Biến động nhanh và liên tục của dòng chảy pháp luật Việt Nam 2025
Chưa khi nào tốc độ thay đổi của khuôn khổ pháp lý lại nhanh như năm 2025. Theo thống kê, trong năm 2025 có 86 luật mới được Quốc hội ban hành qua 2 kỳ họp, hơn 300 nghị định đã được Chính phủ cho “ra đời”, và không thể đếm hết số thông tư đã ban hành và có hiệu lực[1]. Đặc biệt, nhiều đạo luật quan trọng tác động trực tiếp đến doanh nghiệp đã được thông qua, như Luật Doanh nghiệp 2025 (sửa đổi), Luật Đầu tư 2025, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025, Luật Thuế Giá trị gia tăng, Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi), Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân....
Nguyên nhân của “cơn lũ” pháp luật này đến từ chủ trương cải cách thể chế quyết liệt sau đại dịch và nhu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý cho một nền kinh tế đang chuyển đổi với mong muốn đưa đất nước vào kỷ nguyên mới. Nhiều luật quan trọng trong lĩnh vực kinh doanh được sửa đổi toàn diện nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng tính tự chủ cho doanh nghiệp và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Nhiều văn bản ra đời với mong muốn tập trung giảm bớt điều kiện kinh doanh, chuẩn hóa quy trình đăng ký, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ sơ. Các chính sách tài chính – thuế cũng có bước cải cách sâu như triển khai thuế suất tối thiểu toàn cầu chống chuyển giá theo chuẩn OECD, bổ sung ưu đãi thuế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào khoa học công nghệ và khởi nghiệp. Công cuộc chuyển đổi số trong quản lý nhà nước cũng được đẩy mạnh, thể hiện qua nghị định cho phép sử dụng định danh điện tử VNeID thay thế giấy tờ khi làm thủ tục công từ 01/11/2025[2]. Tất cả những thay đổi dồn dập này tạo nên một bối cảnh pháp lý mới mẻ, hiện đại và đầy tham vọng hướng tới minh bạch, công bằng cho môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Tuy nhiên, “dòng nước mới” chảy mạnh bao giờ cũng tiềm ẩn những xoáy nước và thác ghềnh buộc bất kỳ người chèo thuyền nào cũng cần tỉnh táo nhận diện.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Dòng chảy pháp luật tác động đến mọi doanh nghiệp – từ tập đoàn đa quốc gia tới hộ kinh doanh
Không chỉ doanh nghiệp lớn, tất cả các loại hình doanh nghiệp từ công ty đa quốc gia đến hộ buôn bán nhỏ lẻ đều chịu ảnh hưởng từ đợt sóng pháp luật năm 2025. Thực tiễn cho thấy doanh nghiệp càng nhỏ thì càng khó theo kịp sự thay đổi của chính sách pháp luật và khả năng tuân thủ càng hạn chế. Nếu các tập đoàn, công ty lớn phải đối mặt với những quy định phức tạp hơn về quản trị và hội nhập quốc tế, thì các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như hộ kinh doanh cá thể lại vất vả thích nghi với nghĩa vụ mới trong hoạt động hằng ngày.
Với doanh nghiệp quy mô lớn và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các thay đổi pháp luật năm 2025 vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra yêu cầu tuân thủ cao hơn. Chẳng hạn, Nghị định 236/2025/NĐ-CP ban hành trong năm áp dụng cơ chế thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung để chống xói mòn cơ sở thuế theo chuẩn OECD – một bước đi nhằm ngăn chặn chuyển lợi nhuận ra nước ngoài. Chính sách này đặc biệt ảnh hưởng tới các tập đoàn đa quốc gia, buộc họ rà soát lại chiến lược thuế, đảm bảo tuân thủ quy tắc thuế tối thiểu toàn cầu. Bên cạnh đó, Luật Doanh nghiệp 2025 sửa đổi lần đầu đưa khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi” vào luật, yêu cầu doanh nghiệp minh bạch hơn về cá nhân thực sự kiểm soát doanh nghiệp dù không đứng tên. Quy định này cùng với việc nâng cao trách nhiệm cá nhân của người đại diện pháp luật và siết chặt nghĩa vụ góp vốn, báo cáo tài chính… đã đặt các công ty lớn, đặc biệt những công ty có cấu trúc sở hữu phức tạp hoặc công ty FDI vào tình thế phải điều chỉnh hệ thống quản trị nội bộ để đáp ứng yêu cầu pháp lý mới. Mặt tích cực là những cải cách này hướng tới minh bạch hóa hoạt động doanh nghiệp và tiệm cận chuẩn mực quốc tế, nhưng đồng thời cũng làm tăng khối lượng công việc tuân thủ và rủi ro pháp lý nếu doanh nghiệp không kịp cập nhật, thay đổi để thích ứng.
