GS.TS Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học và TS Đinh Ngọc Thắng, Hiệu trưởng Trường Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Vinh chủ trì.
Tham dự hội thảo có: GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Quốc hội; GS.TS Hoàng Thế Liên, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Tư Pháp, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội; GS.TS Nguyễn Huy Bằng, Hiệu trưởng Trường Đại học Vinh cùng các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên ngành Luật.
Các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, Giáo sư, Tiến sĩ có kinh nghiệm về dự Hội thảo.
Ban tổ chức Hội thảo nhận được 42 bài viết và tham luận của các nhà khoa học, các chuyên gia thực tiễn, giảng viên, học sinh, sinh viên từ nhiều cơ sở đào tạo, nghiên cứu trên cả nước.
Hội thảo tổ chức làm 2 phiên. Phiên thứ nhất: “Những vấn đề chung về xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới” do GS.TS Võ Khánh Vinh và Tiến sĩ Đinh Ngọc Thắng chủ trì. Phiên thứ hai: “Thực tiễn về xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật trong các lĩnh vực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới” do GS.TS Phan Trung Lý, GS.TS Phạm Hồng Thái chủ trì.
Các đại biểu về dự Hội thảo.
Hội thảo có nhiều bài viết chất lượng cao, đề cập nhiều vấn đề mới như bài viết của GS.TS Võ Khánh Vinh về đổi mới xây dựng pháp luật trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Bài viết phân tích một cách hệ thống về tư duy xây dựng pháp luật trong bối cảnh mới của đất nước, làm rõ khái niệm, thành tố, đặc biệt, nội hàm tư duy pháp lý, nội dung, bối cảnh và các yêu cầu đặt ra đối với đổi mới tư duy pháp lý, thực trạng tư duy pháp lý hiện nay, kinh nghiệm quốc tế về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật và bài học cho Việt Nam.
Bài viết của GS.TS Hoàng Thế Liên về cải cách thế chế, pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Bài viết phân tích yêu cầu cấp thiết về cải cách thế chế, pháp luật nhằm gỡ điểm nghẽn cho sự phát triển bứt phá, tăng tốc Việt Nam, hướng tới mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời làm rõ vai trò trọng tâm của việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW. Nghiên cứu sử dụng phân tích lý luận (dựa trên Cương lĩnh, Điều lệ Đảng) và phân tích thực tiễn để đánh giá các cấp bậc hiện hữu của bộ máy Nhà nước và hệ thống pháp luật.
Bài viết tập trung xây dựng luận điểm về hệ thống thế chế phải đảm bảo hài hòa ba yếu tố cốt lõi: “Trật tự chung bền vững, Pháp quyền và phát triển”. Bài viết xác định rõ thế chế, pháp luật là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” đang cản trở sự vươn mình của dân tộc. Đề xuất giải pháp như đổi mới tư duy lập pháp theo hướng kiến tạo, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, xử lý đồng bộ mối quan hệ Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ, lấy quyền làm chủ của Nhân dân làm thước đo, đổi mới ba trụ cột và coi trọng việc gắn kết xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật và phát triển nguồn nhân lực.
GS.TS Hoàng Thế Liên phát biểu nhiều nội dung mới với về lý luận và thực tiễn với Hội thảo.
Bài viết của TS Đinh Văn Liêm về hoàn thiện cơ chế tham vấn công chúng trong xây dựng chính sách, pháp luật ở Việt Nam - tiếp cận kinh nghiệm quốc tế. Bài viết đề cập tham vấn công chúng là một trong những trụ cột của nền quản trị nhà nước hiện đại, đảm bảo tính dân chủ, minh bạch và hiệu quả của hoạt động lập pháp. Tuy nhiên tại Việt Nam cơ chế này trong nhiều trường hợp vẫn còn mang tính hình thức, chưa phát huy đầy đủ tiềm năng trí tuệ của xã hội, dẫn đến một số chính sách, pháp luật khi ban hành còn thiếu tính khả thi, hoặc gây phản ứng trong dư luận. Bài viết sử dụng các phương pháp phân tích - tổng hợp so sánh luật học và tiếp cận quản trị công để làm rõ các mô hình tham vấn công chúng tiêu biểu trên thế giới gồm: mô hình: "Thông báo và lấy ý kiến” của Hoa Kỳ; mô hình “Tham vấn toàn chu trình” của Vương quốc Anh và các quốc gia OECD; mô hình “tham vấn điện tử” của Hàn Quốc. Trên cơ sở đó bài viết phân tích những rào cản về thế chế, kỹ thuật và năng lực trong thực tiễn Việt Nam, đồng thời đề xuất nhóm giải pháp mang tính khoa học nhằm hoàn thiện cơ chế tham vấn công chúng trong xây dựng chính sách, pháp luật. Những gợi mở nhằm góp phần thúc đẩy cải cách thế chế, tăng cường dân chủ và nâng cao chất lượng lập pháp trong giai đoạn hiện nay.
