Mới đây, Bộ Tư pháp đã tổ chức Hội đồng thẩm định độc lập dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về phát triển công dân số. Theo Bộ Công an (cơ quan soạn thảo), tình hình phát triển công dân số của Việt Nam còn nhiều hạn chế nhất định, có sự chênh lệch lớn về năng lực số của người dân giữa khu vực thành thị và nông thôn, giữa các nhóm dân cư khác nhau. Trong khi đó, hạ tầng công nghệ và hệ thống lưu trữ giữa các bộ, ngành chưa thực sự hiệu quả đặc biệt. Việc phổ cập các hạ tầng số, đặc biệt là định danh điện tử VNeID còn gặp nhiều khó khăn do thiếu các chính sách ưu đãi về thuế, phí, lệ phí để thay đổi thói quen của người dân từ môi trường truyền thống sang môi trường số.
Do đó, Nghị quyết ban hành nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, toàn diện đầu tiên tại Việt Nam về công dân số, quy định rõ địa vị pháp lý, các lợi ích và trách nhiệm của công dân khi tham gia môi trường số.
Dựa trên mức độ tích cực trau dồi kỹ năng số, tham gia dịch vụ công, giao dịch số, công dân sẽ được hưởng thêm các chính sách miễn giảm thuế, phí như miễn 100% phí, lệ phí đối với các thủ tục hành chính cơ bản, thiết yếu, gắn với quyền nhân thân hoặc thủ tục hành chính có tần suất cao; giảm tối thiểu 50% phí, lệ phí đối với các thủ tục hành chính phức tạp, cần nhiều chi phí quản lý… Ứng dụng VNeID được định hướng phát triển cung cấp các tiện ích nhằm phục vụ tốt nhất cho quyền lợi của người dân, bao gồm: Cung cấp “ví điện tử quốc gia” và dịch vụ thanh toán số; cung cấp “chữ ký số cá nhân” an toàn; cung cấp kho dữ liệu cá nhân, địa chỉ thư điện tử chính thức cho mỗi công dân…
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Góp ý về dự thảo, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng việc sử dụng cụm từ “xếp hạng”, “phân loại công dân” nhằm bảo đảm phù hợp, tuân thủ tuyệt đối Hiến pháp, pháp luật cũng như bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Một số ý kiến phân tích việc chia công dân số thành các nhóm “tích cực”, “cơ bản” và “phổ thông” để hưởng các mức độ ưu đãi khác nhau cũng có thể dẫn đến sự bất bình đẳng. Những người am hiểu công nghệ sẽ có lợi thế hơn so với những người khác, kể cả trong khu vực công. Do đó, cơ quan soạn thảo cần chỉnh sửa dự thảo đảm bảo sự hài hòa giữa việc thụ hưởng quyền lợi và thực hiện nghĩa vụ, giúp người dân có đầy đủ công cụ, hành lang pháp lý để sống và làm việc an toàn, hiệu quả.
Nhấn mạnh việc xây dựng Nghị quyết là cần thiết, tuy nhiên, theo Bộ Tư pháp, cơ quan chủ trì cần làm rõ hơn cơ sở pháp lý của chính sách này. Đối với các dịch vụ công trực tuyến, phải phân biệt rõ giữa dịch vụ công bắt buộc và các dịch vụ thương mại điện tử thông thường, tránh việc thiết kế chính sách dẫn đến hạn chế quyền tiếp cận dịch vụ của công dân hoặc tạo ra sự phân biệt không cần thiết.
Ngoài ra, Bộ Công an cần giải trình rõ phương án áp dụng, lộ trình thí điểm, tổng kết, hoàn thiện chính sách; làm rõ mối quan hệ giữa nghị quyết này với các luật liên quan như Luật Thuế, Luật Phí và lệ phí, Luật Tổ chức Chính phủ. Đồng thời chỉ rõ việc sử dụng các khái niệm như “điểm”, “xếp hạng”, “phân loại công dân số” đang tạo ra nhiều cách hiểu chưa thống nhất. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo lưu ý chỉnh lý theo hướng chuyển sang cách tiếp cận là “ngưỡng” hoặc “mức khuyến khích”, nhằm tránh hiểu nhầm và bảo đảm tính phù hợp với Hiến pháp.
