Mới đây, một bước tiến mới được mở ra với khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm tại Việt Nam khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2025 (“Luật KDBH sửa đổi”) đã được thông qua, và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026. Theo đó, những tiêu chuẩn mới hoàn toàn được thiết lập, hướng đến mục tiêu tạo môi trường bền vững, minh bạch.
1. Thời hạn bắt buộc chính thức hoạt động đối với doanh nghiệp bảo hiểm
So với quy định cũ, mặc dù Luật KDBH sửa đổi không có sự thay đổi về thời hạn 12 tháng nhưng có sự kiểm soát chặt chẽ hơn khi xét đến về toàn bộ quy trình trước hoạt động chính thức. Theo đó, doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ hoàn thành các nội dung bắt buộc, bao gồm:[1] (i) đóng đủ vốn điều lệ hoặc vốn được cấp; (ii) bầu, bổ nhiệm người đại diện theo pháp luật; bầu, bổ nhiệm các chức danh đã được Bộ Tài chính chấp thuận; (iii) xây dựng cơ cấu tổ chức quản lý, hệ thống kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ; (iv) ban hành các quy trình, quy chế theo quy định pháp luật; (v) thực hiện ký quỹ đầy đủ tại ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam. Cơ chế đặt ra những yêu cầu cơ bản nhằm đảm bảo việc doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm vận hành một cách minh bạch và phù hợp với hoạt động trên thị trường Việt Nam.
Ngoài ra, đồng thời được đặt ra ngoại lệ trong trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, dẫn đến doanh nghiệp không thể hoạt động chính thức theo thời gian đã quy định. Tuy nhiên, trong trường hợp này, doanh nghiệp cần phải báo cáo dưới hình thức văn bản và phải có sự chấp thuận bằng văn bản từ Bộ Tài chính trong việc gia hạn thời điểm hoạt động[2]. Thời gian cho việc gia hạn tối đa 12 tháng và chỉ được gia hạn một lần duy nhất.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
2. Nâng cao điều kiện, tiêu chuẩn của người quản lý, kiểm soát doanh nghiệp bảo hiểm
Quy định về điều kiện, tiêu chuẩn đối với người quản lý doanh nghiệp bảo hiểm được sửa đổi toàn diện hơn, đặc biệt liên quan đến các nhóm điều kiện chung. Tại khoản 5 Điều 1 Luật KDBH sửa đổi, cá nhân người quản lý phải đồng thời đáp ứng 03 tiêu chí sau:
Thứ nhất, đối tượng này không bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm. Đây là điều kiện quan trọng ban đầu để tránh trường hợp tiếp tục vi phạm trong thời gian điều hành doanh nghiệp bảo hiểm, hạn chế rủi ro cho chính doanh nghiệp bảo hiểm đó và các bên liên quan khác như khách hàng, doanh nghiệp có nhu cầu mua bảo hiểm,...
Thứ hai, trong thời gian 03 năm liên tục trước thời điểm bổ nhiệm, cá nhân này không bị xử lý kỷ luật bằng hình thức sa thải do vi phạm quy trình nội bộ.
Cuối cùng, không thuộc trường hợp bị khởi tố bởi cơ quan có thẩm quyền tại thời điểm được bầu, bổ nhiệm.
Tại các Dự thảo trước đó, nhóm điều kiện chung này đã bị bãi bỏ theo chủ trương tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 về cắt giảm và đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh cho doanh nghiệp, tháo gõ khó khăn vướng mắt của doanh nghiệp về nguồn nhân lực[3]. Tuy nhiên, quy định mới tiếp tục bổ sung trở lại các yêu cầu này khi xét đến tính cần thiết. Bởi lẽ, những cá nhân quản lý cần phải đảm bảo không chỉ về năng lực mà còn phải có đủ tư cách và đạo đức khi đây là người trực tiếp điều hành, có thẩm quyền kiểm soát và đưa ra mọi quyết định của doanh nghiệp.