Tham luận của TS Nguyễn Văn Đại về bảo đảm quyền tham chính của người dân trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật ở Việt Nam. Phát huy dân chủ, đảm bảo quyền tham chính của người dân cùng với lý thuyết quản trị nhà nước tốt đang là chủ đề được quan tâm trong khoa học chính trị, pháp lý ở các quốc gia và Việt Nam. Động lực và yêu cầu quản trị nhà nước chính là phát huy dân chủ, quyền con người gắn với mức độ gia tăng về sự tham gia của người dân trong quá trình tổ chức và hoạt động của chính quyền nói chung, trong hoạt động lập pháp nói riêng. Bài viết phân tích cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý về quyền tham chính của người dân, đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp để đảm bảo tốt hơn quyền tham chính của người dân trong xây dựng pháp luật, trong bối cảnh mới gắn với công cuộc cải cách mạnh mẽ về tổ chức sắp xếp bộ máy chính quyền trong kỷ nguyên phát triển thịnh vượng ở Việt Nam hiện nay.
Bài tham luận của Đại tá, Thạc sĩ Đặng Văn Phượng được nhiều đại biểu quan và đồng tình cao. Bài tham luận đề cập hoàn thiện quy định về chức năng xét xử trong tố tụng hình hình sự, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Chức năng xét xử là một trong ba chức năng cơ bản của tố tụng hình sự, giữ vai trò trung tâm trong việc kiểm soát quyền buộc tội và đảm bảo công lý. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã thiết lập các bảo đảm cho xét xử bằng các nguyên tắc suy đoán vô tội, tranh tụng trong xét xử, độc lập của Thẩm phán và Hội thẩm, xét xử công khai, phán quyết dựa trên kết quả tranh tụng tại phiên Tòa. Tuy vậy thực tiễn còn bộc lộ nhiều hạn chế về thực hiện chức năng xét xử của Tòa án.
Tác giả có một số kiến nghị: Tại Điều 15 của Bộ luật Tố tụng hình sự quy định về “Trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Người bị buộc tội có quyền nhưng không buộc phải chứng minh là mình vô tội”. Theo quy định cơ quan tố tụng bao gồm Tóa án, tức là trách nhiệm chứng minh cũng thuộc về Tòa án. Theo tác giả quy định như vậy chưa đảm bảo quyền cho người bị buộc tội. Nên để Tòa án thực hiện đúng chức năng xét xử, là “ trọng tài” công minh giữa bên buộc tôi và gỡ tội để đưa ra phán quyết khách quan, đúng người, đúng tội.
Bỏ phần quyền khởi tố vụ án hình sự của Hội đồng xét xử quy định tại Điều 153 Bộ luật Tố tụng hình sự để đảm bảo tính khách quan và khẳng định Tòa án không làm thay chức năng buộc tội. quy định này nên sửa thành: “Hội đồng xét xử đề nghị Viện kiểm sát xem xét khởi tố vụ án hình sự, nếu qua việc xét xử tại phiên Tòa mà phát hiện có việc bỏ lọt tội phạm”.
Bỏ phần thu thập chứng cứ của Tòa án quy định tại Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự. Theo tác giả nên quy định việc thu thập chứng cứ là quyền độc lập và bình đẳng của bên buộc tội ( cơ quan có thẩm quyền điều tra, Viện kiểm sát) và bên gỡ tội ( người bào chữa). Để Tòa án thực hiện đúng chức năng xét xử, tránh làm thay cơ quan công tố trong việc chứng minh tội phạm và trở thành chủ thể buộc tội, cần bãi bỏ căn cứ trả hồ sơ để điều tra bổ sung quy định tại điểm a, điểm b, khoản 1, Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
Hội thảo chụp ảnh lưu niệm.
Trong hội thảo nhiều ý kiến cần hình thành hệ thông tư duy pháp luật mới, xây dựng tư duy lập pháp mới, tư duy tổ chức, đào tạo pháp luật mới. Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV cần xây dựng chiến lược hệ thống pháp luật Việt Nam, trong chiến lược mới.
Các đại biểu cho rằng đây là một cuộc Hội thảo có chất lượng cao, rất cần thiết, nêu ra nhiều vấn đề mới, để đáp ứng với thực tiễn và phát triển của xã hội. Ban tổ chức Hội thảo nên tổng kết lại có kiến nghị trình lên Đảng, Nhà nước góp phần cải cách tư pháp, hoàn thiện pháp chế nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
HẢI HƯNG
