Thứ tư, 19/6/2019 | 12:26 GMT+7

Thủ tướng: “Thuận thiên không phải là xuôi tay"

LSVNO - Tại hội nghị đánh giá 2 năm triển khai thực hiện Nghị quyết 120 của Chính phủ về phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) ứng phó biến đổi khí hậu (Nghị quyết “thuận thiên”) chiều 18/6/2019 ở TP. HCM, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh: “Thuận thiên không phải là xuôi tay”.

Biến động và cơ hội

Tổng cục trưởng Tổng cục Phòng chống thiên tai (Bộ NN&PTNT) Trần Quang Hoài cho biết, vùng ĐBSCL từ xưa có hai mùa mưa-nắng khá thuận hòa nhưng gần đây số trận lũ lớn giảm và xâm nhập mặn xuất hiện sớm, sâu vào nội địa thêm 50% so với chục năm trước.

190619a1-5d09c479453f1

 Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu tại Hội nghị.

Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước (Bộ TN&MT) Hoàng Văn Bẩy thông tin tình hình sụt lún đất ở ĐBSCL từ 2005-2017, bình quân một năm 1,07 cm, nhiều nơi sụt lún rất lớn như ở tỉnh Đồng Tháp đến 5,74 cm và tỉnh Bạc Liêu 5,22 cm.

Hiện nay, ở ĐBSCL có 657.730 giếng khoan khai thác nước dưới đất với khoảng 2 triệu m3/ngày, đây là một nguyên nhân chính làm sụt lún đất. Còn việc đắp đập ngăn dòng chính sông Mê Công ở thưởng nguồn làm giảm hơn 90% lượng phù sa, bùn cát về ĐBSCL, chỉ còn khoảng 15 triệu tấn mỗi năm.

Tất cả những yếu tố trên tác động mạnh đến ĐBSCL, gây ra thiệt hại nặng nề do nhiệt độ tăng cao, hạn hán khốc liệt, xâm nhập mặn sâu vào nội đồng, lốc xoáy diễn ra thường xuyên, triều cường và sạt lở bờ sông, bờ biển.

Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Nguyễn Tiến Hải, cho biết: “Bờ biển phía tây của tỉnh sạt lở bề mặt rất nhiều, còn bờ phía đông thì sạt lở rất sâu làm mất nhiều đất và rừng phòng hộ. Chỉ cuối năm 2015 đến đầu năm 2016, xâm nhập mặn làm lúa trên đất nuôi tôm bị thiệt hại gần 53.000 ha, hơn 43.000 ha rừng tràm khô hạn nghiêm trọng, đường giao thông bị sụp lở 112 km, hơn 12.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng. Nhiều người dân phải di cư tìm việc làm ở miền Đông Nam Bộ”.

Còn tỉnh An Giang, đại diện UBND tỉnh cho biết, từ năm 2016 đến nay xảy ra 120 vụ sạt lở bờ sông nghiêm trọng làm thiệt hại trên 100 tỷ đồng.

Trong khó khăn thách thức, Nghị quyết 120 ra đời khuyến khích ĐBSCL chủ động thích ứng và đã mở ra một số cơ hội. Cơ cấu sản xuất nông nghiệp đã chuyển dịch theo hướng tăng thủy sản và trái cây, giảm lúa. Bộ NN&PTNT cho biết, giai đoạn 2015-2018, diện tích lúa giảm từ 4.302.000 ha xuống 4.107.000 ha, diện tích nuôi trồng thủy sản tăng từ 742.700 ha lên 807.300 ha, diện tích trái cây tăng từ 308.600 ha lên 347.600 ha. Theo đó, tỷ trọng trong nông nghiệp, lúa giảm 1,3%; thủy sản tăng 6,6%, trái cây tăng 1,1%.

190619a2-5d09c5692ea55

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc gặp các đại biểu quốc tế.

Ba vùng nông nghiệp hình thành khá rõ nét: Vùng thượng với trọng điểm phát triển lúa và cá tra, vùng giữa tập trung nông nghiệp miệt vườn với thủy sản nước ngọt, vùng ven biển phát triển thủy sản. Để phục vụ sự thích ứng, Bộ NN&PTNT cho biết, vùng thượng và giữa hạn chế phát triển đê bao mà tăng cường nạo vét kênh rạch để tăng khả năng hấp thụ lũ cũng như thoát lũ; vùng ven biển chủ động điều tiết mặn và ngọt, hạn chế tối đa sử dụng nước ngầm.

Không phải xuôi tay

Hội nghị có hai cuộc thảo luận về quản lý tài nguyên nước và tái cơ cấu ngành nông nghiệp, các đại biểu đã đề cập đến việc đầu tư một số công trình có giá trị tích cực trong kiểm soát mặn-ngọt ở phạm vi liên vùng.

