Tham dự buổi lễ có ông Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương. Các vị lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, MTTQ Việt Nam, lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, đại diện Bộ Tư lệnh Quân Khu 4, các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hưng Yên.
Đại biểu tỉnh Hà Tĩnh có ông Nguyễn Duy Lâm, Bí thư Tỉnh ủy; Thường trực Tỉnh ủy, Thường trực HĐND, lãnh đạo UBND tỉnh. Đại diện dòng họ Nguyễn Tiên Điền, dòng họ Trần Kinh Bắc; các đoàn khách quốc tế, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ và đông đảo đồng bào trong, ngoài tỉnh.
Các đại biểu về dự Lễ kỷ niệm 260 năm Ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du ( 1765-2025).
Chương trình gồm 3 phần: khai từ, phần lễ và chương trình nghệ thuật đặc biệt.
Nguyễn Du tên chữ Tố Như, hiệu là Thanh Hiên sinh năm Ất Dậu ( 1765) niên hiệu Cảnh Hưng, triều vua Lê Hiến Tông. Nơi sinh phường Bích Câu, thành Thăng Long (Hà Nội), quê làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh (nay xã Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh). Nguyễn Du con của bà Trần Thị Tần vợ thứ 3 của cụ Nguyễn Nghiễm. Bà Trần Thị Tần sinh năm Canh Thân (1740) mất năm (1778) khi Nguyễn Du mới 13 tuổi, người xã Hoa Thiều, huyện Đông Ngàn, tỉnh Bắc Ninh. Năm Bính Thân (1776) cụ Nguyễn Nghiễm cha của Nguyễn Du mất. Cha mất lúc Nguyễn Du mới 11 tuổi.
Nguyễn Du mồ côi cả cha, lẫn mẹ lúc còn nhỏ, nhưng thông minh, chăm chỉ học hành, năm 1783 thi đậu Tam trường, được Tập ấm một chức quan võ của người cha nuôi họ Hà (Hà Mỗ) ở Thái Nguyên. Sau đó ông lấy vợ bà Đoàn Thị Huệ người làng An Hải, huyện Quỳnh Côi, trấn Sơn Nam (nay tỉnh Thái Bình) con gái của Tiến sĩ Đoàn Nguyễn Thục. Năm Đinh Mùi (1787) Tây Sơn đánh Thuận Hóa rồi tiến ra Bắc lấy Bắc Hà, Nguyễn Du về sống ở quê vợ Thái Bình.
Mười năm Nguyễn Du sống ở quê vợ là quãng thời gian “gió bụi” chịu bao cảnh cơ hàn cùng cực. Bố vợ ông Đoàn Nguyễn Thục mất, đứa con trai đầu mất Nguyễn Du đau đớn vô cùng, ông với người con trai còn lại là Nguyễn Tứ dắt díu nhau về quê làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Trở về quê nhà cửa điêu tàn, anh em lưu lạc mỗi người một nơi, ông thốt lên “Hồng Lĩnh vô gia huynh đệ tàn” (trở về Hồng Lĩnh, gia đình không còn, anh em lưu lạc khắp nơi).
Năm Nhâm Tuất (1802) vua Gia Long lên ngôi, Nguyễn Du được bố làm tri huyện Phù Dung (phủ Khoái Châu, trấn Sơn Nam), tháng 11 làm tri phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam (Hà Tây). Mùa Đông năm Qúy Hợi (1803) sứ nhà Thanh sang phong sắc cho vua Gia Long, Nguyễn Du được cùng Tri phủ Tiên Hưng là Trần Lân đi Trấn Nam Quan (Hữu Nghị Quan ngày nay) nghênh tiếp sứ thần. Ông không mặn mà với con đường làm quan, mùa Thu năm Giáp Tý (1804) Nguyễn Du lấy cớ bị bệnh từ chức về quê.
Ông Nguyễn Duy Lâm, Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh đọc diễn văn buổi Lễ.
Mới về quê được 1 năm mùa Xuân năm Ất Sửu (1805) vua Gia Long có chỉ gọi vào kinh đô được thăng Đông Các Đại học sĩ, tước Du Đức hầu. Tháng 9 năm Đinh Mão (1807) được bổ chức giám khảo trường thi Hương ở Hải Dương, xong việc ông nghỉ về quê. Đến mùa Hạ năm (1809) vua có chỉ bổ giữ chức Cai Bạ tỉnh Quảng Bình. Tháng 9 năm Nhâm Tuất, Nguyễn Du về quê nghỉ 2 tháng để xây mộ cho anh Nguyễn Nễ. Tháng 2 năm Qúy Dậu (1813) vua có chỉ triệu ông về kinh thăng hàm Cần Chánh Đại học sĩ, rồi đi sứ Trung Quốc với tư cách là Tuế Cống Chánh sứ. Tháng 4 năm Giáp Tuất (1814) Nguyễn Du về nước và có tập thơ “Bắc Hành tạp lục”. Mùa Hạ năm Ất Hợi ( 1815) ông được phong Hữu Tam Tri Bộ Lễ, tước Du Đức hầu.
