Thực hiện Công văn số 843/BTP ngày 10/02/2026 của Bộ Tư pháp về việc lấy ý kiến về hồ sơ chính sách dự án Luật Luật sư (sửa đổi), trong các ngày ngày 07/3 và 10/3/2026, Liên đoàn Luật sư Việt Nam đã tổ chức Hội thảo và tham gia cùng với Bộ Tư pháp tổ chức các cuộc Hội thảo tại Hà Nội, TP. HCM để lấy ý kiến đóng góp về dự án Luật Luật sư. Theo nội dung hồ sơ chính sách do đại diện của Bộ Tư pháp trình bày thì Luật Luật sư (sửa đổi) tập trung vào 3 nhóm chính sách lớn. Trong đó, chính sách thứ nhất có nội dung: Xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn; đảm bảo kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động hành nghề của luật sư. Liên quan đến nội dung của chính sách này được đưa ra thảo luận là việc: Ai chịu trách nhiệm tổ chức kỳ thi quốc gia về cấp chứng chỉ hành nghề Luật sư ở Việt Nam. Đây cũng là một trong những vấn đề đang được giới luật sư và những người làm công tác pháp luật quan tâm thảo luận bởi nội dung này ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của đội ngũ luật sư Việt Nam được công nhận để hành nghề nhằm đạt tiêu chí: Đẩy mạnh phát triển đội ngũ luật sư đủ mạnh về số lượng, vững vàng về chính trị và đạo đức nghề nghiệp.
Luật sư, Tiến sĩ Đỗ Ngọc Thịnh, Chủ tịch Liên Đoàn Luật sư Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng kiểm tra phát biểu tại buổi Lễ Khai mạc.
1. Sự cần thiết phải tổ chức các kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề luật sư
Trước hết phải khẳng định, việc tổ chức các kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề luật sư ở Việt Nam là cần thiết, phù hợp với thực trạng đào tạo và yêu cầu của xã hôi hiện nay.
Có thể nêu một khái niệm đơn giản về một kỳ thi cấp chứng chỉ hành nghề nói chung là một kỳ thi nhằm đánh giá năng lực của người học dựa trên tiêu chuẩn giáo dục năng lực và kết quả của người học nhằm công nhận hay không công nhận khả năng để được hành nghề của người tham gia thi nhằm đảm bảo cung cấp cho thị trường lao động ( cho xã hội) những người hành nghề đạt tiêu chuẩn.
Kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề luật sư (kiểm tra kết quả tập sự) là nhằm đánh giá năng lực, phẩm chất đạo đức và kỹ năng hành nghề của người tập sự luật sư bao gồm đánh giá kết quả học tập, rèn luyện phần lý thuyết và phần thực hành nghề luật sư (kỹ năng, đạo đức hành nghề). Mục đích chính là đảm bảo đội cung cấp cho xã hội một ngũ luật sư có đủ trình độ chuyên môn, am hiểu pháp luật (bao gồm cả lý luận lẫn thực hành), tuân thủ đạo đức nghề nghiệp để bảo vệ công lý, quyền lợi hợp pháp cho khách hang, bảo vệ Nhà nước pháp quyền nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng của đội ngũ luật sư Việt Nam.
Đối chiếu quá trình hình thành và phát triển của nghề luật sư Việt Nam hơn 80 năm qua từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh thành lập đoàn thể luật sư vào ngày 10/10/1945 cho thấy: Giai đoạn từ tháng 10/1945 đến năm 1987, người làm luật sư ở Việt Nam hoạt động dựa trên các văn bản hướng dẫn và chưa có quy định về việc thi tuyển và cấp chứng chỉ hành nghề luật sư. Ngày 18/12/1987, Hội đồng Nhà nước thông qua Pháp lệnh Tổ chức luật sư. Tại Điều 11 và 12 của Pháp lệnh quy định điều kiện để trở thành luật sư là người có trình độ đại học pháp lý hoặc tương đương, phải xin gia nhập Đoàn Luật sư, phải được Hội nghị toàn thể Đoàn Luật sư thông qua theo đề nghị của Ban Chủ nhiệm. Sau khi gia nhập Đoàn Luật sư thì phải tập sự từ 6 tháng đến 02 năm và phải vượt qua một kỳ kiểm tra. Chế độ tập sự, kiểm tra do Quy chế của Đoàn luật sư quy định. Giai đoạn này, người muốn trở thành luật sư không phải thi để được cấp công nhận là luật sư.