Từ ngày 01/6/2025, tất cả các hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử được khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối trực tiếp với hệ thống dữ liệu của cơ quan thuế[3]. Điều này cho thấy, không chỉ các “ông lớn”, các hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ cũng bị tác động mạnh bởi những quy định mới. Quy định này nhằm hiện đại hóa quản lý thuế, thay thế dần phương thức thu thuế khoán, tăng minh bạch và chính xác trong ghi nhận doanh thu của hộ kinh doanh. Đây là thay đổi tích cực về dài hạn, nhưng trước mắt nhiều hộ kinh doanh nhỏ sẽ lúng túng với công nghệ mới, phát sinh chi phí mua sắm thiết bị, phần mềm và nguy cơ bị xử phạt nếu vi phạm. Thực tế, nếu không xuất hóa đơn đúng quy định hoặc không kết nối dữ liệu kịp thời, hộ kinh doanh có thể bị phạt với số tiền không nhỏ cho mỗi vi phạm là một áp lực lớn với người buôn bán nhỏ vốn quen làm ăn theo thói quen cũ.
Sự bối rối của người dân phản ánh thực trạng nhiều hộ kinh doanh nhỏ đang chật vật thích ứng với yêu cầu pháp luật mới. Các chủ cửa hàng tạp hóa, tiểu thương chợ truyền thống cũng đối diện bài toán học cách sử dụng phần mềm xuất hóa đơn, cập nhật kiến thức kế toán thuế. Đây là những việc vượt xa kinh nghiệm kinh doanh truyền thống của họ bao lâu nay.
Dòng chảy pháp luật 2025 đã len lỏi, tác động tới mọi đối tượng doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp lớn chịu áp lực nâng cấp quản trị cho phù hợp chuẩn mực mới, thì doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cũng không còn “vùng trũng” miễn nhiễm trước luật pháp. Từ thành thị đến nông thôn, từ công ty niêm yết tới cửa hàng vỉa hè, không ai có thể “đứng bên lề” của dòng chảy này. Thay vào đó, tất cả đều phải học cách bơi trong dòng chảy, nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.
Cơ hội và thách thức song hành trong dòng chảy pháp luật
Dòng chảy pháp luật mạnh mẽ mang đến cả lợi ích lẫn thách thức cho cộng đồng doanh nghiệp. Trên hành trình xuôi dòng, có những đoạn nước êm mở ra cơ hội phát triển, nhưng cũng không thiếu ghềnh thác đòi hỏi doanh nghiệp cẩn trọng chèo lái.
