Theo Bản án hình sự sơ thẩm số 07/2026/HS-ST ngày 12/01/2026, bị cáo Hoàng Thị Kim Châu bị tuyên phạt tù chung thân, đồng thời buộc bồi thường hơn 774 tỉ đồng cho Công ty Cổ phần Bách Đạt An. Tuy nhiên, sau phiên xử, hàng loạt vấn đề pháp lý tiếp tục được các luật sư đặt ra, đặc biệt là câu hỏi liệu vụ án đã thực sự được làm rõ toàn diện hay chưa.
Từ doanh nghiệp vốn 20 tỉ đồng đến “đế chế” huy động hơn 1.287 tỉ đồng
Theo hồ sơ vụ án, Công ty Cổ phần Bách Đạt An được thành lập vào tháng 5/2017 với vốn điều lệ ban đầu 20 tỉ đồng, gồm ba cổ đông sáng lập là Hoàng Thị Kim Châu, Nguyễn Hữu Vinh và Nguyễn Công Mẫn. Chỉ trong thời gian ngắn, doanh nghiệp này liên tiếp được giao thực hiện nhiều dự án bất động sản lớn tại Điện Bàn, Quảng Nam cũ như Hera Complex Riverside, Sentosa Riverside, Bách Đạt 1, 7B mở rộng, Bách Thành Vinh…
Thông qua các đơn vị phân phối như Hoàng Nhất Nam, Gaia, CenInvest… Công ty đã ký hợp đồng đặt cọc, phiếu đặt mua đất nền và thu của khách hàng tổng cộng hơn 1.287 tỉ đồng.
Theo quan điểm của luật sư bào chữa, điều đáng chú ý là toàn bộ quá trình tăng vốn điều lệ của doanh nghiệp, theo chính nội dung bản án lại không xuất phát từ tiền cá nhân thực tế của các cổ đông. Bản án xác định phần vốn góp 125 tỉ đồng thực chất được hình thành từ nguồn “tạm ứng” của chính Công ty. Nói cách khác, tiền doanh nghiệp được “đảo vòng” để hình thành vốn điều lệ cho các cổ đông đứng tên.
“Kho quỹ” đặt tại nhà riêng và cơ chế tạm ứng khổng lồ
Một trong những tình tiết gây tranh cãi lớn của vụ án là cơ chế quản lý tiền mặt tại doanh nghiệp. Theo nội dung bản án, trong giai đoạn đầu hoạt động, tiền khách hàng nộp hoặc tiền rút từ ngân hàng cuối ngày đều được nhân viên mang về nhà riêng của bà Hoàng Thị Kim Châu tại đường Thanh Thủy, quận Hải Châu cũ để lưu giữ. Bộ phận kế toán lập phiếu “tạm ứng” nhằm theo dõi dòng tiền.
Tòa án xác định từ ngày 31/7/2017 đến ngày 17/11/2020, bà Châu đã nhận tạm ứng tổng cộng hơn 1.242 tỉ đồng, hoàn ứng khoảng 500 tỉ đồng, còn dư nợ hơn 741,8 tỉ đồng.
Điểm then chốt của vụ án nằm ở giai đoạn cuối năm 2020. Theo hồ sơ, sau khi ông Nguyễn Công Mẫn trở thành người nắm 88% cổ phần và giữ vị trí Chủ tịch Hội đồng quản trị, bộ phận kế toán đã lập 289 chứng từ để chuyển khoản dư nợ tạm ứng hơn 741 tỉ đồng từ Hoàng Thị Kim Châu sang Nguyễn Công Mẫn. Hội đồng xét xử cho rằng đây là hành vi “chạy tạm ứng”.
Theo luật sư bào chữa, bản án cũng thừa nhận trên thực tế bà Châu không hoàn tiền cho Công ty, còn ông Mẫn cũng “không nhận tiền”. Điều đó đồng nghĩa dòng tiền trên sổ sách đã dịch chuyển nhưng dòng tiền thực tế đang ở đâu vẫn là dấu hỏi rất lớn.
Ảnh minh họa.
Dòng tiền 741 tỉ đồng: “Biến mất” hay chỉ thay đổi chủ thể quản lý?
Theo quan điểm của nhóm luật sư bào chữa, đây là điểm tranh cãi pháp lý lớn nhất của vụ án.
Các luật sư cho rằng bản án sơ thẩm chưa làm rõ bản chất thật sự của dòng tiền 741,897 tỉ đồng, bởi hồ sơ thể hiện có đầy đủ 289 chứng từ thu – chi, có người ký nhận, có hạch toán kế toán và có sự thay đổi chủ thể đứng tên quản lý dòng tiền.