Ngày 25/7/2001, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh Luật sư. Theo quy định tại các Điều từ 7-13 của Pháp lệnh, người muốn trở thành Luật sư phải tốt nghiệp đại học Luật, phải gia nhập một đoàn Luật sư, phải tập sự 24 tháng và trải qua kỳ kiểm tra để được cấp chứng chỉ hành nghề. Như vậy, Pháp lệnh Luật sư năm 2001 đã có quy định về việc cấp chứng chỉ hành nghề. Tuy nhiên, để được cấp chứng chỉ hành nghề, người tập sự luật sư phải vượt qua một kỳ kiểm tra nhưng không phải qua một kỳ thi cấp quốc gia như quy định hiện hành.
Ngày 29/6/2006, Quốc hội thông qua Luật Luật sư, gồm 9 chương, 94 điều, có hiệu lực từ ngày 01/01/2007. Giai đoạn từ 2006 đến trước tháng 7/2013, chúng ta duy trì mô hình đào tạo 06 tháng và tập sự 18 tháng theo quy định của Luật. Học viên sau khi tốt nghiệp lớp đào tạo luật sư và thực hành tập sự phải trải qua kỳ thi kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư. Việc kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư do Hội đồng kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư tiến hành; thành phần Hội đồng gồm đại diện lãnh đạo Bộ Tư pháp làm Chủ tịch, đại diện lãnh đạo tổ chức luật sư toàn quốc và một số luật sư là thành viên. Danh sách thành viên Hội đồng do Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định. Hội đồng kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư hoạt động theo Quy chế tập sự hành nghề luật sư. (Điều 15 - Luật Luật sư 2006).
Luật sửa đổi, bổ sung năm 2012 (hiệu lực từ 01/7/2013) tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý này. Nhận thấy tầm quan trọng của việc trang bị kỹ năng lý thuyết sâu hơn, Luật sửa đổi năm 2012 đã điều chỉnh tăng thời gian đào tạo nghề lên 12 tháng và rút ngắn thời gian tập sự xuống còn 12 tháng. Luật này đã sửa đổi Điều 15 với nội dung: “Người tham dự kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư là người tập sự đã hoàn thành thời gian tập sự theo quy định tại khoản 1 Điều 14 của Luật này (12 tháng). Ban Chủ nhiệm Đoàn Luật sư xem xét, lập danh sách những người đủ điều kiện tham dự kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư gửi Liên đoàn Luật sư Việt Nam. Liên đoàn luật sư Việt Nam tổ chức kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư”. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, nhiều người tập sự hành nghề luật sư chưa thực sự nghiêm túc, nỗ lực, tự giác trong quá trình tập sự; nhiều tổ chức hành nghề luật sư chưa sát sao trong việc hướng dẫn, kèm cặp, khá nhiều trường hợp đăng ký tập sự còn mang tính hình thức nên kết quả tập sự không đạt chiếm tỷ lệ không nhỏ. Điều này thể hiện qua kết quả các kỳ thi cấp chứng chỉ hành nghề trong khoảng 5 năm gần đây, tỷ lệ thí sinh vượt qua các kỳ thi chỉ đạt từ 45 -65%. Điều đó cho thấy, mặc dù đã qua lớp đào tạo nghề, đã tham gia tập sự hành nghề nhưng không phải tất cả 100% những người đã học, đã tập sự đều đạt chuẩn, đều đủ năng lực, trình độ để hành nghề. Điều đó cũng cho thấy, quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về luật sư, những nhà làm luật đã đánh giá đúng thực trạng và xây dựng những quy định pháp luật về việc học, thi đối với công tác đào tạo, công nhận luật sư tại Việt Nam là cần thiết và phù hợp với thực tế. Việc tổ chức những kỳ thi cấp quốc gia nhằm đánh giá năng lực của những người tập sự hành nghề luật sư nhằm chọn lựa, đánh giá chính xác và cung cấp cho xã hội những luật sư hành nghề đảm bảo năng lực chuyên môn, đạo đức, kỹ năng hành nghề.
