LSVNO - Nói đến Lý Sơn, không thể quên đặc sản củ tỏi mà hầu như du khách nào ra đó cũng mua, tỏi có từ trong nhà dân ra đến bến cảng với giá cả cũng… mênh mông.
Đảo Lý sơn hình thành từ núi lửa qua sự bồi đắp của cát biển lẫn san hô trong điều kiện khí hậu đặc trưng giữa biển miền trung, với người Lý Sơn bao đời cần mẫn gieo trồng đã làm nên truyền thống trồng tỏi không nơi nào có. Đất trồng tỏi tại Lý Sơn được người dân pha trộn giữa đất đỏ của núi lửa và đất cát mịn ven biển theo một tỉ lệ bí mật của người dân, có thể ở đảo Lớn cũng khác với ở đảo Bé. Đất trồng tỏi tự tạo đó lại chỉ dùng vài vụ (vài năm) là phải thay mới, để giữ chất lượng đặc trưng của tỏi.
Ruộng trồng tỏi ở đảo Bé.
Ông Nguyễn Văn Cảnh trồng tỏi kỳ cựu ở đảo Bé cho biết, ông không sử dụng bất kì loại phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật nào. Cây tỏi lớn lên chỉ nhờ vào độ dinh dưỡng tự nhiên của đất núi lửa và cát biển, ở đảo Lớn, nhiều đám ruộng mới được lắp hệ thống tưới phun còn ở đảo Bé vẫn gánh nước tưới. Ruộng tỏi ở đảo Lớn bằng phẳng hơn đảo Bé, vì đảo Bé nhỏ nên độ dốc cao và nói chung ruộng trồng tỏi ở đảo Bé đã nhỏ lại còn phải dùng đá kè xung quanh.
Đặc điểm tỏi Lý Sơn được giới thiệu: Màu trắng, tép không to và bóng như nơi khác, ăn có mùi thơm dễ chịu, ít cay và nồng như tỏi nơi khác. Nhiều sách vở cho rằng, chất lượng tỏi Lý Sơn đặc biệt bởi trồng ở đảo bốn bề biển cả, nguồn nước ngầm dưới lòng đất đỏ bazan, cát sinh ra từ bào mòn rặng san hô biển trộn với đất từ ngọn núi lửa hàng triệu năm trước.
Tỏi bán ở chợ trung tâm thị trấn huyện.
Tỏi Lý Sơn trồng mỗi năm một vụ vào đầu năm nhưng bây giờ quanh năm có bán cho du khách nhờ người dân để dành. Cũng theo người dân ở đảo, tỏi Lý Sơn có thể để hàng năm không hỏng, không giảm chất lượng, khác tỏi nơi khác có khi mới để vài tháng đã hỏng. Người dân Lý Sơn sẵn lòng chỉ cho du khách cách phân biệt tỏi Lý Sơn với tỏi nơi khác qua nhiều đặc điểm, tuy nhiên, nói chung cũng như nhiều nông sản trên đất nước ta, người bán khó lầm còn người mua…dễ lầm!
Bây giờ ở đảo Lý Sơn, có thể mua tỏi với giá một ki-lô-gam từ 60 nghìn đến 1,2 triệu đồng. Chênh lệch lớn như thế cũng cần nói rõ, tỏi Lý Sơn cơ bản có 3 loại: Tỏi thường, tỏi 3 tép và tỏi cô đơn. Tỏi thường là củ tỏi có nhiều tép. Tỏi 3 tép là một củ có 3 tép. Còn tỏi cô đơn thì một củ chỉ có một tép duy nhất.
Tỏi bán ở bến cảng đảo Lớn.
Đắt nhất là tỏi cô đơn, cũng còn gọi là tỏi một nhánh hay tỏi mồ côi. Đây không phải là giống tỏi chuyên biệt mà từ tỏi Lý Sơn được trồng bình thường thôi, nhưng quá trình sinh trưởng, trong lúc nhiều cây ra củ có nhiều tép thì thi thoảng lại nảy cây ra củ chỉ có một tép. Nó là sự đột biến. Thông thường, một công đất 500 m2 có vài ký tỏi cô đơn hoặc không có. Tựa như cây dó bầu cho trầm vậy. Nếu tất cả là tỏi cô đơn thì năm đó mất mùa tỏi, năng suất rất thấp; do đất đai cằn cỗi, hạn hán hay lý do gì đó mà dân trồng tỏi Lý Sơn không ai mong muốn. Nhưng tỏi cô đơn lại có hàm lượng tinh dầu cao rất tôt cho sức khỏe, theo giới thiệu thì có thể dùng chữa bệnh cảm cúm, kháng khuẩn, đau nhức khớp xương, giảm mỡ máu, bệnh dạ dày, hạ đường huyết cho người bị tiểu đường, phòng chống bệnh tim mạch, ung thư… Cũng vì hiếm nên giá cao, tới 1,2 triệu đồng/kg mua tại đảo bây giờ. Nhưng hỏi một gian hàng ở chợ trung tâm huyện Lý Sơn, cô bán giới thiệu tỏi cô đơn chỉ 250 nghìn đồng/kg, dân Lý Sơn cười nói, chắc là tỏi…từ đất liền đưa ra!
Tỏi Lý Sơn bình thường củ có nhiều tép, ở đảo bây giờ bán 80-100 nghìn đồng/kg, tùy nơi. Nhưng một du khách mới rồi mua tỏi bình thường ở đảo Bé giá chỉ 60 nghìn đồng/kg, đem về hỏi người dân ở đảo Lớn, được giải thích là tỏi …từ đất liền. Giữa hai loại tỏi đó, tỏi cô đơn và tỏi nhiều tép, người Lý Sơn phân chia tiếp ra loại tỏi củ có 3 tép, giá mua một trong gia đình trồng tỏi là 120 nghìn đồng/kg, còn ngoài chợ hay bến cảng thì vô chừng.
Tỏi bán cho du khách trong nhà một nông dân trồng tỏi
Đặc sản tỏi lừng danh của Lý Sơn đã được biết đến từ lâu trong và ngoài nước. Để bảo tồn giá trị và phát triển sản phẩm truyền thống của địa phương, tạo điều kiện cho người nông dân Lý Sơn an tâm sản xuất, nhãn hiệu tập thể tỏi Lý Sơn đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp chứng nhận số 19213/QĐ-SHTT ngày 10/12/2007. Đến tháng 3/2009, Cục Sở hữu trí tuệ trao giấy chứng nhận thương hiệu tỏi lý sơn Tân Thành Lý Sơn, tạo điều kiện về mặt pháp lý để phát triển thị trường trong và ngoài nước.
Hiện nay, đến Lý Sơn nếu không tìm mua tỏi trực tiếp ở nhà những nông dân trồng tỏi, có thể đến một số cửa hàng đăng ký nhãn hiệu. Tỏi Lý Sơn cũng đã có đại lý ở Quảng Ngãi, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội. Dĩ nhiên, giá cả có nhỉnh hơn song người mua cũng an tâm hơn mua bên lề đường hay bến cảng.
Sáu Nghệ