Về mặt tích cực, rõ ràng các thay đổi pháp luật năm 2025 hướng đến mục tiêu cuối cùng là cải thiện môi trường kinh doanh. Những cải cách thủ tục hành chính giúp giảm gánh nặng giấy tờ, tiết kiệm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp về lâu dài. Việc đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và chuẩn hóa quy trình trong pháp luật kinh doanh sẽ tạo thuận lợi hơn cho khởi nghiệp và hoạt động của doanh nghiệp. Các chính sách thuế và tài chính mới thì hướng tới minh bạch hóa và công bằng, ngăn chặn hành vi trốn thuế, chuyển giá, góp phần tạo sân chơi bình đẳng giữa các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI. Như quy định buộc sàn thương mại điện tử phải khấu trừ và nộp thuế thay người bán trên sàn từ 2025 sẽ giúp thu thuế đầy đủ hơn và giải tỏa gánh nặng kê khai cho hộ kinh doanh nhỏ lẻ bán hàng online[4]. Bên cạnh đó, nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ cũng được ban hành miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu và 50% trong 4 năm tiếp theo cho doanh nghiệp công nghệ mới khởi nghiệp; mở rộng diện tham gia và tăng quyền lợi bảo hiểm xã hội cho người lao động sẽ giúp doanh nghiệp giữ chân lao động lành nghề. Những cải cách này nếu được thực thi hiệu quả sẽ giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí ẩn và nâng tầm quản trị doanh nghiệp, từ đó tăng sức cạnh tranh của cả nền kinh tế.
Tuy nhiên, mặt trái của dòng chảy pháp luật mạnh mẽ này là gánh nặng tuân thủ và sự bất định mà doanh nghiệp phải đối diện. Thách thức đầu tiên là tốc độ và sự khó lường của thay đổi pháp luật. Khảo sát cho thấy rất ít doanh nghiệp có khả năng dự đoán trước được sự thay đổi của quy định pháp luật. Quy định pháp luật thay đổi nhanh và khó đoán, nhiều yêu cầu mới tuân thủ khiến doanh nghiệp luôn ở thế bị động, không kịp chuẩn bị để điều chỉnh hoạt động kinh doanh. Ngay cả bộ phận pháp chế của nhiều công ty lớn cũng thừa nhận “trở tay không kịp” trước “mưa lũ” văn bản mới. Doanh nghiệp nhỏ thì gần như phó mặc cho “dòng chảy” này.
Một thách thức lớn nữa là sự chồng chéo và thiếu nhất quán trong hệ thống văn bản pháp luật. Ở Việt Nam, một luật thường có nhiều nghị định hướng dẫn, mỗi nghị định lại kèm theo nhiều thông tư từ các bộ ngành. Thực trạng này dẫn đến tính thiếu ổn định của chính sách. Doanh nghiệp tuân thủ theo thông tư bộ này thì có thể lại mâu thuẫn với quy định bộ khác. Nhiều doanh nghiệp than phiền rằng “luật không đáng sợ, đáng sợ là thông tư, công văn hướng dẫn” – bởi các văn bản dưới luật thường thay đổi xoành xoạch và cách hiểu, cách áp dụng cũng tùy thuộc cán bộ thực thi. Thêm vào đó, chất lượng một số quy định mới còn bất cập, thiếu tính thực tiễn, khiến doanh nghiệp khó tuân thủ hoặc tuân thủ với chi phí rất cao.
Tất cả những thách thức trên gióng lên hồi chuông rằng tính ổn định và minh bạch của hệ thống pháp luật vẫn là điều doanh nghiệp mong mỏi. Vì sự ổn định và dễ dự đoán của pháp luật vô cùng quan trọng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, kinh doanh. Dòng chảy pháp luật nếu quá siết xoáy, biến đổi liên tục sẽ làm xói mòn niềm tin và sự chủ động của doanh nghiệp. Do đó, bên cạnh nỗ lực bắt kịp và tuân thủ, cộng đồng doanh nghiệp cũng kỳ vọng Nhà nước cải cách cách thức xây dựng pháp luật, lắng nghe ý kiến doanh nghiệp thực chất hơn, hạn chế ban hành quy định thiếu khả thi. Trong những năm vừa qua, tiếng nói của doanh nghiệp đã dần được chú ý hơn trong góp ý chính sách, nhưng vẫn còn nhiều trường hợp chính sách ban hành mà thiếu sự tham gia, tham vấn thực chất của chính “người thụ hưởng” là doanh nghiệp. Đây cũng là một thách thức dài hạn. Doanh nghiệp cần chủ động hơn trong vai trò phản biện chính sách, để các văn bản pháp luật trở nên hợp lý, “đời” và có sức sống lâu dài hơn.