Như vậy, “học đi đôi với hành” trong đào tạo nghề luật sư đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong suốt nhiều thập kỷ qua và khẳng định đó là yêu cầu cần thiết của xã hội đối với người làm nghề luật sư ở Việt Nam. Việc “Học và Hành” đó phải được đánh giá bằng kết quả thông qua các kỳ kiểm tra nghiêm túc. Đến nay, với yêu cầu phát triển của đời sống xã hội, yêu cầu đặt ra càng khắt khe hơn, cao hơn với những người học nghề luật sư là phải vượt qua một kỳ thi quốc gia để đảm bảo tính nghiêm túc, chất lượng nhằm cung cấp cho xã hội những luật sư đủ năng lực chuyên môn, đảm bảo đạo đức, bản lĩnh hành nghề.
Tuy nhiên, việc tổ chức thi để công nhận kết quả “Học và Hành” như thế nào là nghiêm túc, là đảm bảo chất lượng cũng là một trong những vấn đề đang được bàn luận. Đó là mô hình, cơ chế, chủ thể tổ chức các kỳ thi hiện hành có phù hợp, có đảm bảo chất lượng? Lựa chọn mô hình, cách thức tổ chức thi như thế nào, cơ quan nào chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức các kỳ thi từ đó có những quy định pháp luật về việc tổ chức các kỳ thi một cách nghiêm túc, chất lượng, hiệu quả và phù hợp với thực tế.
2. Lựa chọn mô hình thi nào? Ai chịu trách nhiệm tổ chức các kỳ thi?
Tham khảo pháp luật của một số quốc gia trên thế giới có thể thấy có nhiều quy định khác nhau giữa các quốc gia về tiêu chuẩn để được công nhận luật sư. Ngoài các tiêu chuẩn phổ biến để được công nhận luật sư gồm: Là công dân ở nước sở tại; Có bằng cử nhân luật; Có phẩm chất đạo đức tốt thì rất nhiều quốc gia có quy định tiêu chuẩn để trở thành luật sư là phải qua đào tạo nghề. Ở một số nước thì sau khi được đào tạo nghề phải trải qua quá trình tập sự hành nghề như Anh, Pháp. Một số nước không phải qua đào tạo nghề và tập sự hành nghề nhưng phải vượt qua kỳ thi quốc gia như Mỹ, Đức. Ở Trung Quốc, muốn được công nhận là luật sư thì phải qua một kỳ thi quốc gia công nhận đủ tiêu chuẩn luật sư ( Kỳ thi này do Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, Toà án nhân dân Tối cao phối hợp tổ chức) và phải tập sự hành nghề 1 năm tại các tổ chức hành nghề luật sư. Ở Nhật Bản, Hàn Quốc, người muốn trở thành luật sư, trước hết phải thi đỗ kỳ thi tư pháp quốc gia cực kỳ khắc nghiệt và hoàn thành chương trình đào tạo 1 năm hoặc 18 tháng tại Học viện Tư pháp (trường đào tạo các chức danh tư pháp) cùng với các chức danh thẩm phán, công tố viên và do Tòa án nhân dân tối cao quản lý. Ở Anh, muốn trở thành luật sư tư vấn hoặc luật sư tranh tụng đều phải qua đào tạo hành nghề 1 năm tại cơ sở đào tạo của Hiệp hội Luật sư hoặc Đoàn Luật sư và đào tạo kỹ năng hành nghề thực tế tại hãng luật hoặc văn phòng luật sư.…
Về mô hình, cách thức tổ chức thi của các quốc gia cũng khác nhau. Một số nước thực hiện việc đào tạo và tổ chức kỳ thi cấp quốc gia theo mô hình “ba chung” như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… tức là các học viên phải vượt qua kỳ thi cấp quốc gia cùng với các ứng viên của các cơ quan tư pháp gồm Tòa án, Viện Kiểm sát. Bộ Tư pháp hoặc cơ quan nhà nước tổ chức kỳ thi, Đoàn Luật sư hoặc Liên đoàn Luật sư chỉ quản lý nghề nghiệp sau khi cấp phép. Tại Singapore người học nghề luật sau khi tốt nghiệp cử nhân luật phải qua khóa đào tạo và vượt qua kỳ thi do Cơ quan đào tạo chuyên biệt (Singapore Institute of Legal Education) tổ chức thi và Tòa án tối cao có thẩm quyền công nhận tư cách luật sư.
