Đoàn đại biểu Liên đoàn Luật sư Việt Nam tham dự Hội nghị do Luật sư Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn làm Trưởng đoàn. Các thành viên trong Đoàn gồm: Luật sư Trương Xuân Tám, Chủ nhiệm Ủy ban Giám sát, hỗ trợ luật sư (Phó Trưởng đoàn); Luật sư Lê Cao Long, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xây dựng pháp luật và Trợ giúp pháp lý; Luật sư Trần Minh Trị, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Giám sát, hỗ trợ luật sư; ông Trần Nguyên Hồng, Cán bộ hợp tác quốc tế, Văn phòng Liên đoàn (Thư ký đoàn).
Đa dạng bối cảnh, chung một trách nhiệm pháp quyền
Sáng ngày 05/5, Hội nghị chính thức khai mạc với thông điệp mạnh mẽ từ Chủ tịch Integrated Bar of the Philippines. Điểm nhấn của phiên khai mạc là sự hội tụ quan điểm từ đại diện các quốc gia: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Singapore, Thái Lan, Timor-Leste, Việt Nam và nước chủ nhà Philippines.
Dù mỗi tổ chức nghề nghiệp có lịch sử phát triển và quy mô khác nhau, tất cả đều chia sẻ một mẫu số chung: trách nhiệm bảo vệ pháp quyền, nâng cao chuẩn mực đạo đức và mở rộng quyền tiếp cận công lý cho người dân.
Các tham luận đã mang đến bức tranh đa diện về nghề luật khu vực. Nếu Singapore nhấn mạnh sức mạnh cộng hưởng khi các cộng đồng luật sư ASEAN cùng tiến lên, thì Campuchia và Indonesia lại tập trung vào trách nhiệm chung trong công lý và vai trò của thế hệ luật sư trẻ. Nổi bật là bài học từ Malaysia về truyền thống bảo vệ độc lập tư pháp và thực tiễn sinh động từ Sarawak, nơi pháp quyền phải vượt qua các rào cản về địa lý và luật tục để đến với các cộng đồng bản địa.
Đoàn đại biểu Liên đoàn Luật sư Việt Nam tham dự Hội nghị.
Trí tuệ nhân tạo trong tư pháp: Công nghệ không thể thay thế lương tri
Chủ đề thu hút sự quan tâm lớn tại Hội nghị là việc ứng dụng AI trong hoạt động tư pháp, được trình bày bởi đại diện Tòa án Tối cao Philippines. Tham luận đã giải quyết trực diện bài toán cốt lõi: Giới hạn và cách thức kiểm soát AI trong lĩnh vực pháp lý.
Thông điệp được nhấn mạnh là sự phân định rạch ròi giữa số hóa (quản lý dữ liệu điện tử) và AI (khả năng phân tích, gợi ý quyết định). Dù AI có khả năng xử lý ngôn ngữ tự nhiên ưu việt, bản chất của nó vẫn là dự đoán dựa trên dữ liệu, hoàn toàn thiếu vắng lương tri, sự thấu cảm và phán đoán đạo đức.
Từ kinh nghiệm triển khai hệ thống eCourt PH của Philippines, Hội nghị thống nhất nguyên tắc: Công nghệ phải lấy con người làm trung tâm. AI có thể hỗ trợ tóm tắt hồ sơ hay tra cứu pháp lý, nhưng không thể thay thế thẩm phán hay luật sư trong việc đưa ra quyết định. Đối với giới luật sư, sự phụ thuộc thái quá vào công cụ công nghệ có thể dẫn đến nguy cơ xói mòn năng lực tư duy pháp lý độc lập. Suy cho cùng, nghề luật vẫn phải dựa trên nền tảng trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm cá nhân của người hành nghề.
Khung cảnh Hội nghị.