Tham luận của Bộ TN&MT: “Chính phủ đã đầu tư xây dựng nhiều dự án như: Dự án Quản lý nước tỉnh Bến Tre, Dự án Hệ thống thủy lợi Bắc Bến Tre giai đoạn 1, Dự án Hệ thống thủy lợi Cái Lớn-Cái Bé giai đoạn 1, Dự án Hệ thống thủy lởi tiểu vùng II-III-V Cà Mau, Dự án Cống âu thuyền Ninh Quới, Dự án Tha La-cống Trà Sư, các dự án hạ tầng thủy sản-cảng cá-khu neo đậu cho khu vực ĐBSCL …bước đầu đáp ứng nền nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu và đang nâng dần lên khả năng chống chọi với nước dâng do bão, lũ, phát huy tốt trong kiểm soát mặn”.

Giá trị của những dự án mang tính liên vùng được các địa phương đánh giá cao. Nên lãnh đạo TP. Cần Thơ kiến nghị: “Đầu tư hệ thống hạ tầng kết nối liên tỉnh, liên vùng mang tính đồng bộ để tạo đột phá phát triển cho Cần Thơ nói riêng và ĐBSCL nói chung”.

190619a3-5d09c5c9a16ef

 Quang cảnh hội nghị. Ảnh: VGP/Quang Hiếu.

Ông Caitlin Wiesen là Trưởng đại diện UNDP Việt Nam đề cập việc quy hoạch tích hợp: “Quy hoạch tổng thể tích hợp phải trở thành một khung duy nhất, xóa bỏ và chỉnh sửa 2.538 quy hoạch hiện có, là định hướng cho các kế hoạch đầu tư trong ương lai của các Bộ, ngành và cũng như kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của 13 tỉnh, thành ĐBSCL”.

Tầm nhìn chiến lược liên vùng để đầu tư các dự án được nhiều đại biểu tập trung phân tích. Có thực tế, thời gian qua, không ít dự án mang tính liên vùng nhưng đem ra bàn cãi với tư duy cũ như dự án kiểm soát và điều tiết mặn-ngọt để sản xuất “thuận thiên” lại bàn cãi với tư duy “ngăn mặn triệt để” đã làm chậm tiến độ thực hiện, phần nào hạn chế sự thích ứng với biến đổi khí hậu của ĐBSCL.

Phát biểu tại hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, sự trù phù của ĐBSCL đã mang đến cuộc sống ấm no, trù phú cho người dân, nhưng sinh kế hàng chục triệu dân trong vùng đang đứng trước thử thách lớn, mang tính bước ngoặt mà nếu vượt qua được, ĐBSCL có sức bật tăng trưởng rất lớn.

“Cơ hội và thách thức do chính cách chúng ta nhìn vấn đề. Chẳng hạn, với tình trạng xâm nhập mặn, nếu nhìn cây lúa thì thấy thách thức, nhưng nếu nhìn con tôm thì có thể là cơ hội. Lịch sử của loài người, về bản chất là lịch sử của những cuộc chinh phục tự nhiên, không giai đoạn phát triển nào thiên nhiên lại dễ dàng với con người nhưng loài người vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển như ngày nay, đó chính là nhờ bản lĩnh và chất xám của con người”, Thủ tướng nói.

Đặc biệt, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh: “Nghị quyết 120 đã đặt vấn đề thúc đẩy triết lý phát triển “thuận thiên”, tức là dựa vào các quy luật của tự nhiên để phát triển, không can thiệp thô bạo vào tự nhiên, phá vỡ tính cố kết sẵn có của tự nhiên nhưng điều này không có nghĩa là cam chịu, là chấp nhận số phận hay sự sắp đặt của tạo hóa.

Nhận thức “thuận thiên” ở đây không có nghĩa là phó mặc cho trời đất mà dành các nguồn lực để phát triển ĐBSCL rõ hơn, nhiều hơn. Số phận suy vong hay thịnh phát do chính chúng ta quyết định bằng chính hành động của mình. Chứ không phải “thuận thiên” là xuôi tay hết”.

Thủ tướng nêu rõ phương châm hành động của Chính phủ thời gian tới với 03 nội dung cụ thể: Chính phủ thúc đẩy, doanh nghiệp hành động, người dân hưởng ứng. Từ ba phương châm này sẽ bố trí lại nguồn lực, bổ sung nguồn nhân lực; xây dựng hợp tác xã, doanh nghiệp, cả kinh tế hộ lớn hành động bằng các dự án đầu tư cụ thể; người dân hưởng ứng bằng tăng cường sự nhận thức, đồng thuận và tham gia.

Các địa phương cần thúc đẩy liên kết vùng mạnh mẽ hơn trong ứng phó biến đổi khí hậu.

“Tổ tiên đã có công mở mang bờ cõi thì chúng ta phải có trách nhiệm cùng nhau bảo vệ từng tấc đất lãnh thổ thiêng liêng của cha ông. Biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi các mô hình, phương thức sản xuất, ảnh hưởng đến kinh tế và sinh kế của hàng triệu người dân cũng như tương lai của con cháu chúng ta, song xét cho cùng, nó không nghiêm trọng bằng sự dao động của ý chí, của bản lĩnh, niềm tin của chúng ta trước các thử thách của tự nhiên và tạo hóa”, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc.

Sáu Nghệ