Ở Mỹ, Úc thì việc tổ chức thi luật sư tùy thuộc vào quy định của các bang nên có sự khác biệt trong cách thức thi giữa các bang khác nhau. Tại Thái Lan, Ấn Độ việc tổ chức các kỳ thi do Liên đoàn Luật sư thực hiện.
Vậy, mô hình tổ chức và cơ quan chịu trách nhiệm tổ chức các kỳ thi cấp chứng chỉ hành nghề luật sư tại Việt Nam thời gian qua có phù hợp, có đảm bảo chất lượng hay không?
Chúng tôi cho rằng với thực trạng đào tạo và yêu cầu tiêu chuẩn luật sư tại Việt Nam hiện nay và một số năm tiếp theo thì mô hình thi và đào tạo “ba chung” như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc là không phù hợp bởi yêu cầu tiêu chuẩn của kiểm sát viên, thẩm phán ở nước ta khác với tiêu chuẩn của luật sư. Yêu cầu tiêu chuẩn luật sư như tiêu chuẩn thẩm phán, kiểm sát viên ở Việt Nam trong điều kiện nước ta hiện nay và một số năm nữa là chưa phù hợp.
Nhìn lại thực tế đào tạo nghề luật sư ở Việt Nam cho thấy: Từ năm 2001 trở về trước, để trở thành luật sư không phải qua lớp đào tạo nghề ngoài việc có bằng cấp pháp luật. Từ khi Pháp lệnh Luật sư 2001 được thông qua, muốn trở thành luật sư thì ngoài bằng cử nhân luật người muốn hành nghề luật sư phải hoàn thành thời gian thực tập sự là 24 tháng. Tháng 9/2004, Khoa đào tạo luật sư được thành lập đồng thời với sự ra đời của Học viện Tư pháp (tiền thân là trường đào tạo các chức danh tư pháp). Hiện chưa có con số thống kê cụ thể nhưng phần lớn nguồn giảng viên được mời giảng dạy là các thẩm phán, kiểm sát viên, chấp hành viên, luật sư… Điều này phù hợp thực tế là nơi dạy nghề, học nghề thì giáo viên là những người đang làm nghề (những người không chỉ có chuyên môn mà còn có nhiều kinh nghiệm, kỹ năng thực tế làm nghề) mới là những người có lợi thế để truyền đạt không chỉ kiến thức chuyên môn mà có truyền đạt cả những kỹ năng, nhiệt huyết, đạo đức nghề nghiệp một cách hiệu quả.