Mùa thu năm Kỷ Mão (1819) Nguyễn Du được cử làm Đề điệu trường thi Quảng Nam ông dâng biểu từ chối. Tháng 8 năm Canh Thìn (1820) vua Gia Long mất, Minh Mạng lên ngôi lệnh cho Nguyễn Du đi làm Chánh sứ sang Trung Quốc cầu phong, ông chưa kịp đi thì mất tại Kinh thành Huế vào ngày 10 tháng 8 niên hiệu Minh Mệnh năm đầu (dương lịch ngày 16/9/1820) hưởng thọ 55 tuổi.
Đại thi hào Nguyễn Du để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm văn chương chữ Hán và chữ Nôm, trong đó chữ Hán có: Thanh Hiên thi tập (78 bài), Nam Trung tạp ngâm (40 bài), Bắc hành tạp lục (131 bài), Văn tế thập loại chủng sinh (184 câu song thất lục bát), Thác lời trai phường nón, Sinh tế Trường Lưu nhị nữ.
“Đoạn trường tân Thanh” - Truyện Kiều gồm 3.254 câu thơ theo thể lục bát là một kiệt tác ông để lại cho nhân loại. Tác phẩm đã vạch trần bộ mặt xã hội phong kiến, tàn bạo, bất công, phản ánh nỗi đau khổ của con người, đặc biệt là phụ nữ.
Truyền Kiều vượt ra khỏi khắc nghiệt của xã hội phong kiến đề cao tình yêu tự do khát vọng, trong sáng, chung thủy. Tình yêu chung thủy Kim Trọng - Thúy Kiều là một mẫu mực trong tình yêu lứa đôi trong văn học.
Truyện Kiều tố cáo một xã hội tất cả vì đồng tiền. Đồng tiền làm đổi trắng thay đen, đồng tiền làm cho con người không còn lương tâm, đạo đức. Tài tình của Nguyễn Du trong Truyện Kiều kết hợp tinh hoa của ngôn ngữ bác học với tinh hoa ngôn ngữ bình dân. Với Truyện Kiều, tiếng Việt thể thơ lục bát đã đạt tới đỉnh cao nghệ thuật thi ca. Chính cái hay, cái đẹp, cái bác học của Truyện Kiều đã chinh phục đối với mọi tầng lớp, làm cho mọi người lay động.
Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du góp phần đưa văn học Việt Nam trở thành một phần tinh hoa của văn hóa nhân loại. Ông là một “ngôi sao sáng” trên bầu trời văn học trung đại Việt Nam, là một danh nhân văn hóa thế giới. Tác phẩm Truyện Kiều của ông đã trở thành một tài sản văn học chung toàn thế giới, đến nay đã dịch ra trên 30 thứ tiếng.
Những giá trị vượt không gian và thời gian của Truyện Kiều đã khẳng định tài năng xuất chúng cùng giá trị văn hóa, tư tưởng mang tầm vóc quốc tế của Đại thi hào Nguyễn Du. Năm 1965, Hội đồng Hòa bình Thế giới quyết nghị tổ chức Kỷ niệm 200 năm Ngày sinh và hơn nửa thế kỷ sau, năm 2013 UNESCO đã nghị quyết, chính thức Kỷ niệm 250 năm Ngày sinh Nguyễn Du vào năm 2015 trong tất cả các quốc gia thành viên. Những sự kiện đặc biệt đó đã khẳng định tầm vóc lớn lao của ông đối với đối kho tàng văn hóa nhân loại.
Ông Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương, phát biểu tại buổi Lễ.
Tại buổi Lễ, ông Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương có bài phát biểu khẳng định cách đây 10 năm, năm 2015 UNESCO cùng Việt Nam tổ chức Kỷ niệm 250 năm Ngày sinh Nguyễn Du, sự kiện chính thức vinh danh Nguyễn Du là Danh nhân văn hóa thế giới. Sự kiện đó không chỉ là niềm tự hào lớn lao của dân tộc ta, mà còn khẳng định một cách trang trọng rằng di sản tư tưởng và nhân văn của Nguyễn Du trở thành một di sản mang tầm vóc thời đại, vượt qua ngoài biên giới quốc gia, mang sức sống của một giá trị toàn cầu. Kỷ niệm 260 năm Ngày sinh Đại thi hào, chúng ta tiếp tục suy ngẫm sâu sắc hơn về tầm vóc, giá trị và ý nghĩa thời đại của di sản Nguyễn Du trong bối cảnh mới của đất nước và thế giới.
