Từ góc nhìn cá nhân, tôi cho rằng việc sử dụng áo choàng đối với luật sư Việt Nam khi tham gia phiên tòa, và một số hoạt động nghề nghiệp mang tính nghi lễ như kết nạp luật sư, Đại hội nhiệm kỳ của tổ chức luật sư, là phù hợp với thông lệ quốc tế; đồng thời góp phần khẳng định vị thế, vai trò và trách nhiệm của luật sư trong hệ thống tư pháp.
Qua quá trình tìm hiểu và trực tiếp quan sát thực tiễn sử dụng áo choàng luật sư tại một số quốc gia mà cá nhân tôi đã có điều kiện đến thăm và nghiên cứu, như Cộng hòa Pháp, Vương quốc Anh và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, có thể thấy rằng áo choàng không chỉ là trang phục mang tính nghi lễ, mà còn là biểu trưng nghề nghiệp, thể hiện tính độc lập, chuẩn mực và sự tôn trọng đối với pháp luật cũng như Tòa án.
Trên cơ sở đó, từ quan điểm cá nhân, tôi xin nêu một số ý tưởng định hướng về mẫu áo choàng luật sư Việt Nam theo hướng giản dị, trang nghiêm, có chiều sâu biểu trưng, phản ánh đúng bản chất của nghề luật sư trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam; vừa phù hợp với thông lệ quốc tế, vừa thể hiện được những đặc trưng văn hóa – pháp lý của Việt Nam, qua đó góp phần xây dựng hình ảnh thống nhất, chuyên nghiệp và có bản sắc của đội ngũ luật sư Việt Nam trong giai đoạn mới.
Luật sư Trần Văn An và Luật sư nước Pháp trong trang phục áo choàng.
Màu đen tuyền – biểu trưng của tính độc lập của pháp luật
Theo quan điểm của tôi, việc lựa chọn màu đen tuyền làm màu chủ đạo cho áo choàng luật sư là hoàn toàn phù hợp và cần được giữ vững. Trong truyền thống tư pháp của nhiều quốc gia, màu đen không đơn thuần là một lựa chọn thẩm mỹ, mà là biểu trưng của tính độc lập, khách quan và trung lập của pháp luật.
Đối với luật sư, màu đen còn mang một tầng ý nghĩa sâu sắc hơn: Đó là sự độc lập trong hành nghề. Khi đứng trước Tòa án, luật sư không đại diện cho quyền lực nhà nước, cũng không bị chi phối bởi cảm xúc cá nhân hay áp lực xã hội, mà hành xử trên cơ sở pháp luật, lẽ phải và chuẩn mực nghề nghiệp. Áo choàng màu đen vì vậy trở thành lời nhắc nhở trực quan về tinh thần pháp quyền mà người luật sư phải gìn giữ.
Tôi cũng cho rằng, việc sử dụng màu đen tuyền giúp bảo đảm sự phân biệt rõ ràng với các màu sắc mang tính cá biệt hóa của các chức danh tư pháp khác hiện nay tại Tòa án, như Kiểm sát viên sử dụng màu xanh, Thẩm phán – Tòa án sử dụng tông màu đỏ nâu, hay lực lượng cảnh sát bảo vệ sử dụng màu xanh đặc trưng. Sự thống nhất này không chỉ tạo nên hình ảnh đồng bộ, dễ nhận diện cho đội ngũ luật sư, mà còn thể hiện rằng luật sư là một bộ phận cấu thành của hệ thống tư pháp thống nhất, hành nghề độc lập nhưng không đối lập, không cạnh tranh hình ảnh với các cơ quan tư pháp khác, mà cùng hướng tới mục tiêu chung là bảo vệ công lý và pháp luật.
Màu trắng – chuẩn mực đạo đức của người hành nghề luật sư
Bên cạnh màu đen, tôi đặc biệt coi trọng vai trò của màu trắng trong thiết kế áo choàng luật sư. Dải trắng trước ngực, theo tôi, không chỉ là một chi tiết mang tính truyền thống, mà còn là biểu trưng của sự thanh liêm, minh bạch và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
Nếu màu đen thể hiện tính độc lập của pháp luật, thì màu trắng chính là lời nhắc nhở thường trực về đạo đức của người hành nghề. Trong môi trường tố tụng, nơi quyền và lợi ích hợp pháp của con người được đặt lên bàn cân pháp lý, luật sư càng phải ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc hành nghề trung thực, tôn trọng sự thật khách quan và tuân thủ pháp luật. Sự kết hợp hài hòa giữa đen và trắng, theo tôi, chính là sự kết tinh của hai giá trị cốt lõi làm nên nghề luật sư: độc lập pháp lý và liêm chính nghề nghiệp.
