi người dân có yêu cầu mà không lệ thuộc vào lịch tiếp công dân của cơ quan đề ra. Áp dụng kỷ luật thích đáng đối với những nơi đã để khiếu nại, tố cáo của dân tồn đọng trong nhiều năm mà không giải quyết dứt điểm. Tăng cường các cuộc điều tra xã hội học về sự bằng lòng của dân, của các tổ chức xã hội, kinh tế đối với sự quản lý của Nhà nước. Đã đến lúc Nhà nước cần tạo điều kiện để nhân dân đến trực tiếp theo dõi các kỳ họp của các cơ quan dân cử. Điều này đòi hỏi phải có sự tăng cường của các cơ quan hữu trách về đảm bảo an ninh, trật tự nhưng nó sẽ đem lại rất nhiều lợi ích về chính trị, xã hội. Nó mở đường cho việc kiến tạo một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

3. Xã hội hóa rộng rãi hoạt động quản lý của Nhà nước

Chủ trương xã hội hóa hoạt động quản lý đem lại nhiều lợi ích to lớn. Nó giảm bớt gánh nặng bao cấp ngân sách cho các tổ chức được gọi là “tổ chức đặc thù”, tạo nguồn thu cho các tổ chức xã hội và người hoạt động xã hội. Xã hội hóa hoạt động quản lý nhà nước là biện pháp hữu hiệu trong việc tinh giản biên chế và tiết kiệm ngân sách. Có một thực tế là những viên chức thoái hóa không muốn chia sẻ miếng bánh ngân sách cho các tổ chức xã hội. Vì vậy, Chính phủ cần có quy định buộc các bộ, ngành cần lập danh mục những hoạt động công ích giao cho các tổ chức xã hội đảm nhiệm. Các cơ quan nhà nước chỉ làm nhiệm vụ đặt hàng, hỗ trợ kỹ thuật, kiểm tra, nghiệm thu chất lượng sản phẩm. Các bộ, ngành phải lập danh mục các công việc cụ thể giao cho các tổ chức xã hội đảm nhiệm theo nguyên tắc đấu thầu công khai, minh bạch. Giao cho Bộ Tài chính kiểm tra việc thực thi chủ trương này.

4. Tổ chức phản biện công khai các chính sách quan trọng của quốc gia

Đã có những chủ trương, kế hoạch gây phản ứng không có lợi trong nhân dân vì nhân dân thiếu thông tin. Cung cấp đầy đủ và kịp thời các thông tin về các kế hoạch chủ trương có liên quan đến lợi ích của quốc gia để lấy ý kiến đóng góp của nhân dân, kể cả tổ chức việc trưng cầu dân ý để tạo ra sự đồng thuận trong dân. Ý kiến thuận chiều hoặc ngược chiều đều được xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng. Qua các cuộc tranh luận công khai được truyền tải rộng rãi sẽ nâng cao được kiến thức của người dân trong việc lựa chọn các giải pháp tối ưu mà không sợ các luận điệu xuyên tạc.

5. Nâng cao vị trí, vai trò của các tòa án hành chính

Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm cho thấy, hành vi vi phạm của viên chức gây ra nhiều hậu họa lớn hơn vi phạm của cá nhân công dân. Viên chức cấp càng cao phạm tội sẽ gây ra hậu quả rộng hơn, nghiêm trọng hơn. Những vụ đại án được phanh phui và đưa ra xét xử trong năm 2018 đã khẳng định sự thật này. Đảng đã có sự thừa nhận rằng có “không ít”, hoặc “một bộ phận không nhỏ” đảng viên, viên chức thoái hóa. Nhưng dư luận cho rằng vì có tệ nạn ô dù nên đã khiến không ít viên chức coi thường, thậm chí ngang nhiên thách thức công lý. Vẫn còn những đảng viên, viên chức vi phạm nghiêm trọng kỷ luật Đảng, pháp luật Nhà nước nơi này, được điều chuyển đi nơi khác và giao giữ cương vị không kém, thậm chí cao hơn cương vị cũ. Không thể xây dựng bộ máy Nhà nước trong sạch, vững mạnh khi không buộc được mọi viên chức luôn đứng trước nguy cơ bị truy tố, bị sa thải nếu họ làm trái pháp luật. Chức năng chính và lý do tồn tại của các tòa án hành chính là công cụ đấu tranh phòng, chống tội phạm của quan chức. Hệ thống các tòa án hành chính ở nước ta chưa được tạo đủ điều kiện để hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ của loại tòa án này. Vì vậy, Đảng cần có kế hoạch củng cố hệ thống tổ chức và hoạt động của các tòa án hành chính và đưa nội dung này thành một trọng điểm của kế hoạch cải cách tư pháp trong thời gian tới.        

Năm biện pháp trên đây thật ra không phải là hoàn toàn mới. Những biện pháp này đã từng được đề cập đến nhưng do chưa được coi trọng và trở thành hành động nên chưa tạo được những chuyển biến cơ bản. Làm cho mọi nghị quyết của Đảng thực sự thâm nhập vào cuộc sống, kiên quyết đấu tranh bệnh quan liêu xa dân trong lãnh đạo quản lý là những nguyên nhân chính đưa đến những thành công vượt mong đợi.   

Năm 2018, Việt Nam đã tạo được dáng đứng, thế đứng mới. Bước vào năm 2019, Việt Nam vẫn phải đương đầu với nhiều khó khăn, thử thách mới. Nhưng với những kinh nghiệm đã rút ra được trong năm 2018, Việt Nam có đủ tiền đề và cơ sở vật chất, kỹ thuật để tạo ra dáng đứng hoành tráng hơn, thế đứng vững chãi hơn để bứt phá nhanh hơn trong việc giành được các mục tiêu mà trước đây không lâu, ít ai nghĩ rằng Việt Nam có thể làm được.

LS Lê Đức Tiết

[1]Việc từ bỏ kế hoạch phát triển điện hạt nhân ở Bình Thuận, việc tạm dừng kế hoạch thành lập ba khu kinh tế đặc biệt: Vân Đồn, bắc Vân Phong, Phú Quốc và một số công trình tiêu tốn nhiều tiền bạc như xây dựng nhà hát giao hưởng, các đền đài, công trình tưởng niệm mà chưa đem lợi ích thiết thực bị đình hoãn rất được nhân dân đồng tình.

[2]Theo thống kê của Bộ Tư pháp, hiện có khá nhiều văn bản dưới luật mâu thuẫn với luật. Luật Đấu thầu số 43/2013 QH13, đến nay bộc lộ nhiều sơ hở, tạo thuận lợi cho các nhóm lợi ích dễ dàng tham nhũng. Nghị định 96/2014/ NĐ-CP về xử phạt hành chính thuộc lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng với nhiều quy định không phù hợp với thực tiễn đã làm nảy sinh những hiện tượng tùy tiện, bắt chẹt dân.

[3]Hiện tượng đã được nêu lên tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XIV, tháng 11/2018.