Ngoài những điều kiện chung, Luật KDBH sửa đổi tiếp tục kế thừa và hướng dẫn các quy định về điều kiện, tiêu chuẩn của từng vị trí đứng đầu tại doanh nghiệp bảo hiểm tại Điều 81. Theo đó, Điều 24 Dự thảo Nghị định[4] hướng dẫn cụ thể trình tự thủ tục, hồ sơ khi doanh nghiệp có quyết định bổ nhiệm hoặc thay thế các chức danh đứng đầu như Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc (Giám đốc).
3. Cá nhân làm đại lý bảo hiểm chỉ được phép làm đại lý cho một doanh nghiệp cùng loại
Hiện tại, phạm vi hoạt động của đại lý bảo hiểm trong quy định mới đã được làm rõ những vướng mắt trước đây của doanh nghiệp. Cụ thể, nếu cá nhân đã làm đại lý bảo hiểm cho một bên thì không thể đồng thời làm đại lý cho một bên kinh doanh bảo hiểm khác cùng loại [5]. Ví dụ, nếu cá nhân A làm đại lý bảo hiểm nhân thọ cho bên B và bên C cũng kinh doanh bảo hiểm nhân thọ thì cá nhân A không thể cùng làm đại lý cho công ty bảo hiểm C.
Xét về mặt lập pháp, quy định nêu trên cho thấy nhà làm luật đã dự liệu và phòng ngừa nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường bảo hiểm ngày càng phát triển và đa dạng. Trên thực tế, một đại lý cùng lúc đại diện cho nhiều doanh nghiệp bảo hiểm cùng loại rất dễ phát sinh tình trạng thiên vị, ưu tiên chào bán sản phẩm của một doanh nghiệp nhất định, hoặc gây nhầm lẫn cho bên mua bảo hiểm về tư cách đại diện, quyền lợi và nghĩa vụ liên quan. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của khách hàng mà còn ảnh hưởng tiêu cực môi trường cạnh tranh giữa các doanh nghiệp bảo hiểm.
Bên cạnh đó, Luật KDBH sửa đổi không đặt ra sự hạn chế tuyệt đối đối với việc đa dạng hóa hoạt động đại lý bảo hiểm. Theo đó, cá nhân vẫn có thể đồng thời làm đại lý bảo hiểm cho nhiều doanh nghiệp khác nhau nếu các doanh nghiệp này không cùng kinh doanh một loại hình bảo hiểm. Chẳng hạn, cá nhân A có thể làm đại lý bảo hiểm nhân thọ cho doanh nghiệp B, đồng thời làm đại lý bảo hiểm phi nhân thọ hoặc bảo hiểm sức khỏe cho doanh nghiệp C với điều kiện đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề theo quy định của pháp luật.
4. Quy định chi tiết về tách nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn phí bảo hiểm
Trước đây, doanh nghiệp trong lĩnh vực bảo hiểm bắt buộc phải thực hiện đăng ký nguyên tắc với Bộ Tài chính và thực hiện việc tách, ghi nhận và theo dõi riêng đối với nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn phí bảo hiểm. Tuy nhiên, quy định mới về vấn đề này đang có xu hướng đơn giản hóa về mặt thủ tục hành chính[6]. Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài chỉ cần thông báo bằng văn bản về nguyên tắc trước khi thực hiện. Từ đó, Bộ Tài chính sẽ lưu, theo dõi và tăng cường giám sát hậu kiểm. Nguyên nhân của quy định này xuất phát từ tính chất đặc tù của bảo hiểm phi nhân thọ khi đây là sản phẩm tài chính ngắn hạn, thường được chuyển đi tái bảo hiểm dẫn đến dòng tiền này không được giữ lâu trong doanh nghiệp và không mang tính tích lũy dài hạn cho doanh nghiệp[7]. Vì thế, việc siết chặt về ở khía cạnh thủ tục hành chính như đăng ký là điều không cần thiết. Ngược lại, chỉ trường hợp sản phẩm mang tính dài hạn như bảo hiểm nhân nhân thọ thì cần phải đăng ký và thực hiện theo phương pháp đã được Bộ Tài chính chấp thuận.
