Theo hồ sơ vụ án, bị hại là vợ chồng bà L.V.T và ông B.T.T.T. Trong quá trình giao dịch mua bán, bị hại đã thỏa thuận nhận chuyển nhượng nhà và đất tại số 89 Nguyễn Trác, phường Hòa Cường Bắc, quận Hải Châu, Đà Nẵng (nay là 89 Nguyễn Trác, Hòa Cường, Đà Nẵng) với giá 11 tỉ đồng. Tin tưởng vào việc giao dịch hợp pháp, bị hại đã chuyển tiền theo yêu cầu của bên bán để thực hiện thủ tục giải chấp tài sản tại ngân hàng nhằm hoàn tất thủ tục chuyển nhượng.
Tuy nhiên, sau khi số tiền được chuyển đi, giao dịch mua bán nhà đất không thể thực hiện do tài sản đã phát sinh các giao dịch pháp lý khác. Hành vi này sau đó được cơ quan tố tụng xác định là lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Nhà số 89 Nguyễn Trác, Hòa Cường, Đà Nẵng.
Theo Bản án sơ thẩm số 77/2025/HS-ST ngày 15/5/2025 của TAND TP. Đà Nẵng, các bị cáo H.T.T và L.P.Q.C bị tuyên phạm tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015. Cụ thể: Bị cáo H.T.T bị tuyên phạt 20 năm tù; Bị cáo L.P.Q.C bị tuyên phạt 16 năm tù
Sau đó, TAND cấp cao tại Đà Nẵng đã xét xử phúc thẩm và giữ nguyên bản án sơ thẩm.
Theo nội dung bản án, tổng số tiền bị chiếm đoạt được xác định là 10,098 tỉ đồng, trong đó: 9,798 tỉ đồng được chuyển vào ngân hàng để xóa khoản thế chấp của doanh nghiệp liên quan đến bị cáo; 150 triệu đồng chuyển trực tiếp cho bị cáo H.T.T và 150 triệu đồng chuyển cho bà T.T.T. D theo yêu cầu của bị cáo. Như vậy, dòng tiền liên quan đến hành vi lừa đảo đã được xác định khá rõ trong quá trình giải quyết vụ án.
Tuy nhiên, trong phần trách nhiệm dân sự, bản án chỉ buộc các bị cáo phải bồi thường cho vợ chồng bị hại số tiền hơn 10 tỉ đồng mà chưa xem xét việc truy thu dòng tiền từ các chủ thể đang quản lý hoặc đã nhận số tiền này.
Cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình chưa được bảo đảm đầy đủ, bị hại đã có đơn đề nghị xem xét vụ án theo thủ tục giám đốc thẩm gửi TANDTC và VKSNDTC.
Theo quy định tại Điều 371 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bản án đã có hiệu lực pháp luật có thể bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm nếu có căn cứ cho rằng việc áp dụng pháp luật chưa phù hợp hoặc có sai lầm nghiêm trọng trong quá trình giải quyết vụ án.
Trao đổi với phóng viên, Luật sư Trần Văn Đức, Đoàn Luật sư TP. Đà Nẵng cho rằng, trong các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, việc xác định và xử lý dòng tiền do hành vi phạm tội mà có có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại.
Luật sư Trần Văn Đức, Đoàn Luật sư TP. Đà Nẵng.
Theo Luật sư Trần Văn Đức, Điều 47 của Bộ luật Hình sự 2015 và Điều 106 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 đã đặt ra nguyên tắc rõ ràng: tiền hoặc tài sản do phạm tội mà có phải được thu hồi để trả lại cho chủ sở hữu hoặc người bị hại.
Luật sư Trần Văn Đức phân tích: Trong nhiều vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, khi cơ quan tiến hành tố tụng xác định được cụ thể dòng tiền đã được chuyển đến cá nhân hoặc tổ chức nào thì tòa án thường xem xét trách nhiệm hoàn trả số tiền đó nhằm khắc phục hậu quả của vụ án.
Dẫn chứng từ thực tiễn, Luật sư cho biết một số bản án đã áp dụng nguyên tắc truy thu dòng tiền khi xác định rõ nguồn gốc của số tiền từ hành vi phạm tội, như Bản án số 160/2025/HS-ST, Bản án số 22/2025/HS-ST, Bản án số 02/2025/HS-ST, Bản án số 37/2025/HS-ST, Bản án số 29/2025/HS-ST của TAND TP. Đà Nẵng.
Ngoài ra, một số bản án tại các địa phương khác như Bản án số 116/2024/HS-ST của TAND tỉnh Thừa Thiên Huế và Bản án số 81/2024/HS-ST của TAND tỉnh Gia Lai cũng đã xem xét trách nhiệm hoàn trả tài sản khi xác định được dòng tiền liên quan đến hành vi phạm tội.
“Thực tiễn xét xử cho thấy khi dòng tiền do hành vi phạm tội mà có đã được xác định rõ thì việc xem xét đầy đủ trách nhiệm hoàn trả của các chủ thể liên quan là một trong những biện pháp quan trọng để bảo đảm quyền lợi của người bị hại”, Luật sư Trần Văn Đức nhận định.
Theo Luật sư, trong trường hợp dòng tiền liên quan đến hành vi phạm tội đã được xác định rõ trong hồ sơ vụ án, việc xem xét đầy đủ trách nhiệm hoàn trả của các cá nhân hoặc tổ chức đang quản lý số tiền đó sẽ góp phần bảo đảm hiệu quả thi hành án và quyền lợi chính đáng của người bị hại.
“Việc các cơ quan có thẩm quyền xem xét toàn diện vụ án, đặc biệt là vấn đề xử lý dòng tiền hơn 10 tỉ đồng, sẽ giúp làm rõ đầy đủ bản chất pháp lý của vụ việc và góp phần bảo đảm việc áp dụng pháp luật được thống nhất trong thực tiễn xét xử”. Luật sư Trần Văn Đức nói.
NGUYÊN TRUNG