Cầu vai màu đỏ – gợi mở về bản sắc và tinh thần nghề nghiệp
Một đề xuất mà cá nhân tôi cho rằng đáng để tiếp tục trao đổi là việc sử dụng cầu vai màu đỏ trên áo choàng luật sư. Trong bối cảnh Việt Nam, màu đỏ mang ý nghĩa đặc biệt gắn với quốc kỳ, với tinh thần dân tộc và ý chí đấu tranh cho công lý; đồng thời có thể gợi mở về nhiệt huyết, bản lĩnh và tinh thần dấn thân vì công lý của người luật sư Việt Nam.
Nếu được sử dụng một cách tiết chế, tinh tế, cầu vai màu đỏ có thể trở thành điểm nhấn nhận diện, góp phần tạo nên bản sắc riêng cho áo choàng luật sư Việt Nam, không hòa lẫn hoàn toàn với mô hình của các quốc gia khác. Tuy nhiên, đây là chi tiết cần được cân nhắc thận trọng, bảo đảm không làm mất đi sự trang nghiêm, không tạo cảm giác phô trương hay “quân sự hóa” trang phục luật sư.
Về hình thức thiết kế: Hướng tới sự tiết chế và chuẩn mực
Từ quan điểm cá nhân, tôi cho rằng áo choàng luật sư không nên được thiết kế quá cầu kỳ. Dáng áo dài quá đầu gối, form thẳng, suông, cổ áo cao che phần áo sơ mi bên trong là phù hợp với không gian xét xử, tạo cảm giác nghiêm cẩn và trang trọng. Tay áo đủ rộng để thuận tiện cho việc tranh tụng cũng là yêu cầu cần thiết trong thực tiễn hành nghề.
Trang phục luật sư, theo tôi, không nhằm thể hiện cá tính hay gu thẩm mỹ riêng, mà nhằm làm nổi bật vai trò nghề nghiệp. Do đó, càng tiết chế về chi tiết, càng dễ hình thành chuẩn mực chung và tạo sự đồng thuận trong đội ngũ luật sư.
Cân nhắc việc sử dụng phù hiệu và chi tiết nhận diện trên áo choàng
Một vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, trao đổi là việc có nên hay không sử dụng thêm các chi tiết, phụ kiện hoặc phù hiệu mới trên áo choàng luật sư, chẳng hạn như cầu vai, nút áo hay dấu hiệu nhận diện đi kèm, nhằm phản ánh thâm niên hành nghề, kinh nghiệm hoặc vai trò nghề nghiệp, tương tự như cách làm tại một số quốc gia trên thế giới.
Tuy nhiên, theo quan điểm thận trọng, nội dung này cần được cân nhắc kỹ lưỡng trước khi áp dụng trong thực tiễn. Việc bổ sung các dấu hiệu phân biệt, nếu không được thiết kế hợp lý, có thể dẫn đến sự phân tầng về mặt hình thức, ảnh hưởng đến nguyên tắc bình đẳng giữa các luật sư tại phiên tòa – một giá trị cốt lõi của hoạt động hành nghề luật sư và nguyên tắc tranh tụng. Do đó, nếu được đặt ra, vấn đề này nên dừng ở mức định hướng nghiên cứu, tham khảo và lấy ý kiến rộng rãi trong đội ngũ luật sư.
Thay cho lời kết
Theo quan điểm cá nhân của tôi, áo choàng luật sư không chỉ là một bộ trang phục sử dụng tại phiên tòa, mà là biểu tượng của nghề nghiệp, của tính độc lập pháp luật và chuẩn mực đạo đức. Việc thiết kế áo choàng luật sư Việt Nam cần được tiếp cận với tinh thần thận trọng, khoa học và cầu thị, trên cơ sở lắng nghe ý kiến đa chiều từ đội ngũ luật sư.
Một mẫu áo choàng giản dị, trang nghiêm, thống nhất và có chiều sâu biểu trưng sẽ không chỉ góp phần nâng cao hình ảnh của luật sư tại phiên tòa, mà còn giúp mỗi luật sư, khi khoác lên mình chiếc áo ấy, ý thức rõ hơn về trách nhiệm nghề nghiệp và sứ mệnh bảo vệ công lý trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam.
Luật sư TRẦN VĂN AN
Ủy viên Ban thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam,
Chủ nhiệm lâm thời Đoàn Luật sư tỉnh Bắc Ninh.
