VKSNDTC đã ban hành Thông báo rút kinh nghiệm số 128/TB-VKSTC về vụ án “Đưa hối lộ, Nhận hối lộ” xảy ra tại Đồng Nai.
Theo đó, vụ án xảy ra trong quá trình giám định tài chính, kế toán tại Trường Đại học ĐN. Trong đó, Trần Minh H. là Hiệu trưởng Trường Đại học ĐN, còn Trần Quốc T. là Giám định viên tư pháp trong lĩnh vực tài chính, kế toán của Sở Tài chính.
Trong quá trình giải quyết nguồn tin tội phạm về sai phạm tài chính, ngân sách tại Trường Đại học ĐN, T. được cơ quan điều tra trưng cầu giám định. Do lo sợ bị xử lý trách nhiệm, H. và một số người liên quan đã trao đổi, nhờ T. giám định theo hướng không xác định sai phạm, không gây thiệt hại để tránh bị xem xét trách nhiệm. Sau đó, T. đã ban hành các kết luận giám định thể hiện công tác kế toán, thuế và chi thanh toán chức danh nghề nghiệp của Trường Đại học ĐN niên độ 2018 - 2019 “không có vi phạm, không gây thất thoát, thiệt hại cho ngân sách nhà nước”. Cơ quan tố tụng xác định T. đã nhận tổng cộng 39 triệu đồng từ H., Phan Văn T. và Phan Văn Th.
Tại Bản án hình sự sơ thẩm ngày 23/9/2024, TAND Đồng Nai đã tuyên phạt H. 9 tháng tù về tội “Đưa hối lộ”. Ngoài phần hình phạt, tòa sơ thẩm còn áp dụng biện pháp tư pháp, tuyên sung công quỹ nhà nước 1 ô tô Toyota Camry, kèm chìa khóa và giấy đăng ký xe mang tên H. Sau đó, H. kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt, đề nghị trả lại ô tô cho gia đình mình.
Tại phiên phúc thẩm ngày 14/01/2025, TAND Cấp cao (đã giải thể) tại TP. HCM giữ nguyên bản án sơ thẩm về phần hình phạt và biện pháp tư pháp với H. Đến ngày 21/10/2025, Viện trưởng VKSNDTC ban hành Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm với phần biện pháp tư pháp của bản án phúc thẩm. Nội dung kháng nghị đề nghị hủy phần tịch thu, sung công quỹ với chiếc ô tô để xét xử lại theo hướng trả lại xe cho H.
Ngày 13/01/2026, Hội đồng Thẩm phán TANDTC xét xử giám đốc thẩm, chấp nhận kháng nghị của Viện trưởng VKSNDTC; quyết định hủy phần bản án hình sự phúc thẩm liên quan đến biện pháp tư pháp “sung công quỹ nhà nước” với chiếc ô tô Toyota Camry. Vụ án được yêu cầu xét xử phúc thẩm đối với phần này theo đúng quy định pháp luật.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Phân biệt tài sản liên quan vụ án với tài sản là công cụ, phương tiện phạm tội
Theo thông báo rút kinh nghiệm, trong vụ án này, H. sử dụng ô tô Camry để di chuyển đến điểm hẹn gặp T. nhằm đưa hối lộ. Tuy nhiên, việc sử dụng xe để đi lại không đồng nghĩa với việc chiếc xe là công cụ, phương tiện phạm tội. VKSNDTC xác định chiếc xe không gắn trực tiếp với hành vi đưa hối lộ và không có quan hệ nhân quả với hành vi phạm tội.
Đây là điểm pháp lý có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn xét xử các vụ án hình sự. Một tài sản chỉ có thể bị xem là công cụ, phương tiện phạm tội khi tài sản đó được sử dụng trực tiếp vào việc thực hiện tội phạm hoặc có mối liên hệ chặt chẽ, rõ ràng với hành vi phạm tội. Nếu chỉ vì bị cáo dùng xe để di chuyển đến địa điểm xảy ra việc mà mặc nhiên xem đó là phương tiện phạm tội thì có nguy cơ mở rộng căn cứ tịch thu tài sản không đúng quy định.
Từ phân tích trên, VKSNDTC cho rằng tòa cấp sơ thẩm xác định chiếc xe là phương tiện phạm tội, từ đó quyết định tịch thu sung công quỹ là không đúng pháp luật. Tòa cấp phúc thẩm không phát hiện sai lầm này mà vẫn giữ nguyên quyết định của tòa sơ thẩm về phần biện pháp tư pháp; là sai lầm nghiêm trọng.
Thông báo cũng cho thấy vai trò của công tác kiểm sát xét xử và cơ chế giám đốc thẩm trong việc phát hiện, khắc phục những sai sót trong quá trình giải quyết vụ án. Dù sai sót phát sinh ở phần biện pháp tư pháp, nhưng hậu quả pháp lý lại liên quan trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản của người bị kết án. Vì vậy, việc kháng nghị và hủy phần bản án phúc thẩm về nội dung này có ý nghĩa bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất, chặt chẽ, đúng căn cứ.
Theo thông báo, từ vụ án trên, bài học đặt ra là khi xem xét tịch thu, sung công với tài sản trong án hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá đầy đủ bản chất, vai trò, mối liên hệ của tài sản đó với hành vi phạm tội. Không thể chỉ căn cứ vào việc tài sản xuất hiện trong quá trình bị cáo đi lại, gặp gỡ, thực hiện một số hành vi liên quan để kết luận đó là phương tiện phạm tội. Việc áp dụng biện pháp tư pháp phải được cân nhắc thận trọng, vừa bảo đảm xử lý nghiêm tội phạm, vừa bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức theo quy định pháp luật.
VKSNDTC yêu cầu các đơn vị trong ngành nghiên cứu, rút kinh nghiệm chung nhằm nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử các vụ án hình sự. Với thực tiễn xét xử, đây cũng là một lưu ý quan trọng trong việc phân biệt tài sản liên quan vụ án với công cụ, phương tiện phạm tội. Sự phân biệt này nếu không được làm rõ có thể dẫn đến những quyết định xử lý vật chứng, tài sản không chính xác.
