Ngày 11/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Một trong những vấn đề được các Đại biểu Quốc hội quan tâm góp ý là công chứng liên quan đến bất động sản.
Phát biểu tại hội trường, Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) cơ bản bày tỏ sự đồng tình với hướng dự thảo quy định các giao dịch công chứng phải được luật xác định rõ, nhất là các giao dịch liên quan đến đất đai, bất động sản như mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, góp vốn. Tuy nhiên, Đại biểu cho rằng hiện nay giữa Luật Công chứng và một số luật chuyên ngành vẫn tồn tại những điểm chưa thống nhất, dẫn tới nguy cơ chồng chéo khi áp dụng trong thực tế.
Theo Đại biểu, cơ quan soạn thảo cần rà soát đồng bộ với Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản để làm rõ trường hợp nào bắt buộc công chứng, trường hợp nào không bắt buộc. Nếu không xử lý triệt để, cùng một loại giao dịch nhưng có thể bị điều chỉnh khác nhau bởi các luật khác nhau, gây phiền hà, phát sinh chi phí và kéo dài thủ tục cho người dân. Đại biểu nhấn mạnh việc hoàn thiện luật phải hướng tới mục tiêu giảm bớt những yêu cầu không thật sự cần thiết trong quá trình thực hiện giao dịch dân sự.
Cùng nhìn nhận đây là nội dung then chốt của dự thảo, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên) cho rằng, quy định về các giao dịch bắt buộc công chứng hiện còn mang tính khái quát, định tính, nhất là cách diễn đạt về những giao dịch “có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao”. Theo Đại biểu, một quy định như vậy là chưa được lượng hóa bằng các tiêu chí pháp lý cụ thể.
Đại biểu nhấn mạnh, nếu giữ cách quy định này, phạm vi công chứng có thể bị mở rộng tùy nghi trong quá trình tổ chức thực hiện, dẫn tới cách hiểu khác nhau giữa các địa phương, qua đó làm giảm tính rõ ràng, minh bạch và ổn định của pháp luật.
Từ thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế, Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu lược bỏ quy định mang tính định tính, đồng thời xác định rõ trong luật các loại giao dịch cụ thể phải công chứng, nhất là những giao dịch có giá trị lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro như bất động sản, thừa kế, doanh nghiệp.
Toàn cảnh phiên thảo luận sáng ngày 11/4/2026. Nguồn: Quochoi.vn.
Thảo tuận tại hội trường, xuất phát từ góc độ một loại giao dịch cụ thể, Đại biểu Quốc hội Lê Thanh Hoàn (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa) đề nghị cần cân nhắc thận trọng việc có nên coi hợp đồng đặt cọc để mua bán bất động sản là đối tượng thuộc thẩm quyền công chứng của công chứng viên hay không. Đại biểu phân tích, theo pháp luật hiện hành, các hợp đồng mua bán, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng bất động sản, nhà ở là giao dịch bắt buộc công chứng hoặc chứng thực; trong khi đó, hợp đồng đặt cọc hiện không thuộc diện bắt buộc phải công chứng.
Theo Đại biểu, nếu coi đặt cọc là một phần không tách rời của giao dịch mua bán bất động sản thì sẽ kéo theo việc mở rộng thêm một loại hợp đồng phải công chứng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy điều này có thể gây ra nhiều hệ lụy. Đại biểu nêu trường hợp bên mua vi phạm thỏa thuận đặt cọc, bên bán về nguyên tắc có quyền bán cho người khác, nhưng nếu hợp đồng đặt cọc đã được công chứng mà chưa được hủy thì có thể phát sinh vướng mắc pháp lý, thậm chí bị lợi dụng để gây bất lợi cho bên bán. Vì vậy, đại biểu đề nghị cân nhắc không quy định nội dung này trong dự thảo luật.
Cùng trao đổi về nội dung này, đi thẳng vào thực tiễn giao dịch nhà đất, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ) cho rằng, nội dung người dân hiện đặc biệt quan tâm là công chứng bất động sản. Theo Đại biểu, lĩnh vực này đang phát sinh nhiều vấn đề trong thực tế, vì vậy lần sửa luật này cần tạo điều kiện để giao dịch được thuận lợi hơn và phát huy hiệu quả hơn.
Đại biểu cũng bày tỏ quan điểm không nên quy định theo hướng tất cả các giao dịch bất động sản đều bắt buộc phải công chứng. Theo Đại biểu, cần có sự linh hoạt hơn: Có loại hợp đồng nên khuyến khích công chứng, có loại có thể để người dân tự lựa chọn theo nhu cầu.
Đại biểu đồng thời đặt vấn đề cần làm rõ bản chất của hoạt động công chứng trong giao dịch bất động sản là công chứng về hình thức hay cả nội dung, và nếu giao dịch có dấu hiệu sai phạm, ví dụ như trốn thuế, thì công chứng viên có trách nhiệm đến đâu. Từ đó, đại biểu đề nghị ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu theo hướng linh động hơn, phù hợp với từng loại hợp đồng cụ thể.
Đa số đại biểu tại hội trường cùng chung quan điểm rằng phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng là nội dung có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống dân sự, hoạt động đầu tư, kinh doanh và quyền lợi của người dân trong các giao dịch bất động sản. Vì vậy, việc sửa luật cần theo hướng xác định rõ ràng, cụ thể, tránh quy định quá rộng hoặc mang tính định tính; đồng thời phải bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật chuyên ngành để không tạo thêm rào cản trong thực thi.
Bên cạnh yêu cầu tăng cường an toàn pháp lý, các đại biểu cũng lưu ý rằng luật không nên được thiết kế theo hướng làm phát sinh thêm thủ tục, chi phí hoặc hạn chế quyền lựa chọn hợp lý của người dân trong những giao dịch mà thực tiễn đang đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt hơn.