Doanh nghiệp nên làm gì để thích ứng?
Trước một dòng chảy mạnh mẽ và bất định như dòng chảy pháp luật 2025, doanh nghiệp cần trang bị cho mình đầy đủ các kỹ năng sinh tồn. Thay vì hoảng sợ hay phó mặc, mỗi doanh nghiệp - dù lớn hay nhỏ - đều có thể chủ động chuẩn bị và thích ứng để biến thách thức thành cơ hội. Vậy doanh nghiệp nên làm gì?
Thứ nhất, theo dõi sát sao và cập nhật kịp thời các quy định pháp luật mới.
Đây là bước tiên quyết. Doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật văn bản pháp luật mới được ban hành từ Quốc hội, Chính phủ và các Bộ ngành để nắm bắt thông tin chính sách mới nhanh nhất. Việc dự báo xu hướng chính sách cũng quan trọng. Doanh nghiệp nên chú ý theo dõi các dự thảo luật, nghị định đang được lấy ý kiến để có sự chuẩn bị sớm các phương án kinh doanh, điều chỉnh hoạt động cho phù hợp. Tránh trường hợp “nước đến chân mới nhảy”, dễ làm doanh nghiệp rơi vào thế bị động.
Thứ hai, rà soát và điều chỉnh các quy định nội bộ, hợp đồng, quy trình.
Khi luật mới ban hành, doanh nghiệp cần chủ động rà soát toàn bộ quy trình hoạt động của mình, đặc biệt trong các mảng thuế, kế toán, nhân sự, quản trị nội bộ. Những nội quy, quy chế nội bộ, điều khoản hợp đồng, biểu mẫu, chính sách nhân sự… nào không còn phù hợp luật mới thì phải sửa đổi hoặc bổ sung kịp thời. Việc rà soát sớm giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro bị xử phạt do vô tình sai sót, đồng thời tận dụng được các chính sách ưu đãi mới (nếu có).
Thứ ba, ứng dụng công nghệ và giải pháp số trong quản lý tuân thủ.
Dòng chảy pháp luật những năm gần đây gắn liền với chuyển đổi số, nên doanh nghiệp cũng cần bơi theo dòng chảy số. Việc tận dụng các công cụ công nghệ để hoạt động tuân thủ trở nên nhẹ nhàng, tiết kiệm chi phí tốt hơn. Công nghệ cũng hỗ trợ cập nhật pháp luật thông minh như các nền tảng cơ sở dữ liệu pháp luật, bản tin điện tử, thậm chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể cảnh báo doanh nghiệp về văn bản mới, gợi ý hành động tuân thủ. Đầu tư vào chuyển đổi số không chỉ để nâng cao hiệu quả kinh doanh, mà còn là chìa khóa giúp doanh nghiệp thích ứng nhanh với khung pháp luật mới trong thời đại 4.0.
Thứ tư, đào tạo và nâng cao nhận thức pháp luật cho đội ngũ nhân viên.
Một doanh nghiệp muốn tuân thủ tốt cần toàn bộ nhân viên hiểu rõ và thực thi đúng các quy định mới. Ngay khi có thay đổi pháp luật quan trọng, doanh nghiệp nên tổ chức tập huấn nội bộ, việc mời chuyên gia hoặc các công ty luật trình bày những điểm mới liên quan tới hoạt động kinh doanh la việc nên làm. Để kế toán phải nắm chắc quy định thuế mới; bộ phận bán hàng hiểu cách xuất hóa đơn điện tử; nhân sự cập nhật luật lao động, bảo hiểm; quản lý vận hành biết yêu cầu mới về phòng cháy chữa cháy, môi trường… Văn hóa tuân thủ cần được “thấm nhuần” ở mọi cấp, để giảm thiểu các rủi ro pháp lý, kịp thời phát hiện và thực thi các giải pháp ứng phó phù hợp.
Cuối cùng, chủ động tham vấn ý kiến chuyên gia và phản hồi chính sách.