Theo lập luận của phía bào chữa, điều cần được điều tra không chỉ là việc bà Châu có chiếm đoạt hay không, mà còn phải xác định rõ: Dòng tiền hiện ở đâu, ai đang quản lý, ai là người hưởng lợi cuối cùng và tiền có thực sự rời khỏi hệ thống doanh nghiệp hay chỉ được hợp thức hóa qua các bút toán nội bộ.
Đáng chú ý, bản án xác định ông Nguyễn Công Mẫn đã ký các chứng từ nhận tạm ứng, đồng thời là Chủ tịch Hội đồng quản trị, đại diện pháp luật và người trực tiếp điều hành doanh nghiệp trong giai đoạn sau.
Tuy nhiên, cơ quan tiến hành tố tụng cho rằng ông Mẫn không hưởng lợi từ số tiền bị chiếm đoạt và việc xử lý hình sự có thể ảnh hưởng đến tiến độ dự án, gây mất an ninh trật tự tại địa phương.
Theo các luật sư, đây là nhận định gây nhiều tranh luận trong giới pháp lý bởi rất hiếm trường hợp một bản án hình sự công khai viện dẫn yếu tố “ảnh hưởng triển khai dự án” như căn cứ để không xem xét trách nhiệm hình sự đối với cá nhân liên quan.
Những bất động sản “khủng” được hình thành từ đâu?
Theo bản án, số tiền bị cho là chiếm đoạt đã được sử dụng để đầu tư vào hàng loạt bất động sản giá trị lớn, trong đó có: 29 căn hộ tại dự án cao ốc phức hợp số 87 Cống Quỳnh, quận 1, TP. HCM cũ; 5 lô đất đường 2/9, Đà Nẵng; 3 lô đất đường Lê Mạnh Trinh, Sơn Trà; Nhà hàng chay Tâm Châu và nhiều đứng tên người khác.
Tòa án xác định riêng giao dịch liên quan dự án 87 Cống Quỳnh đã phát sinh khoản thanh toán khoảng 96 tỉ đồng từ AlphaLiving. Ngoài ra, bị cáo còn thế chấp các lô đất tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) để vay khoảng 150 tỉ đồng.
Tuy nhiên, phần lớn tài sản hiện đã bị thế chấp ngân hàng hoặc bị kê biên trong các vụ án dân sự khác, khiến khả năng thu hồi hơn 774 tỉ đồng cho doanh nghiệp trở nên đặc biệt phức tạp.
Tranh cãi lớn: Một chuỗi hành vi nhưng xử lý hai tội danh?
Một trong những nội dung nóng nhất là việc luật sư cho rằng bản án sơ thẩm có dấu hiệu “định tội chồng lấn”.
Cụ thể, giai đoạn năm 2017 bị cáo bị xử lý về tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” theo Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015; trong khi giai đoạn 2018–2023 lại bị xử lý thêm về tội “Tham ô tài sản” theo Điều 353 Bộ luật Hình sự.
Theo nhóm luật sư bào chữa, toàn bộ vụ án thực chất xoay quanh một hành vi duy nhất là quản lý và sử dụng tiền công ty thông qua cơ chế tạm ứng.
Theo lập luận này, nếu xác định bị cáo là người quản lý doanh nghiệp, sử dụng quyền điều hành để chiếm đoạt thì phải xem xét dưới góc độ “Tham ô tài sản”. Ngược lại, nếu xác định đây là quan hệ vay – nhận – hoàn ứng nội bộ doanh nghiệp thì phải đánh giá theo dấu hiệu của “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”.
Việc cùng một chuỗi hành vi nhưng lại bị tách thành hai tội danh khác nhau bị cho là có dấu hiệu mâu thuẫn trong định tội.
Các luật sư viện dẫn Điều 175, Điều 353 Bộ luật Hình sự năm 2015 cùng Văn bản số 233/TANDTC-PC ngày 01/10/2019 của TANDTC về nguyên tắc nếu một hành vi đồng thời có dấu hiệu của nhiều tội danh thì chỉ xử lý theo tội danh nặng hơn.
Nghi vấn chứng từ khống và doanh thu “ảo” hơn 20 tỉ đồng
Tại phần tranh luận và đề nghị tại phiên tòa, luật sư bào chữa cho bị cáo Hoàng Thị Kim Châu tiếp tục kiến nghị Hội đồng xét xử và cơ quan tiến hành tố tụng xem xét lại toàn diện nhiều chứng cứ, tài liệu kế toán và bút lục điều tra liên quan dấu hiệu giả mạo chứng từ, doanh thu không có thật và hành vi bị cho là chiếm đoạt tiền bán đất tại Công ty Cổ phần Bách Đạt An.
