Góc nhìn về việc tăng học phí giữa khóa của Trung tâm đào tạo lái xe tại Đà Nẵng

Ngày 12/3/2026, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp Đào tạo lái xe Sơn Hùng ban hành Thông báo số 88/TB-SH về việc phụ thu học phí đối với các học viên học lái xe hạng B và C1. Theo nội dung thông báo, trung tâm cho rằng sự biến động của giá xăng dầu trong thời gian gần đây đã làm phát sinh chi phí vận hành, vì vậy áp dụng cơ chế “chia sẻ chi phí” giữa trung tâm và học viên.

Cụ thể, Trung tâm cho biết sẽ hỗ trợ 40% phần chi phí nhiên liệu tăng thêm, còn học viên phải đóng 60% phần chênh lệch phát sinh. Khoản phụ thu này được tính dựa trên thời lượng thực hành còn lại của từng khóa học, với mức thu thêm dao động từ vài chục nghìn đồng đến hơn ba trăm nghìn đồng cho mỗi học viên tùy theo tiến độ học tập.

Thoạt nhìn, mức phụ thu từ vài chục nghìn đến hơn ba trăm nghìn đồng đối với mỗi học viên có thể không phải là con số quá lớn. Tuy nhiên, khi áp dụng đồng loạt đối với toàn bộ học viên đang theo học tại trung tâm, khoản tiền này khi cộng dồn sẽ trở thành một nguồn thu không nhỏ. Trong thực tế, các khóa đào tạo lái xe thường có số lượng học viên khá đông, vì vậy tổng số tiền phụ thu thu được từ nhiều học viên cùng lúc có thể lên tới hàng chục triệu đồng, thậm chí cao hơn tùy theo số lượng học viên của từng khóa. Chính vì vậy, dù mức tăng đối với từng cá nhân không đáng kể, nhưng xét trên tổng thể, khoản thu bổ sung này vẫn đặt ra nhiều câu hỏi về tính hợp lý và minh bạch của việc điều chỉnh học phí khi khóa học đã và đang được triển khai.

Trong thông báo, Trung tâm cho rằng khoản phụ thu nhằm duy trì chất lượng đào tạo và mong học viên “thấu hiểu, đồng hành” trước biến động của thị trường nhiên liệu. Tuy nhiên, điều khiến nhiều học viên băn khoăn là thông báo này được ban hành sau khi học viên đã ký hợp đồng đào tạo và đóng học phí theo mức giá ban đầu.

Dưới góc độ pháp lý, hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự; từ thời điểm có hiệu lực, các bên phải tôn trọng và thực hiện đúng cam kết đã giao kết. Bộ luật Dân sự 2015 vẫn là văn bản hiện hành trong năm 2025–2026 và nguyên tắc cốt lõi của quan hệ hợp đồng là bình đẳng, tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận. Vì vậy, khi học phí đã là điều khoản cơ bản của hợp đồng đào tạo, thì việc thay đổi mức thu giữa chừng về nguyên tắc phải có sự thỏa thuận lại của học viên, chứ không thể chỉ dựa vào ý chí đơn phương của đơn vị đào tạo.

Lý do mà Trung tâm đưa ra là giá nhiên liệu tăng. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng lập luận này chưa thực sự thuyết phục.

Trong hoạt động kinh doanh đào tạo lái xe, chi phí nhiên liệu vốn là yếu tố cấu thành chi phí cơ bản và thường được các đơn vị tính toán ngay từ khi xây dựng mức học phí. Thị trường nhiên liệu luôn có biến động theo chu kỳ và đó là rủi ro kinh doanh mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng phải dự liệu.

Nếu mọi biến động chi phí đều được chuyển sang người học trong quá trình đào tạo, thì toàn bộ rủi ro vận hành sẽ bị đẩy sang phía học viên. Điều này không chỉ làm méo mó bản chất của quan hệ dịch vụ mà còn tạo ra một tiền lệ đáng lo ngại: Bất kỳ thời điểm nào trong khóa học, học viên cũng có thể bị yêu cầu đóng thêm các khoản chi phí phát sinh. Đáng chú ý, thông báo phụ thu được áp dụng đồng loạt đối với nhiều khóa học đang diễn ra. 

Ở góc độ bảo vệ người tiêu dùng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, đã mở rộng cơ chế bảo vệ đối với bên sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong quan hệ giao dịch với tổ chức, cá nhân kinh doanh. Luật này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính công khai, minh bạch của điều khoản giao dịch và không chấp nhận các điều khoản gây mất cân bằng nghiêm trọng về quyền, nghĩa vụ cho người tiêu dùng. Với một hợp đồng đào tạo đã ký và đã thu đủ học phí, việc đơn phương phát sinh thêm nghĩa vụ tài chính cho học viên, nếu không có căn cứ thỏa thuận rõ ràng từ đầu, thì rất dễ làm nảy sinh tranh chấp về tính hợp pháp và công bằng của giao dịch.