Trước sự thay đổi trên, Dự thảo Nghị định hướng dẫn mới nhất đã loại trừ bớt nghĩa vụ đăng ký các đối tượng trên và bổ sung nghĩa vụ thông báo thay thế, đồng thời, bổ sung cụm từ “thông báo” ở các quy định về hồ sơ, thủ tục[8]. Theo đó, việc đăng ký, thông báo hoặc thay đổi đăng ký sẽ được thực hiện trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đầy đủ hồ sơ, trong đó bao gồm: (i) văn bản đề nghị đăng ký, thông báo hoặc thay đổi theo mẫu tại Phụ lục XI ban hành kèm Nghị định; (ii) tài liệu giải trình về các nguyên tắc tách, phân bổ dự kiến áp dụng trên cơ sở xác nhận của chuyên gia tính toán của doanh nghiệp, chi nhánh; (iii) tài liệu giải trình sự thay đổi (trong trường hợp thực hiện việc thay đổi).
5. Giới hạn hoạt động đầu tư của doanh nghiệp môi giới bảo hiểm từ năm 2026
Để bảo đảm hoạt động đầu tư của doanh nghiệp môi giới bảo hiểm được thực hiện một cách an toàn, minh bạch và hiệu quả, Luật KDBH sửa đổi đã bổ sung các quy định giới hạn đối với hình thức đầu tư của nhóm doanh nghiệp này. Theo đó, doanh nghiệp mô giới bảo hiểm không được phép thực hiện đầu tư dưới hình thức cho vay hoặc cấp vốn đối với cổ đông, thành viên góp vốn hoặc người có liên quan của cổ đông, thành viên góp vốn theo quy định của Luật Doanh nghiệp, trừ trường hợp gửi tiền tại các cổ đông, thành viên là tổ chức tín dụng.
Quy định ngoại lệ nêu trên được chấp thuận trên cơ sở tính chất an toàn và mức độ rủi ro thấp của hoạt động gửi tiền tại ngân hàng, đồng thời bảo đảm khả năng thanh khoản cao và khả năng kiểm soát dòng tiền của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, việc cho phép DNMGBH gửi tiền tại các cổ đông, thành viên là tổ chức tín dụng không làm phát sinh rủi ro đáng kể đối với vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp, mà còn góp phần bảo toàn nguồn vốn và duy trì sự ổn định tài chính.
Trước thời điểm Luật KDBH sửa đổi có hiệu lực, Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 và các văn bản hướng dẫn thi hành chưa có quy định cụ thể về hoạt động đầu tư đối với doanh nghiệp môi giới bảo hiểm. Khoảng trống pháp lý này đã dẫn đến thực tế khi các doanh nghiệp này có thể thực hiện các hoạt động đầu tư mang tính chất rủi ro, đặc biệt là đầu tư nội bộ hoặc cấp vốn cho các chủ thể có quan hệ sở hữu, quản lý, gây khó khăn cho công tác giám sát, kiểm soát việc quản lý và sử dụng vốn chủ sở hữu. Điều này tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình tài chính, khả năng thanh toán cũng như tính bền vững trong hoạt động của doanh nghiệp môi giới bảo hiểm.
Nhìn chung, các quy định mới của pháp luật kinh doanh bảo hiểm được đặt ra theo hướng chặt chẽ hơn về các điều kiện, tiêu chuẩn, và cơ chế phân cấp, đồng thời đề cao tính tự chủ trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Sự thay đổi giúp tăng hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh. Định hướng chuyển dịch từ mô hình “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” với trọng tâm là quản trị rủi ro và tuân thủ theo chuẩn mực quốc tế được kỳ vọng sẽ nâng cao tính an toàn tài chính, thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng thị trường bảo hiểm Việt Nam trong thời gian tới.
[1] Khoản 3 Điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2025.
[2] Khoản 3 Điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2025.
[3] Bộ Tài chính. (2025). Bảng so sánh Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 và Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm. tr. 12-13.
[4] Điều 24 Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 46/2023/NĐ-CP ngày 01 tháng 7 năm 2023 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm.
[5] Khoản 3 Điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2025.
[6] Khoản 8 Điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2025.
[7] Bộ Tài chính. (2025). Bảng so sánh Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 và Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm. tr. 21.
[8] Điều 51 Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 46/2023/NĐ-CP ngày 01 tháng 7 năm 2023 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm.
NGUYỄN VIỆT HÙNG
Công ty Luật TNHH HM&P
