Phú Quốc: Dấu hiệu bất thường trong đấu thầu mua sắm trang thiết bị giáo dục

Bất thường trong hồ sơ mời thầu, thổi giá thiết bị

Ngày 07/2 vừa qua, ông Đỗ Văn Tuân - Trưởng phòng GD&ĐT huyện Phú Quốc ký Quyết định số 175/QĐ-PGDĐT, phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho gói thầu số 01: “Mua sắm trang thiết bị thuộc công trình Mua sắm thiết bị phục vụ hoạt động chuyên môn cho phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Phú Quốc và các điểm trường”.

Gói thầu sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước, phòng GD&ĐT huyện Phú Quốc ký hợp đồng thuê Công ty Cổ phần tư vấn xây dựng CIC Nam Việt (Công ty Nam Việt) là đơn vị tổ chức, lập E-HSMT (hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu, bảng yêu cầu báo giá đối với gói thầu áp dụng lựa chọn nhà thầu qua mạng – PV); đánh giá E-HSDT (hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất, báo giá đối với gói thầu áp dụng lựa chọn nhà thầu qua mạng – PV) trên cơ sở dự toán đã được phê duyệt. Công ty TNHH siêu thị Hải Đăng (Công ty Hải Đăng) đã trúng thầu với giá: 8.735.457.000 (tám tỉ bảy trăm ba mươi lăm triệu bốn trăm năm bảy ngàn đồng), thấp hơn 34.138.000 đồng so với giá dự toán ban đầu.

Thế nhưng dư luận lại cho rằng, trong gói thầu tồn tại nhiều điểm bất thường. Cụ thể, hồ sơ mời thầu (HSMT) của gói thầu trên có những thông tin không rõ ràng nhưng nhà thầu vẫn đáp ứng được 100% yêu cầu kỹ thuật.

Theo đó, ngày 29/12/2020, ông Đỗ Văn Tuân ký Quyết định số 251/QĐ-PGDĐT phê duyệt HSMT của gói thầu này và đăng tải E-HSMT lên mạng đấu thầu quốc gia (sau đó không xuất hiện thêm quyết định sửa đổi hay bổ sung HSMT).

Do đó, có thể coi E-HSMT này được phát hành một lần duy nhất và có giá trị pháp lý không thay đổi tính tới thời điểm mở thầu.

Xét các nội dung trong hồ sơ mời thầu, tại chương V - Yêu cầu kỹ thuật của E-HSMT có nhiều thông tin không rõ ràng. Điển hình, từ trang 16 đến trang 24 Chương V – Yêu cầu kỹ thuật về hàng hoá có thông số kỹ thuật, yêu cầu về tính chất hàng hoá với những ngôn ngữ không thể đọc được – phông chữ bị lỗi, không phải tiếng Việt, cũng chẳng phải tiếng Anh. Tuy nhiên, bất ngờ ở chỗ, Công ty Hải Đăng lại có thể “giải mã” được.

Cùng với đó, nhiều mặt hàng trúng thầu trong gói thầu số 01 có giá cao hơn rất nhiều so với thị trường.

Theo tìm hiểu, Công ty Hải Đăng đã trúng 23 gói thầu mua sắm do Công ty Nam Việt tổ chức và đánh giá E-HSDT trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Mặc dù có rất nhiều gói thầu không hề công bố giá trong hồ sơ mời thầu nhưng công ty này đều trúng thầu rất sát so với giá dự toán. Thậm chí, có gói thầu, giá dự thầu bằng với giá mời thầu.

Dấu hiệu vi phạm quy định đấu thầu?

Theo hướng dẫn tại Mẫu số 05 (Bản yêu cầu báo giá) ban hành kèm theo Thông tư số 11/2015/TT-BKHĐT, quy định chi tiết việc lập hồ sơ yêu cầu đối với chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh, trong yêu cầu về kỹ thuật không được đưa ra các điều kiện nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng.

Trường hợp không thể mô tả chi tiết hàng hóa theo đặc tính kỹ thuật, thiết kế công nghệ, tiêu chuẩn công nghệ thì được nêu nhãn hiệu, catalogue của một sản phẩm cụ thể để tham khảo, minh họa cho yêu cầu về kỹ thuật của hàng hóa nhưng phải ghi kèm theo cụm từ “hoặc tương đương” sau nhãn hiệu, catalogue. Đồng thời, phải quy định rõ nội hàm tương đương với hàng hóa đó về đặc tính kỹ thuật, tính năng sử dụng, tiêu chuẩn công nghệ và các nội dung khác (nếu có) để tạo thuận lợi cho nhà thầu trong quá trình chuẩn bị báo giá.