Sau khi nêu lên tầm vóc, giá trị tư tưởng của Truyện Kiều, Hà Tĩnh mảnh đất giàu truyền thống lịch sử văn hóa, hiếu học, yêu nước và cách mạng, quê hương của nhiều danh nhân lỗi lạc làm rạng danh non sông đất nước: Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, Uy viễn Tướng công Nguyễn Công Trứ, Đình nguyên Tiến sĩ Phan Đình Phùng, Tổng Bí thư Trần Phú - vị Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng ta, Tổng Bí thư Hà Huy Tập, Anh hùng liệt sĩ Lý Tự Trọng - người đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên, ông vui mừng biểu dương Hà Tĩnh đang đổi mới mạnh mẽ, kinh tế phát triển, văn hóa-xã hội tiến bộ, quốc phòng-an ninh giữ vững, hệ thống chính trị được củng cố.
Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới, hội nhập quốc tế sâu rộng trên mọi lĩnh vực, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa - trong đó có di sản Nguyễn Du - thực sự trở thành “nguồn lực nội sinh” mạnh mẽ cho phát triển là một nhiệm vụ trọng tâm.
Tại buổi Lễ, ông Nguyễn Xuân Thắng đã đề nghị các bộ, ngành Trung ương, Đảng bộ và Nhân dân tỉnh Hà Tĩnh cùng các cơ quan hữu quan tập trung thực hiện tốt 3 định hướng:
Một là, quán triệt sâu sắc Kết luận 156-KL/TW ngày 21/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa, con người Việt Nam và Nghị quyết 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu và làm sáng tỏ tầm vóc, tư tưởng, giá trị nghệ thuật Truyện Kiều và các tác phẩm Nguyễn Du; xây dựng kế hoach làm giàu và lan tỏa hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam thông qua di sản Nguyễn Du.
Hai là, đẩy mạnh giới thiệu, quảng bá di sản Nguyễn Du ra thế giới như một biểu tượng tiêu biểu “sức mạnh mềm” văn hóa Việt Nam.
Ba là, tập trung biến di sản thành tài sản, tài nguyên văn hóa để hoán chuyển giá trị văn hóa thành giá trị phát triển, trở thành nguồn lực nội sinh quan trong của phát triển kinh tế- xã hội.
Chương trình nghệ thuật với chủ đề “Đại thi hào Nguyễn Du -chữ tâm sáng mãi”.
Tỉnh Hà Tĩnh cần tiên phong trong việc xây dựng công nghiệp văn hóa trên kho tàng di sản phong phú, đồ sộ của địa phương mà trọng tâm là Khu di tích quốc gia đặc biệt Nguyễn Du, Khu di tích quốc gia đặc biệt Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác và những di tích, di sản hết sức qúy báu của các bậc tiền nhân, để những địa điểm này trở thành điểm đến nổi bật, hấp dẫn của trong và ngoài nước.
Chương trình nghệ thuật mang chủ đề “Đại thi hào Nguyễn Du - chữ tâm sáng mãi” được xây dựng công phu, tái hiện lại cuộc đời và sự nghiệp của ông theo mạch tuyến tính thời gian, gồm 4 chương: Thuở ấu thơ, Mười năm gió bụi, Viết Truyện Kiều đất nước hóa thành văn, Đồng vọng thời gian”. Chương trình được dàn dựng công phu, âm thanh, ánh sáng hiện đại, tham gia biểu diễn có nhiều ca sĩ nổi tiếng như: Trọng Tấn, Tân Dân, Đinh Thành Lê, Tiến Hưng, Nghệ sĩ ưu tú Minh Thông.
Kỷ niệm 260 năm Ngày sinh Đại thi hào những giá trị tư tưởng và tinh thần nhân văn tỏa sáng trong di sản Nguyễn Du vẫn soi rọi tâm hồn của mọi người Việt Nam hôm nay. Di sản Nguyễn du nhắc nhớ chúng ta, phát triển vì con người, giàu mạnh gắn với nhân văn, văn hóa mãi là linh hồn trường tồn cùng sự phát triển của dân tộc, của thời đại.
