Diễn đàn được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối với các địa phương thuộc khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Tham dự Diễn đàn có đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, các Chi cục Thủy lợi, Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Trung tâm Khuyến nông, các viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, hợp tác xã, chính quyền địa phương cùng đông đảo nông dân, người sản xuất.
Ông Vũ Minh Việt - Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường phát biểu tại Diễn đàn.
Ông Đinh Thanh Mừng - Phó Chánh Văn Phòng Cục quản lý và xây dựng công trình thuỷ lợi trình bày tham luận tại Diễn đàn
Ban Tổ chức cho biết, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là vùng có vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển nông nghiệp hàng hóa của cả nước, nhất là đối với các cây trồng cạn chủ lực như cà phê, hồ tiêu, điều, cao su, cây ăn quả và nhiều loại cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, đây cũng là khu vực đang chịu tác động ngày càng nặng nề của biến đổi khí hậu, với tình trạng hạn hán, thiếu nước, suy giảm nguồn nước mặt và nước ngầm diễn biến phức tạp, đặt ra những thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp bền vững.
Trong bối cảnh đó, việc đổi mới tư duy, phương thức quản lý và sử dụng nước trong nông nghiệp theo hướng tiết kiệm, hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu được xác định là yêu cầu cấp thiết. Diễn đàn được tổ chức nhằm tạo không gian trao đổi, chia sẻ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất về kết quả nghiên cứu, mô hình thực tiễn cũng như các giải pháp công nghệ mới trong lĩnh vực tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn.
Chương trình Diễn đàn tập trung vào hai nội dung chính là tham luận và thảo luận. Các tham luận đã làm rõ định hướng thúc đẩy phát triển và ứng dụng công nghệ chiến lược, chuyển đổi số trong phát triển hệ thống tưới tiên tiến, tiết kiệm nước; đánh giá thực trạng triển khai tại địa phương, đề xuất giải pháp nhân rộng các mô hình phù hợp; đồng thời phân tích cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa cho đầu tư, phát triển bền vững hệ thống tưới hiện đại.
Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Vũ Minh Việt, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng nông nghiệp thông minh, nông nghiệp sinh thái, việc nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Các giải pháp này góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, giảm chi phí sản xuất, bảo vệ tài nguyên nước và môi trường sinh thái, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên hiện đang đối mặt với nhiều thách thức lớn liên quan đến an ninh nguồn nước. Tác động của biến đổi khí hậu làm gia tăng tình trạng hạn hán, thiếu nước; trong khi đó, nhu cầu và sự cạnh tranh sử dụng nước giữa các ngành ngày càng gia tăng do quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và phát triển kinh tế – xã hội. Nhiều công trình thủy lợi được đầu tư từ lâu đã xuống cấp, thiếu đồng bộ, làm gia tăng nguy cơ mất an ninh nguồn nước trong mùa khô.
Hiện nay, nhu cầu nước cho nông nghiệp chiếm trên 80% tổng lượng nước sử dụng, song phương thức tưới truyền thống với tỷ lệ thất thoát và lãng phí cao vẫn phổ biến. Trong khi đó, tỷ lệ áp dụng công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn còn thấp, đặc biệt đối với các loại cây trồng chủ lực có giá trị kinh tế cao như cà phê, hồ tiêu, điều, cao su và rau quả.
Tại Diễn đàn, các chuyên gia đã phân tích vai trò của việc ứng dụng các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT), viễn thám và vệ tinh trong phát triển tưới thông minh. Các hệ thống tưới ứng dụng AI cho phép thu thập, phân tích dữ liệu về độ ẩm đất, thời tiết, sinh trưởng cây trồng theo thời gian thực, từ đó xây dựng quy trình tưới chính xác, tối ưu lượng nước sử dụng, hạn chế tình trạng tưới thừa hoặc thiếu nước.
Chia sẻ kinh nghiệm từ doanh nghiệp, ông Đoàn Phúc Cường, chuyên gia nông nghiệp Netafim (Công ty Cổ phần Công nghệ tưới Khang Thịnh) cho biết, từ năm 2024, hệ thống tưới nhỏ giọt tích hợp dinh dưỡng và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng cố vấn AI đã được thử nghiệm trên một số mô hình cà phê tái canh và khoai tây chế biến công nghiệp. Kết quả cho thấy năng suất và hiệu quả canh tác tăng rõ rệt so với phương thức sản xuất truyền thống, đồng thời giảm lượng nước tưới và chi phí đầu vào.
Từ thực tiễn địa phương, ông Nguyễn Thành Long, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Đắk Lắk cho biết, toàn tỉnh hiện có hơn 84.600 ha cây trồng cạn đã được áp dụng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, chủ yếu là cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả và một số cây trồng hàng năm. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu cho hệ thống tưới còn tương đối cao, trong khi khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ và nguồn vốn ưu đãi của người dân, hợp tác xã còn hạn chế, gây khó khăn cho việc nhân rộng mô hình.
Ông Nguyễn Thành Long - Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ lợi tỉnh Đắk Lắk, trình bày tham luận tại Diễn đàn.
Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk đề xuất cần tăng cường lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và các dự án ODA; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia đầu tư, liên kết sản xuất gắn với ứng dụng công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước.
Diễn đàn được đánh giá là bước đi thiết thực, góp phần thúc đẩy ứng dụng khoa học – công nghệ trong tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp, hướng tới sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, phát triển nông nghiệp thông minh, bền vững và bảo đảm an ninh nguồn nước cho khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.
LAM SƠN - HƯƠNG TRẦN
