Lễ hội truyền thống tiêu biểu, lớn nhất của Lạng Sơn
Lễ hội đền Kỳ Cùng - đền Tả Phủ là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu, lớn nhất của tỉnh Lạng Sơn. Lễ hội được tổ chức thường niên từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch, thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách thập phương về trẩy hội.
Lễ hội gắn với 2 ngôi đền linh thiêng của xứ Lạng là đền Kỳ Cùng và đền Tả Phủ. Trong đó, đền Kỳ Cùng (thuộc địa bàn phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn) được xây dựng vào khoảng thời Hậu Lê, ban đầu là ngôi miếu nhỏ thờ Thần Giao Long (Thần sông Kỳ Cùng). Trải qua quá trình lịch sử hàng trăm năm, hiện đền thờ Quan lớn Tuần Tranh, một vị quan được cử lên trấn ải tại Lạng Sơn.
Đền Tả Phủ (thuộc phường Kỳ Lừa, tỉnh Lạng Sơn) được nhân dân xây dựng vào năm Chính Hòa thứ 4 (1683) để tri ân, phụng thờ Tả Đô đốc Hán Quận công Thân Công Tài - vị quan có công trong việc ổn định, giữ vững biên cương; mở mang giao thương, phát triển kinh tế biên mậu giữa Việt Nam - Trung Quốc cuối thế kỷ XVII; đồng thời mở mang 7 con đường và 7 phường cho phố chợ Kỳ Lừa, góp phần cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân các dân tộc Lạng Sơn.
Năm 1993, 2 ngôi đền trên đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích cấp quốc gia và năm 2015, Lễ hội đền Kỳ Cùng - đền Tả Phủ đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tiết mục hát then - đàn tính tại Lễ hội đền Tả Phủ - Kỳ Lừa năm 2026.
Lễ hội là sự gắn kết về các nghi thức tế lễ, rước kiệu và các trò chơi, diễn xướng dân gian đặc sắc của nhân dân các dân tộc Lạng Sơn. Đây cũng là dịp để người dân tỏ lòng biết ơn công đức của Tả Đô đốc Hán Quận công Thân Công Tài và Quan lớn Đệ ngũ Tuần Tranh là những người có công dẹp giặc, giữ gìn sự bình yên cho nhân dân.
Không chỉ là sự kiện văn hóa - tâm linh quan trọng của Lạng Sơn, lễ hội còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống; đồng thời quảng bá hình ảnh vùng đất và con người xứ Lạng tới bạn bè trong nước và quốc tế.
Trong không khí rộn ràng của mùa xuân, dòng người nô nức trẩy hội về 2 ngôi đền linh thiêng của xứ Lạng đã tạo nên bức tranh sinh động về đời sống văn hóa, tâm linh của người dân nơi biên cương Tổ quốc. Lễ hội Kỳ Cùng - Tả Phủ vì thế không chỉ là ngày hội đầu năm mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết, niềm tin và những ước vọng tốt đẹp cho một năm mới bình an, thịnh vượng.
Màn tranh đầu pháo tại Hội đầu pháo Kỳ Lừa.
Nét đẹp văn hóa và sự hiếu khách của người dân xứ Lạng
Phần lễ chính của Lễ hội đền Kỳ Cùng - đền Tả Phủ tập trung chủ yếu vào 2 ngày (ngày 22 và ngày 27 tháng Giêng âm lịch). Trong đó có lễ tế khai hội, đón rước và lễ an vị, lễ tạ. Phần hội bao gồm những nghi thức rước kiệu và các trò chơi như: tranh đầu pháo, hát sli, lượn, lảy cỏ... được diễn ra với sự tham gia của đông đảo các tầng lớp nhân dân trong tỉnh Lạng Sơn và du khách thập phương.
Bên cạnh đó, còn có rất nhiều hoạt động hưởng ứng lễ hội đặc sắc như: Chương trình văn nghệ đêm 26 tháng Giêng âm lịch, Hội thi giã bánh giầy - bánh ngải, Hội đua bè mảng trên sông Kỳ Cùng…
Điểm nhấn của lễ hội là nghi lễ rước kiệu đưa Quan lớn Tuần Tranh từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ vào ngày 22 tháng Giêng âm lịch và từ đền Tả Phủ trở về đền Kỳ Cùng an vị vào ngày 27 tháng Giêng âm lịch.
Đoàn rước kiệu với hàng trăm người tham gia trong trang phục truyền thống cùng cờ lọng, trống chiêng và màn quay kiệu đặc sắc tại các ngã ba, ngã tư đường tạo nên khung cảnh đầy bản sắc văn hóa dân tộc. Cùng với đó là cảnh tượng 2 bên đường chật kín người dân và du khách về trẩy hội tạo nên không khí sôi động, náo nhiệt.
Nghi lễ rước kiệu vào ngày 22 và 27 tháng Giêng âm lịch trong lễ hội Kỳ Cùng - Tả Phủ.
Một trong những nét độc đáo của lễ hội này là phong tục dựng rạp, bày mâm lễ ngay trên vỉa hè dọc các tuyến đường chính nơi đoàn rước kiệu đi qua để đón kiệu và sau đó "ăn hội". Trước cửa mỗi rạp, những mâm lễ cỡ lớn với lợn quay nguyên con, xôi, gà được trang trí cầu kỳ đã trở thành hình ảnh quen thuộc của lễ hội.
Điều làm nên sự khác biệt độc đáo của lễ hội vùng đất này chính là tinh thần hào sảng của người dân nơi đây khi các gia đình và doanh nghiệp địa phương sẵn sàng chi hàng chục, hàng trăm triệu đồng để dựng rạp, chuẩn bị những mâm cỗ thịnh soạn với đầy đủ đặc sản xứ Lạng để mời người thân, bạn bè và cả những du khách phương xa cùng chung vui.
Đây là cách người dân xứ Lạng tạo ra một không gian lễ hội mở, cũng như “tán lộc” sau một năm kinh doanh thuận lợi, với mong muốn cầu vạn sự hanh thông và thể hiện tinh thần hiếu khách và ước vọng về một năm mới ấm no, sung túc.
Đông đảo người dân và du khách thập phương đã về Lạng Sơn trẩy hội.
Đáng chú ý, năm nay, ngày chính hội 27 tháng Giêng âm lịch rơi vào Chủ nhật nên lượng khách đổ về Lạng Sơn tham dự lễ hội tăng mạnh. Nhiều khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở lưu trú khu vực trung tâm đã kín phòng, quá tải do khách đặt trước đó. Trong hoàn cảnh đó, nhiều hộ dân tại một số phường trung tâm như: Kỳ Lừa, Tam Thanh, Đông Kinh, Lương Văn Tri… đã chủ động mở cửa nhà hỗ trợ du khách vào nghỉ tạm miễn phí.
Tất cả những cử chỉ thân thiện, tấm lòng hiếu khách và sự cuồng nhiệt của người dân xứ Lạng là sợi dây gắn kết cộng đồng, tạo nên một hình ảnh đẹp về con người Lạng Sơn - nồng hậu và hào sảng trong mắt du khách thập phương và bạn bè quốc tế. Qua đó, lễ hội đã góp phần để du khách có những trải nghiệm ấm áp, đáng nhớ về tình người nơi miền biên viễn trong chuyến du xuân đầu năm; cũng như biến Lạng Sơn trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút du khách.
