Tham dự buổi lễ có đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ; lãnh đạo xã Xuân Viên; đại diện lãnh đạo các xã lân cận trên địa bàn; Ban Quản lý di tích Căn cứ Tôn Sơn - Mộ Xuân cùng đông đảo cán bộ, công chức, viên chức các cơ quan, đơn vị, trường học và nhân dân địa phương.
Nghi lễ tế Tam Quan theo nghi thức truyền thống.
Trong không khí trang nghiêm, các đại biểu và nhân dân thành kính dâng hương tưởng niệm, bày tỏ lòng biết ơn đối với Tướng công Nguyễn Quang Bích. Ông Nguyễn Ngọc Thịnh, Chủ tịch UBND xã Xuân Viên đã đọc chúc văn tưởng niệm, nhấn mạnh công lao to lớn của Tướng công Nguyễn Quang Bích và các nghĩa sỹ phong trào Cần Vương trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc.
Các đại biểu dâng hương tưởng niệm Tướng công Nguyễn Quang Bích.
Tại buổi lễ, các đại biểu đã cùng nhau ôn lại thân thế và sự nghiệp của Tướng công Nguyễn Quang Bích.
Nghi lễ được tiến hành trong không khí trang nghiêm, thành kính.
Ông sinh ngày 08/4/1832, người làng Trình Phố, xã An Ninh, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình (cũ). Năm 1861, ông đỗ cử nhân, nhưng dâng sớ xin ở nhà mở trường dạy học... Thấy quê nhà bị úng lụt mất mùa, ông tổ chức đào sông Sứ, xây cống Tam Đồng, đưa nước vào tưới tiêu, từ đó hai mùa tốt tươi, dân ngợi ca, để ruộng làng cúng tế sau khi ông mất.
Năm 1869, khoa thi Kỷ Tỵ, ông thi đỗ Đình Nguyên Hoàng Giáp, lần lượt giữ các chức: Nội các thừa chỉ, Tri phủ Diên Khánh (Khánh Hòa), Tri phủ Lâm Thao (Hưng Hóa), Án Sát Bình Định, Án Sát Sơn Tây, Tế Tửu Quốc Tử Giám, được Vua giao duyệt bộ “Việt sử Thông giám cương mục”, Chánh sứ Sơn phòng kiêm Tuần Phủ Hưng Hóa.
Người dân dâng hương tưởng niệm Tướng công Nguyễn Quang Bích.
Năm 1883, triều đình ký hàng ước với Pháp, triệu hồi ông về Kinh nhậm chức. Ông đã nộp trả ấn tín, quyết tử chiến bảo vệ thành Hưng Hóa. Giặc đưa quân cùng tầu chiến, đại bác tiến đánh. Thành vỡ, ông định tuẫn tiết, nhưng được quân lính mở đường máu, rút lên Tiên Động, Cẩm Khê dựng cờ khởi nghĩa. Khắp nơi anh hùng hào kiệt kéo về tụ nghĩa. Hơn 1 năm sau, khi vua Hàm Nghi lên ngôi sai sứ ra phong chức Hiệp biện Đại học sỹ, Lễ Bộ Thượng Thư, Hiệp Thống Bắc Kỳ Quân vụ Đại Thần, Thuần Trung Hầu, được quyền văn từ Tham Tán, võ từ Đề Đốc “liệu nghi lục dụng” và cử ông hai lần đi sứ cầu viện.
Tháng 11/1886, ông quyết định chuyển Đại bản doanh lên Nghĩa Lộ nhằm mở rộng địa bàn với chủ trương đón Vua Hàm Nghi ra Bắc. Giặc mấy lần tấn công lên Nghĩa Lộ đều bị thất bại thảm hại. Năm 1888, ông lui binh về Quế Sơn châu Yên Lập xây dựng căn cứ tại núi Tôn Sơn Mộ Xuân, tổ chức trận đánh năm Kỷ Sửu khi giặc tiến sâu vào căn cứ địa, tiêu diệt hơn 500 quân giặc đồng thời làm căn cứ để củng cố phong trào kháng chiến lâu dài.
Năm 2012 UBND tỉnh Phú Thọ đã quyết định xếp hạng Căn cứ Tôn Sơn - Mộ Xuân là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Suốt 7 năm (1883 - 1890) với cương vị lãnh tụ của phong trào Cần Vương Bắc Kỳ, ông đã tập hợp và đoàn kết được đồng bào các dân tộc, biết dựa vào núi rừng kết hợp lối đánh du kích với lối đánh “du binh”, địa bàn thiên la địa võng của chiến tranh Nhân dân, và được nhiều tướng giỏi phò tá, như: Tống Duy Tân, Tán Thuật, Bố Giáp, Đề Kiều, Đốc Ngữ... đã làm cho quân Pháp nhiều phen thất điên bát đảo...
Tại Căn cứ Tôn Sơn - Mộ Xuân, ông Nguyễn Hữu Điền, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ trao tiền ủng hộ Tết vì người nghèo xã Xuân Viên năm 2026.
Lễ Giỗ tưởng niệm 136 năm ngày mất Tướng công Nguyễn Quang Bích thể hiện sự thành kính đối với các vị anh hùng có công dựng nước và giữ nước, qua đó giáo dục truyền thống yêu nước với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” để thế hệ sau noi gương.
CÔNG THIỆN