Theo luật sư, quá trình xét hỏi công khai tại phiên tòa đã làm rõ nguyên tắc quản lý tài chính của doanh nghiệp thông qua lời khai của ông Hồ Tá Thạch – Kế toán trưởng công ty.
Cụ thể, ông Thạch xác nhận tất cả chứng từ thu tiền, chi tiền dù đã hạch toán hoặc chưa hạch toán nhưng không có chữ ký của kế toán trưởng tại mục “Kế toán trưởng” thì đều không hợp lệ về mặt kế toán, không được chấp nhận và không thể hiện việc có dòng tiền thực tế phát sinh.
Từ lời khai này, luật sư cho rằng cần xem xét lại toàn bộ các phiếu thu ngày 10/11/2022 liên quan việc ông Diệp Bảo Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty được ghi nhận mua 22 lô đất tại dự án An Cư với tổng doanh thu hơn 20,356 tỉ đồng.
Theo quan điểm bào chữa, các phiếu thu liên quan 22 lô đất này đều không có chữ ký xác nhận của kế toán trưởng, không có tiền thực tế nộp vào công ty nhưng vẫn được sử dụng để ghi nhận doanh thu nội bộ.
Đồng thời, khi lập phiếu chi tạm ứng số tiền tương ứng cho ông Nguyễn Công Mẫn, kế toán trưởng cũng không đồng ý ký xác nhận vì thực tế công ty không có nguồn tiền phát sinh.
Luật sư cho rằng đây là dấu hiệu của việc tạo lập chứng từ khống, doanh thu giả nhằm hợp thức hóa hồ sơ kế toán.
Đáng chú ý, nhiều chứng từ được đóng dấu khắc tên ông Lê Văn Khánh, Tổng Giám đốc Công ty trong khi tại phiên tòa, ông Khánh khẳng định không biết việc bán 22 lô đất, không biết việc thu hơn 20 tỉ đồng từ ông Diệp Bảo Long và cho rằng chữ ký của mình trên nhiều chứng từ có dấu hiệu bị giả mạo.
Từ đó, phía bào chữa đề nghị Hội đồng xét xử trả hồ sơ để điều tra bổ sung, tiến hành giám định chữ ký, giám định chứng từ kế toán và đối chất giữa kế toán trưởng, Tổng Giám đốc cùng các cá nhân liên quan nhằm xác định có hay không hành vi lập doanh thu giả, giả mạo chứng từ kế toán.
Theo luật sư, nếu số tiền hơn 20 tỉ đồng nêu trên không có thật, không phát sinh dòng tiền thực tế vào doanh nghiệp thì không thể xem đây là tài sản thực tế của công ty để làm căn cứ quy kết bị cáo Hoàng Thị Kim Châu phạm tội "Tham ô tài sản".
Dấu hiệu “tham nhũng doanh thu” và những bút lục gây tranh cãi
Theo hồ sơ, ngày 03/7/2023, Công ty Cổ phần Bách Đạt An đã ủy quyền cho ông Nguyễn Anh Đức, Phó Tổng Giám đốc thực hiện giao dịch bán 7 lô đất tại dự án An Cư 1 với tổng giá trị hơn 8 tỉ đồng.
Tuy nhiên, theo luật sư, toàn bộ dòng tiền từ các giao dịch này không được nộp vào tài khoản công ty mà được chuyển vào các tài khoản cá nhân theo chỉ đạo của ông Nguyễn Công Mẫn.
Nội dung công bố tại phiên tòa thể hiện nhiều khoản tiền đã được chuyển qua tài khoản của bà Nguyễn Thị Thu Thảo, Hoàng Thị Khánh Trang và Diệp Bảo Long trước khi được cho là tiếp tục chuyển lại cho ông Mẫn sử dụng cá nhân.
Đối với giao dịch bán 11 lô đất thuộc dự án An Cư 1 cho khách hàng Nguyễn Tiến Sơn, luật sư cho biết hồ sơ vụ án và sao kê ngân hàng thể hiện toàn bộ số tiền hơn 6,44 tỉ đồng đã được chuyển trực tiếp vào tài khoản cá nhân của ông Nguyễn Công Mẫn tại Agribank vào ngày 21/7/2023.