Một thực tế là luật sư là những người hành nghề luật. Liên đoàn Luật sư là một tổ chức xã hội nghề nghiệp của luật sư trong phạm vi cả nước, đại diện cho luật sư, các Đoàn Luật sư. Nhiệm vụ quyền hạn của Liên đoàn Luật sư theo quy định của Luật Luật sư hiện hành là: “Ban hành và giám sát việc tuân theo Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư; Phối hợp với Bộ Tư pháp trong việc ban hành Quy chế tập sự hành nghề luật sư; đào tạo nghề luật sư, kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư. Tổ chức bồi dưỡng thường xuyên về kiến thức pháp luật, kỹ năng hành nghề cho luật sư. Tổng kết, trao đổi kinh nghiệm hành nghề luật sư trong cả nước” (Điều 65). Nôm na thì Liên đoàn Luật sư Việt Nam chịu trách nhiệm quản lý, hướng dẫn luật sư và các tổ chức hành nghề luật sư về mặt chuyên môn nghiệp vụ và đạo đức hành nghề. Do đó, Liên đoàn Luật sư Việt Nam chịu trách nhiệm đào tạo, bồi dưỡng và kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề của người tập sự hành nghề là hợp lý, hiệu quả. Như đã đề cập ở trên, thực tế việc giảng dạy các lớp luật sư tại Học viện Tư pháp phần lớn do các luật sư từ các Đoàn Luật sư trong cả nước đảm trách. Luật sư giảng dạy, luật sư hướng dẫn và kèm cặp người tập sự thì người đánh giá kết quả của việc học, tập sự đó một cách chính xác phải là người đã giảng dạy, truyền đạt kiến thực và hướng dẫn thực hành. Do đó, quy định của pháp luật hiện hành là “Liên đoàn Luật sư Việt Nam tổ chức kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư” là hợp lý, là kết quả của việc nghiên cứu, đánh giá thực tế nhiều năm qua.
Thực tế, từ năm 2014 đến nay, Liên đoàn Luật sư Việt Nam đã chủ trì tổ chức 22 kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề cùng với sự giám sát của Bộ Tư pháp. Kết quả tất cả các kỳ thi đều diễn ra nghiêm túc, chất lượng, đánh giá thực trạng đào tạo, tập sự, rèn luyện và phấn đầu của người học, cung cấp cho xã hội đội ngũ luật sư đảm bảo đủ năng lực chuyên môn, đảm bảo đạo đức, bản lĩnh hành nghề.
Do đó, quan điểm của chúng tôi mô hình tổ chức thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề luật sư như hiện nay là phù hợp thực tế và cần thiết. Liên đoàn Luật sư Việt Nam chịu trách nhiệm tổ chức các kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề luật sư như quy định của pháp luật hiện hành là hợp lý, đảm bảo nghiêm túc, chất lượng và phù hợp thực tế.
Nguồn Tài liệu tham khảo:
- Pháp lệnh Tổ chức Luật sư 1987;
- Pháp lệnh Luật sư 2001;
- Luật Luật sư 2006;
- Luật Luật sư sửa đổi năm 2012;
- TS. Nguyễn Văn Tuân, Bàn về khái niệm luật sư và thẩm quyền công nhận luật sư - Tạp chí Dân chủ và pháp luật;
- Ngô Cường, Luật sư ở Trung Quốc; Luật sư ở Hàn Quốc; Luật sư ở Nhật Bản - Tạp chí Luật sư Việt Nam;
- Luật sư Lê Cao Long, Đào tạo nghề và tập sự hành nghề luật sư: Từ đứt gãy đến liên thông… - Tạp chí Luật sư Việt Nam;
- Bảo Hương, Hoàng Yến, Những dấu mốc đáng nhớ trong hành trình 80 năm nghề luật sư Việt Nam – Tạp chí Luật sư Việt Nam ngày 09/10/2025.
Luật sư NGUYỄN THỊ HỒNG TUYẾN
Nguyên Thẩm phán, Chánh tòa Dân sự TAND tỉnh Đồng Nai
Luật sư NGUYỄN VĂN HÒA
Nguyên Viện trưởng VKSND tỉnh Tiền Giang