Trợ giúp pháp lý là trách nhiệm công của luật sư
Thảo luận về "Quy định thống nhất về dịch vụ trợ giúp pháp lý" (Unified Legal Aid Service), Hội nghị nhìn nhận trợ giúp pháp lý không đơn thuần là hoạt động thiện nguyện, mà là trách nhiệm công thiết yếu của luật sư.
Philippines đã giới thiệu mô hình yêu cầu nghĩa vụ pro bono [1] theo giờ đối với luật sư, kết hợp hệ thống báo cáo và chương trình “Lawyer of the Day” (luật sư trực ban). Cách tiếp cận này đảm bảo công lý không chỉ nằm trên văn bản pháp luật mà thực sự hiện diện tại các cộng đồng yếu thế, trại giam hay các trung tâm hỗ trợ lao động di cư. Khi một cá nhân yếu thế không thể tiếp cận luật sư, đó là lúc pháp quyền vẫn còn tồn tại những khoảng trống cần được lấp đầy bởi trách nhiệm xã hội của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư.
Thận trọng kiến tạo cơ chế chung cho Luật sư ASEAN
Một nội dung mang tính bước ngoặt của Hội nghị là việc thảo luận Dự thảo Điều lệ Hội đồng/Liên đoàn Luật sư ASEAN. Đây là văn kiện mang tính kỹ thuật pháp lý nhưng có ý nghĩa quyết định đối với tương lai hội nhập nghề nghiệp khu vực, bao trùm các vấn đề về tiêu chuẩn thành viên, cơ chế biểu quyết, và các nghĩa vụ pháp lý, tài chính phát sinh.
Tại phiên thảo luận, Đoàn đại biểu Việt Nam đã thể hiện quan điểm nhất quán, xây dựng và thận trọng. Đại diện Việt Nam ủng hộ chủ trương tăng cường hợp tác khu vực, song nhấn mạnh các văn kiện có tính chất thể chế cần được nghiên cứu kỹ lưỡng và thảo luận tập thể, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình nội bộ của Liên đoàn Luật sư Việt Nam trước khi có ý kiến chính thức.
Sự thẳng thắn của các đoàn đại biểu trong việc yêu cầu rà soát tính pháp lý, làm rõ thẩm quyền các chức danh và quy trình gia nhập/rút lui cho thấy một tinh thần làm việc nghiêm túc, trách nhiệm. Chính sự cẩn trọng này sẽ là nền tảng vững chắc nếu một cơ chế khu vực chính thức được hình thành trong tương lai.
Các đại biểu chụp ảnh kỷ niệm.
Dấu ấn Việt Nam và triển vọng hội nhập
Sự tham gia của Đoàn đại biểu Liên đoàn Luật sư Việt Nam tại ASEAN Bar Leaders’ 2026 không chỉ nhằm thực hiện công tác đối ngoại nghề nghiệp, mà còn là cơ hội để luật sư Việt Nam học hỏi và đóng góp vào tiến trình định hình các chuẩn mực chung. Các vấn đề nóng như AI, trợ giúp pháp lý, và quản trị tổ chức nghề nghiệp đều là những bài toán mà giới luật sư Việt Nam đang trực tiếp đối mặt.
Hội nghị khép lại không chỉ với những thỏa thuận trên bàn nghị sự, mà còn thông qua các hoạt động kết nối song phương và đa phương bên lề sự kiện. ASEAN Bar Leaders’ 2026 đã đặt ra một định hướng rõ ràng: Trong bối cảnh khu vực biến động không ngừng, giới luật sư ASEAN cam kết sát cánh cùng nhau để bảo vệ pháp quyền, bảo vệ phẩm giá con người và củng cố niềm tin của công chúng vào hệ thống công lý.
Các đại biểu chụp ảnh kỷ niệm.
[1] Trong nghề luật, pro bono thường được hiểu là việc luật sư cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí hoặc không thu thù lao cho người không có khả năng chi trả, nhóm yếu thế, tổ chức xã hội hoặc các vụ việc có ý nghĩa vì lợi ích công cộng.
Luật sư LÊ CAO LONG
Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam.