Như vậy, hành vi bị cấm là lập HSMT hạn chế sự tham gia của các nhà thầu bằng cách nêu cụ thể Model hàng hoá đưa vào HSMT.

Tuy nhiên, việc này đã được bên mời thầu là Công ty Nam Việt “phớt lờ” khi đưa rõ nhãn hiệu hàng hoá vào E- HSMT và còn quy định cụ thể nơi sản xuất là Samsung Việt Nam.

Đánh giá về việc này, một chuyên gia điện máy tiết lộ, có thể mặt hàng ghi nhãn hiệu rõ ràng trong E-HSMT tương ứng với hàng tồn kho của doanh nghiệp tham gia dự thầu hoặc Model đã cũ, cuối vòng đời sản xuất. Không loại trừ điều kiện nhà thầu đã “bắt tay” với đơn vị lập E-HSMT để đẩy số hàng này đi – vừa có lãi, vừa thanh lý được hàng tồn.

Một chuyên gia trong lĩnh vực đấu thầu nhận xét, đây có thể là “thủ đoạn” của bên mời thầu, nhằm ngăn chặn các nhà thầu khác tiếp cận hồ sơ, tạo điều kiện cho nhà thầu đã “lựa chọn” dễ dàng trúng thầu.

Theo Luật sư Hoàng Tùng, Trưởng Văn phòng Luật sư Trung Hoà cho biết, hiện nay việc triển khai đấu thầu qua mạng đã và đang mang nhiều lợi ích thiết thực, giúp tao môi trường đấu thầu minh bạch, cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh. Đặc biệt, việc đấu thầu qua mạng giúp tăng cường công tác giám sát, đặc biệt là giám sát giữa các nhà thầu và giám sát cộng đồng. Để từ đó có thể xử lý được nguồn gốc các tiêu cực trong đấu thầu, những hành vi vi phạm điều cấm trong đấu thầu theo Điều 89 Luật Đấu thầu 2013. Cụ thể, đưa, nhận, môi giới hối lộ; Lợi dụng chức vụ quyền hạn để can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động đấu thầu; Thông thầu; Gian lận; Cản trở; Không bảo đảm công bằng, minh bạch; Tiết lộ, tiếp nhận những tài liệu, thông tin về quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư; Chuyển nhượng thầu; Tổ chức lựa chọn nhà thầu khi nguồn vốn cho gói thầu chưa được xác định dẫn đến đọng vốn của nhà thầu.

Luật sư Hoàng Tùng – Trưởng văn phòng Luật sư Trung Hoà.

Theo Luật sư Tùng, cần làm rõ việc bên mời thầu là Công ty Nam Việt đưa rõ nhãn hiệu hàng hoá vào E- HSMT và còn quy định cụ thể nơi sản xuất là Samsung Việt Nam có phải là hành vi vi phạm pháp luật đấu thầu hay không? Khi mà tại điểm i, khoản 6 Điều 89 Luật Đấu thầu 2013 quy định về hành vi không bảo đảm công bằng, minh bạch trong đấu thầu nêu rõ:

“i) Nêu yêu cầu cụ thể về nhãn hiệu, xuất xứ hàng hóa trong hồ sơ mời thầu đối với gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp hoặc gói thầu hỗn hợp khi áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế;

Nếu xác định có hành vi vi phạm pháp luật thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà cá nhân, tổ chức vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, cá nhân tổ chức vi phạm còn phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật, đồng thời còn có thể bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu và đưa vào danh sách các nhà thầu vi phạm trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (theo Khoản 1, Khoản 2 Điều 90 Luật Đấu thầu 2013).

Đặc biệt, cá nhân tổ chức vi phạm quy định đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự, quy định tại Điều 222 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017:

Điều 222. Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng

1. Người nào thực hiện một trong những hành vi sau đây, gây thiệt hại từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu;

b) Thông thầu;

c) Gian lận trong đấu thầu;

d) Cản trở hoạt động đấu thầu;

đ) Vi phạm quy định của pháp luật về bảo đảm công bằng, minh bạch trong hoạt động đấu thầu;

e) Tổ chức lựa chọn nhà thầu khi nguồn vốn cho gói thầu chưa được xác định dẫn đến nợ đọng vốn của nhà thầu;

g) Chuyển nhượng thầu trái phép.

2. Phạm tội thuộc một trong những trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 12 năm:

a) Vì vụ lợi;

b) Có tổ chức;

c) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

d) Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt;

đ) Gây thiệt hại từ 300.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng.

3. Phạm tội gây thiệt hại 1.000.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.

4. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Lê Minh Hoàng