Bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 sẽ diễn ra vào ngày 15/3/2026. Đây là sự kiện chính trị trọng đại, phát huy quyền làm chủ của công dân, lựa chọn bầu ra những người tiêu biểu, xứng đáng, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân trong Quốc hội và HĐND các cấp nhiệm kỳ mới. Qua đó, góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng, củng cố và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Trong cuộc bầu cử lần này, đã có rất nhiều các ứng cử viên đại biểu Quốc hội và HĐND là luật sư. Đây là những “tín hiệu” rất tích cực, không chỉ phản ánh vị trí, vai trò ngày càng được đề cao của đội ngũ luật sư mà còn là nguồn nhân sự chất lượng cao, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử.
Quốc hội có các chức năng và nhiệm vụ cơ bản nhất là “thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước.” (Điều 69 và Điều 70 Hiến pháp năm 2013), còn đối với HĐND các cấp là “quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước ở địa phương”, Điều 113 Hiến pháp năm 2013 và Điều 5 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025. Để thực hiện có hiệu quả các chức năng và nhiệm vụ này đều gắn chặt với các nội dung và vấn đề có tính chất pháp lý, đòi hỏi các đại biểu dân cử không chỉ có các kiến thức chuyên môn mà còn phải có sự hiểu biết pháp luật sâu sắc và toàn diện. Đây lại là thế mạnh nổi bật của các luật sư khi tham gia vào hoạt động nghị trường. Bởi vì luật sư là những người được đào tạo bài bản, không chỉ có kiến thức pháp lý sâu rộng mà còn có nhiều kinh nghiệm thực tiễn liên quan đến việc thực thi và áp dụng pháp luật trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, khi trở thành đại biểu dân cử thì luật sư sẽ như “cá gặp nước”, các kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm và kỹ năng thực tiễn trong hoạt động nghề nghiệp của luật sư sẽ có thể được vận dụng trực tiếp tại nghị trường.
Trong công tác xây dựng pháp luật, ý kiến đóng góp của các đại biểu (là luật sư) sẽ có chiều sâu cao về cả mặt lý luận và thực tiễn. Bởi vì, các luật sư không chỉ là những người có các kiến thức đầy đủ và có hệ thống về khoa học pháp lý mà còn thông qua hoạt động nghề nghiệp của mình, luật sư đã được tiếp cận thường xuyên với các vấn đề pháp lý, trực tiếp “cọ xát” với những ưu điểm, hạn chế, bất cập của pháp luật thực định. Điều này sẽ giúp các đại biểu dân cử (là luật sư) có được những góc nhìn và ý kiến đóng góp đa chiều, vừa mang tính khoa học, vừa sát với thực tiễn, góp phần chuẩn hóa các quy định pháp luật, không chỉ đơn giản là đáp ứng các yêu cầu của thực tiễn, có tính khả thi cao mà còn phù hợp, đúng đắn về mặt lý luận, cũng như đảm bảo được tính đồng bộ, thống nhất trong toàn bộ hệ thống pháp luật.
Luật sư Nguyễn Hải Nam tiếp xúc cử tri tại Đơn vị bầu cử số 9 phường Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh.
Đối với hoạt động giám sát của Quốc Hội và HĐND các cấp thì đòi hỏi các đại biểu phải có đủ kiến thức pháp lý và chuyên môn, để rà soát và phát hiện các sai phạm, các dấu hiệu vi phạm pháp luật, đặt ra các câu hỏi sắc bén, yêu cầu cung cấp các giấy tờ, tài liệu cần thiết để làm sáng tỏ các nội dung, vấn đề cần kiểm tra, giám sát. Đây lại là những kỹ năng “cốt lõi” của nghề luật sư, đã được các luật sư “tôi luyện” thường xuyên trong các hoạt động nghề nghiệp của mình. Trong thực tiễn hành nghề, các luật sư thường xuyên phải nghiên cứu, phân tích các vụ việc, các sự kiện pháp lý, cùng với các tài liệu, hồ sơ, cũng như các quy định pháp luật có liên quan. Đồng thời, thông qua việc giải quyết các vụ việc thì các luật sư cũng liên tục phải tiếp cận với các hành vi vi phạm pháp luật, các hiện tượng tham nhũng, tiêu cực, hay các hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Chính những kỹ năng và kinh nghiệm phong phú và sâu sắc đó sẽ là những nền tảng giúp cho các luật sư (khi là đại biểu dân cử) có thể đóng góp rất tích cực và hiệu quả cho các hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND các cấp.
Trong quá trình tác nghiệp, các vụ việc hoặc vấn đề pháp lý mà luật sư phải giải quyết có phạm vi rất rộng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống kinh tế - xã hội, từ các quan hệ hành chính, dân sự, đất đai, kinh tế, lao động đến đầu tư, xây dựng… Do đó, các luật sư thường phải trang bị cho mình vốn hiểu biết xã hội rất lớn. Từ đó, sẽ giúp cho các đại biểu (là luật sư) có thể tham gia hiệu quả trong việc xây dựng, hoạch định các chính sách, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và địa phương. Bên cạnh đó, luật sư cũng là những người được trang bị những khả năng và phương pháp lập luận, phản biện sắc bén. Khả năng này cũng là một trong các yếu tố rất quan trọng, để giúp luật sư có thể đưa ra nhưng quan điểm, ý kiến đóng góp, hay phản biện thuyết phục tại nghị trường, góp phần nâng cao chất lượng của công tác xây dựng pháp luật, quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát của các cơ quan dân cử.
Sự xuất hiện của các luật sư trong Quốc Hội và HĐND các cấp không chỉ là niềm vinh dự, tự hào, góp phần khẳng định vị thế, vai trò của đội ngũ luật sư trong “kỷ nguyên mới” mà còn là trách nhiệm lớn lao trước Nhân dân và đất nước. Khi trúng cử và trở thành người đại biểu của Nhân dân thì người luật sư phải gánh vác sứ mệnh cao cả và rộng lớn hơn rất nhiều. Các vấn đề mà luật sư phải giải quyết không chỉ còn gói gọn trong một vụ việc hoặc vấn đề pháp lý cụ thể mà phải mở rộng, bao trùm lên nhiều mối quan hệ xã hội tổng thể, mang tầm vĩ mô, gắn liền với lợi ích công cộng và lợi ích chung của đất nước và Nhân dân.
Vì vậy, để có thể thực hiện đầy đủ và hiệu quả nhiệm vụ của người đại biểu thì các luật sư không chỉ cần các kiến thức và kỹ năng pháp lý mà còn phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và Nhân dân lên trên hết, phải nỗ lực học hỏi không ngừng, để nắm bắt đầy đủ các đường lối, chủ chương của Đảng, “trau dồi” thêm những kiến thức, sự hiểu biết về nhiều lĩnh vực khác nhau, cũng như kỹ năng nghị trường. Đặc biệt là với vai trò là người đại biểu của Nhân dân thì các luật sư cũng thường xuyên giữ mối liên hệ với người dân, lắng nghe và kịp thời phản ánh ý kiến, nguyện vọng của Nhân dân vào nghị trường.
Thạc sĩ, Luật sư NGUYỄN ĐỨC HÙNG
Giám đốc Công ty Luật TNHH Thiện Duyên
Đoàn Luật sư TP. Hà Nội.