Theo luật sư, nội dung này được thể hiện tại bút lục số 5814 của hồ sơ vụ án. Bút lục phản ánh quá trình dòng tiền được chuyển vào tài khoản cá nhân ông Mẫn rồi tiếp tục chuyển qua nhiều tài khoản khác để trả nợ và sử dụng cá nhân thay vì hạch toán vào doanh thu công ty.
Từ các tài liệu, sao kê ngân hàng và bút lục điều tra, luật sư đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng tiếp tục xác minh dòng tiền tại các tài khoản của ông Nguyễn Anh Đức, bà Nguyễn Thị Thu Thảo cùng các cá nhân liên quan để làm rõ trách nhiệm của từng người.
Đồng thời, luật sư kiến nghị xem xét dấu hiệu “tham nhũng doanh thu”, chiếm đoạt tiền bán hàng xảy ra trong doanh nghiệp với số tiền được cho là đặc biệt lớn nhằm tránh bỏ lọt hành vi phạm tội cũng như tránh làm oan người không thực hiện hành vi tham ô theo cáo buộc.
Vai trò của ông Nguyễn Công Mẫn và ông Diệp Bảo Long có bị “bỏ ngỏ”?
Một trong những nội dung đáng chú ý trong kiến nghị phúc thẩm là yêu cầu làm rõ vai trò của ông Nguyễn Công Mẫn, ông Diệp Bảo Long cùng nhiều cá nhân quản lý doanh nghiệp.
Theo bản án, ông Nguyễn Công Mẫn thực hiện việc ký chứng từ theo nghị quyết Hội đồng quản trị, không hưởng lợi từ số tiền bị cho là chiếm đoạt và sau đó đã chủ động tố giác, cung cấp hồ sơ cho cơ quan điều tra nên không bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đối với ông Diệp Bảo Long, bản án xác định ông Long là Tổng Giám đốc và là một trong các đại diện theo pháp luật của Công ty Cổ phần Bách Đạt An từ lần thay đổi đăng ký doanh nghiệp ngày 16/8/2024.
Ông Long đồng thời là đại diện pháp luật của Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng An Phú Quý – doanh nghiệp có liên quan trong vụ án.
Theo hồ sơ, ông Diệp Bảo Long từng nhận chuyển nhượng 21 lô đất khu An Cư 1 và 1 lô đất 7B Sentosa City với tổng giá trị hơn 22 tỉ đồng trong thời gian giữ chức Phó Tổng Giám đốc công ty.
Trong khi đó, ông Lê Văn Khánh, người từng giữ chức Tổng Giám đốc và đại diện pháp luật của công ty phủ nhận nhiều phiếu thu nội bộ, cho rằng có dấu hiệu hồ sơ giả tạo.
Từ đây phát sinh hàng loạt nghi vấn: ai là người ký thực tế, ai đóng dấu, tiền có được nhập quỹ công ty hay dòng tiền đã đi sang hướng khác.
Theo quan điểm của luật sư, nếu các chứng từ là giả thì vụ án có thể phát sinh thêm dấu hiệu của các hành vi “Làm giả tài liệu”, “Sử dụng con dấu, tài liệu giả” hoặc chiếm đoạt tài sản thông qua giao dịch giả cách.
Vụ án chưa dừng lại ở cấp sơ thẩm
Bản án sơ thẩm đã tuyên phạt tù chung thân đối với bị cáo Hoàng Thị Kim Châu, buộc bồi thường hơn 774 tỉ đồng, kê biên 20% cổ phần tại Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng An Phú Quý và tịch thu nhiều vật chứng liên quan.
Tuy nhiên, với khối lượng tranh chấp dân sự, cổ phần, dòng tiền và tài sản chồng chéo hiện nay, nhiều luật sư nhận định đây có thể chưa phải hồi kết của “đại án” Bách Đạt An.
Bởi phía sau con số 774 tỉ đồng không chỉ là câu chuyện về hành vi chiếm đoạt tài sản, mà còn là bài toán về quyền kiểm soát doanh nghiệp, quyền sở hữu thực sự đối với dòng tiền và trách nhiệm pháp lý của cả hệ thống điều hành doanh nghiệp trong nhiều năm. Đằng sau vụ án là vấn đề xác định số tiền bị chiếm đoạt hiện nay đang ở đâu, ai có trách nhiệm nộp lại số tiền bị chiếm đoạt trong vụ án hình sự này.
Nếu cấp phúc thẩm chấp nhận các kiến nghị điều tra bổ sung, vụ án nhiều khả năng sẽ còn mở rộng phạm vi xem xét đối với nhiều cá nhân, giao dịch và dòng tiền chưa được làm rõ ở cấp sơ thẩm.
NGUYÊN TRUNG