Trong bối cảnh pháp luật thay đổi nhanh, kết nối với các chuyên gia luật và cơ quan quản lý là rất cần thiết. Doanh nghiệp nên hiểu rằng khi gặp vướng mắc pháp lý trước tiên nên tìm đến các cá nhân, tổ chức tư vấn pháp lý để được tham vấn cụ thể, hoặc thông qua các hiệp hội gửi kiến nghị tới cơ quan chức năng nếu quy định chưa rõ ràng, bất cập. Việc chủ động phản hồi, góp ý những vướng mắc sẽ giúp tiếng nói doanh nghiệp được lắng nghe, góp phần điều chỉnh chính sách hợp lý hơn. Sự chủ động này không chỉ giúp doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn cho mình mà còn cải thiện môi trường pháp lý chung về lâu dài.
Vững tay chèo giữa dòng chảy pháp luật
“Dòng chảy” pháp luật Việt Nam trong năm 2025 quả thực dữ dội với tầng tầng lớp lớp quy định mới. Song ở góc nhìn lạc quan, đó cũng là dòng chảy của sự chuyển mình hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại và tiệm cận thông lệ quốc tế. Trong dòng nước lớn, doanh nghiệp không thể đứng yên mà phải chủ động thích ứng, như người thủy thủ vững tay chèo lái giữa con sóng. Thay vì sợ hãi trước thay đổi, doanh nghiệp nên xem việc tuân thủ pháp luật là lợi thế cạnh tranh và biến mình thành những người đi đầu thực thi cái mới một cách sáng tạo, hiệu quả.
Với vai trò của người tư vấn gắn liền hoạt động của doanh nghiệp nhiều năm, chúng tôi hiểu rằng mỗi quy định mới ban hành có thể gây xáo trộn ban đầu, nhưng nếu chuẩn bị tốt, doanh nghiệp sẽ “thuận nước đẩy thuyền”. Điều quan trọng là giữ tâm thế bình tĩnh và chủ động: bình tĩnh đánh giá tác động tích cực – tiêu cực, chủ động lên kế hoạch ứng phó và nắm bắt cơ hội ẩn sau mỗi thay đổi. Có thể ví von pháp luật như dòng sông mà người biết bơi sẽ tận dụng được dòng chảy để đi nhanh hơn, còn người không biết bơi thì dễ bị nước cuốn. Do vậy, trước một dòng chảy pháp luật đang chuyển mình mạnh mẽ, doanh nghiệp hãy chuẩn bị các kỹ năng “bơi” vững vàng. Tuân thủ pháp luật không chỉ để “không bị dìm xuống đáy”, mà còn để vươn lên dẫn đầu trong môi trường kinh doanh mới. Với sự chủ động và linh hoạt, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể biến những con sóng dữ dội thành bệ phóng đưa con thuyền của mình tiến xa trên hành trình phát triển bền vững.
[1] https://thuvienphapluat.vn/chinh-sach-phap-luat-moi/vn/ho-tro-phap-luat/chinh-sach-moi/101443/nhin-lai-tong-hop-86-luat-da-ban-hanh-trong-nam-2025, truy cập lần cuối ngày 12/01/2026.
[2] https://tuoitre.vn/tu-1-11-khong-can-xuat-trinh-giay-to-da-co-tren-vneid-khi-chung-thuc-20251031152355883.htm, truy cập lần cuối ngày 12/01/2026.
[3] https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/tu-1-6-ca-nhan-kinh-doanh-doanh-nghiep-nao-se-phai-su-dung-hoa-don-dien-tu-khoi-tao-tu-may-tinh-tien-119250402153802661.htm, truy cập lần cuối ngày 12/01/2026.
[4] https://thesaigontimes.vn/tu-1-7-san-thuong-mai-dien-tu-ke-khai-nop-thue-thay-nguoi-ban/, truy cập lần cuối ngày 12/01/2026.
Luật sư NGUYỄN VĂN PHÚC
Công ty Luật TNHH HM&P