Pháp luật hiện hành không trao cho cơ sở đào tạo quyền tùy nghi thay đổi nghĩa vụ tài chính của người học sau khi hợp đồng đã được xác lập. Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025, xác định cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải tổ chức hoạt động theo đúng quy định pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người học; đồng thời quy chế tổ chức, hoạt động của cơ sở phải được công bố công khai. Cùng với đó, Nghị định 238/2025/NĐ-CP của Chính phủ là văn bản nền tảng đang điều chỉnh cơ chế thu, quản lý học phí và yêu cầu công khai đối với giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo. 

Từ các quy định này có thể thấy, minh bạch học phí không chỉ là yêu cầu quản trị nội bộ, mà còn là nghĩa vụ pháp lý gắn với trách nhiệm của đơn vị đào tạo đối với người học. Khi mức thu đã được xác lập trong hợp đồng và khóa học đã được triển khai, việc thông báo thêm một khoản phụ thu giữa chừng, nếu không có căn cứ pháp lý rõ ràng hoặc không được người học đồng thuận, sẽ khó tránh khỏi nhận định rằng cơ sở đào tạo đang tự đặt mình lên trên cam kết ban đầu.

Một môi trường đào tạo lành mạnh không thể vận hành bằng cách “đến đâu tính tiền đến đó”. Học viên đóng học phí không chỉ để mua số giờ thực hành, mà còn để đổi lấy sự ổn định, sự dự liệu trước về chi phí và niềm tin vào cam kết của đơn vị đào tạo. Nếu cơ sở đào tạo được quyền đơn phương tăng phí bất cứ lúc nào với lý do chi phí đầu vào biến động, thì bên chịu rủi ro cuối cùng luôn là người học.

Trao đổi về vấn đề này, một luật sư cho rằng trong quan hệ đào tạo có thu phí, học viên đồng thời là bên sử dụng dịch vụ và là chủ thể cần được bảo vệ trong giao dịch dân sự – tiêu dùng. Vì vậy, mọi thay đổi liên quan đến học phí, thời lượng học, nghĩa vụ tài chính hoặc điều kiện thực hiện khóa học đều phải được đặt trên nền tảng hợp đồng hoặc sự thỏa thuận bổ sung hợp pháp giữa hai bên.

Theo vị luật sư, nếu hợp đồng đào tạo không có điều khoản cho phép điều chỉnh học phí theo biến động giá xăng dầu, thì trung tâm không thể chỉ bằng một thông báo nội bộ để buộc học viên gánh thêm chi phí. Thông báo là ý chí đơn phương của một bên, trong khi hợp đồng là sự ràng buộc pháp lý được hình thành từ sự thống nhất ý chí của cả hai bên. Hai khái niệm đó không thể đánh đồng.

Vị luật sư cũng lưu ý, ngay cả trong trường hợp hợp đồng có điều khoản mở về khả năng điều chỉnh học phí, thì điều khoản đó cũng phải được thể hiện rõ ràng, minh bạch, có tiêu chí xác định cụ thể, không mập mờ và không đẩy toàn bộ rủi ro kinh doanh về phía người học. Nếu điều khoản thiếu minh bạch hoặc tạo bất lợi quá mức cho học viên, tranh chấp vẫn có thể phát sinh dưới góc độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nhận định này phù hợp với tinh thần của Bộ luật Dân sự 2015 về việc các bên phải thực hiện quyền, nghĩa vụ theo cam kết, cũng như tinh thần của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 về sự công khai, minh bạch và cân bằng trong giao dịch.

Từ góc độ pháp lý, nếu hợp đồng đào tạo giữa trung tâm và học viên không quy định điều khoản điều chỉnh học phí theo biến động nhiên liệu, thì việc yêu cầu học viên đóng thêm tiền có thể bị xem là thay đổi nội dung hợp đồng mà không có sự đồng thuận của bên còn lại.

Trong trường hợp quyền lợi bị ảnh hưởng, học viên có thể yêu cầu trung tâm thực hiện đúng mức học phí đã thỏa thuận; phản ánh, khiếu nại đến cơ quan quản lý giáo dục nghề nghiệp, cơ quan quản lý thị trường hoặc tổ chức, cơ quan có chức năng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời có quyền khởi kiện để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng. Các hướng bảo vệ này đều có cơ sở từ khung pháp luật hiện hành đang áp dụng trong năm 2026.

Một thông báo phụ thu tưởng chừng nhỏ về giá trị nhưng lại gợi lên vấn đề lớn hơn về kỷ cương và tính minh bạch trong hoạt động đào tạo lái xe. Khi các cơ sở đào tạo có thể tự ý thay đổi chi phí giữa khóa học, niềm tin của người học khó có thể được bảo đảm.

Trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, uy tín của một cơ sở đào tạo không chỉ nằm ở chất lượng giảng dạy mà còn ở sự tôn trọng cam kết với học viên. Và cam kết ấy không thể thay đổi chỉ bằng một tờ thông báo. 

TRẠNG TƯ