Theo BHXH Việt Nam, với việc Luật BHXH năm 2024 giảm số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm, bổ sung chế độ trợ cấp thai sản, cùng chính sách hỗ trợ mức đóng cao hơn từ ngân sách, người lao động phi chính thức có thêm cơ hội tham gia, duy trì quá trình đóng và tích lũy để hưởng lương hưu khi về già.
Theo đó, đây là nhóm lao động có nhu cầu an sinh rất lớn nhưng thu nhập thường không ổn định, việc làm linh hoạt, khó tham gia BHXH bắt buộc. Vì vậy, BHXH Việt Nam cho hay, việc phát triển BHXH tự nguyện không chỉ là nhiệm vụ mở rộng diện bao phủ BHXH, mà còn là giải pháp quan trọng để bảo đảm an sinh lâu dài cho nông dân, lao động tự do, tiểu thương, người làm nghề không có hợp đồng lao động và các nhóm dễ bị tổn thương.
Ảnh minh họa. Nguồn: VGP.
Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/5/2018 của Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII về cải cách chính sách BHXH xác định BHXH là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội; hướng tới xây dựng hệ thống BHXH đa tầng, linh hoạt, hiện đại, chia sẻ và hội nhập quốc tế.
Trong định hướng đó, BHXH tự nguyện có vai trò đặc biệt quan trọng, bởi đây là chính sách dành cho nhóm lao động không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Nếu BHXH bắt buộc là điểm tựa an sinh cho người lao động trong khu vực có quan hệ lao động ổn định, thì BHXH tự nguyện mở ra “cánh cửa” để lao động phi chính thức cũng có cơ hội được bảo vệ khi hết tuổi lao động.
Sau hơn 07 năm thực hiện Nghị quyết số 28-NQ/TW, số người tham gia BHXH tự nguyện tăng nhanh.
Trong đó: Năm 2018, cả nước có 277.190 người tham gia BHXH tự nguyện; đến năm 2019 tăng lên 558.109 người, tương ứng tăng 101,3% so với năm 2018.
Từ năm 2020 đến năm 2025, số người tham gia tiếp tục tăng qua từng năm; đến hết năm 2025 đạt 2.619.258 người, tăng 13,83% so với năm 2024, đạt 5,49% lực lượng lao động trong độ tuổi.
Cùng với tăng diện bao phủ, chính sách BHXH tự nguyện cũng được điều chỉnh theo hướng thực chất hơn, gần hơn với nhu cầu của người dân. Điểm thay đổi đáng chú ý của Luật BHXH năm 2024 là giảm số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm. Quy định này có ý nghĩa lớn đối với người tham gia BHXH tự nguyện, nhất là những người bắt đầu tham gia khi tuổi đã cao, thời gian tích lũy chưa dài hoặc thu nhập chưa ổn định.
Việc giảm điều kiện về thời gian đóng giúp nhiều người có thêm cơ hội đủ điều kiện hưởng lương hưu hằng tháng, thay vì rời khỏi hệ thống hoặc chỉ nhận BHXH một lần. Khi có lương hưu, người tham gia không chỉ có nguồn thu nhập ổn định khi về già, mà còn được cấp thẻ BHYT theo quy định, qua đó giảm bớt gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh trong giai đoạn tuổi cao.
Một điểm mới khác là Luật BHXH năm 2024 bổ sung chế độ trợ cấp thai sản vào chính sách BHXH tự nguyện. Quy định này giúp chính sách BHXH tự nguyện không chỉ gắn với hưu trí, tử tuất, mà còn mở rộng thêm quyền lợi thiết thực cho người tham gia.
Chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện từ ngân sách nhà nước cũng tiếp tục được hoàn thiện. Theo quy định, công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, đều có thể tham gia BHXH tự nguyện và được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỉ lệ phần trăm trên mức đóng BHXH hằng tháng, tính trên mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn. Nội dung này đã được quy định tại Nghị định số 159/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025 của Chính phủ. Trong đó:
Người tham gia BHXH tự nguyện được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo tỉ lệ phần trăm (%) trên mức đóng BHXH tự nguyện hằng tháng theo mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn theo quy định tại khoản 2 Điều 31 và khoản 1 Điều 36 của Luật Bảo hiểm xã hội, cụ thể:
- Bằng 50% đối với người tham gia thuộc hộ nghèo, người đang sinh sống tại xã đảo, đặc khu theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ;
- Bằng 40% đối với người tham gia thuộc hộ cận nghèo;
- Bằng 30% đối với người tham gia là người dân tộc thiểu số;
- Bằng 20% đối với người tham gia khác.
Bên cạnh hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, nhiều địa phương cũng chủ động ban hành chính sách hỗ trợ thêm cho người tham gia BHXH tự nguyện. Tính đến tháng 3/2026, có 28/34 tỉnh, thành phố có nghị quyết hỗ trợ từ ngân sách địa phương cho người tham gia BHXH tự nguyện, trong đó có Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Nghệ An, Ninh Bình…
Cũng theo BHXH Việt Nam, đến hết năm 2025, đơn vị đã cung cấp 84 dịch vụ công trực tuyến đối với toàn bộ 25 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền; trong đó có 70 dịch vụ công trực tuyến toàn trình và tích hợp lên Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Tính đến tháng 3/2026, hệ thống của BHXH Việt Nam đã xác thực hơn 100,2 triệu thông tin công dân trong cơ sở dữ liệu do BHXH Việt Nam quản lý với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; đồng thời triển khai khám, chữa bệnh BHYT bằng căn cước công dân gắn chip tại 100% cơ sở khám, chữa bệnh BHYT.
Theo BHXH Việt Nam, những kết quả này không chỉ tạo thuận lợi cho người dân khi sử dụng dịch vụ, mà còn giúp công tác quản lý, phát triển người tham gia và thụ hưởng chính sách ngày càng minh bạch, chính xác, hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh già hóa dân số, thị trường lao động biến đổi nhanh, số lao động phi chính thức còn lớn, phát triển BHXH tự nguyện là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài. Khi người lao động hiểu rõ quyền lợi, được Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng và được phục vụ thuận tiện hơn, chính sách BHXH tự nguyện sẽ có thêm điều kiện trở thành điểm tựa bền vững cho hàng triệu người dân khi về già.
