Vụ án Đoàn Quang Trung – Liệu nguyên tắc “suy đoán vô tội” có bị xem nhẹ?

Hành vi gian dối - yếu tố “xương sống” có bị bỏ trống?

Tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”theo Điều 174 Bộ luật hình sự (BLHS) 2015 chỉ cấu thành khi người phạm tội có lời nói, việc làm gian dối trước khi có tài sản nhằm chiếm đoạt tài sản của bị hại. Đây là yếu tố bắt buộc, là đặc trưng của tội danh này. Thế nhưng, Đoàn Quang Trung không nói hoặc làm điều gì gian dối để chiếm đoạt tiền, không có lời hứa “chạy án”, không có tài liệu giả mạo, không có hành vi tạo dựng thông tin sai lệch. Những gì Đoàn Quang Trung thực hiện là hướng dẫn thủ tục kháng cáo, bãi nại và thu thập tình tiết giảm nhẹ đó là những nội dung được pháp luật cho phép.

Luật sư Trần Thanh Mạc, Văn phòng Luật sư Cao Trí, Đoàn Luật sư tỉnh Nghệ An là một trong những luật sư bào chữa cho bị cáo Đoàn Quang Trung phân tích: Khi hành vi gian dối xét về mặt khách quan của tội phạm mà không thuyết phục, việc quy kết tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trở nên cực kỳ mong manh. Chứng cứ buộc tội chỉ có “lời khai” đơn chứng, thiếu khách quan được dùng làm tài liệu, chứng cứ chứng minh tội phạm thì không đảm bảo về chuẩn mực pháp lý. Vậy đã có chứng cứ về vật chất để chứng minh Đoàn Quang Trung nhận tiền chưa? Trong khi đó chỉ có lời khai thay đổi liên tục từ Lê Hoài Nam, thừa nhận đã chiếm đoạt 200 triệu đồng; lời khai của Thanh vợ Nam - người hoàn toàn phụ thuộc vào tường thuật của Nam và một số file ghi âm không có chỗ nào Trung nói đã nhận 500 triệu đồng mà kết tội Đoàn Quang Trung là chưa thuyết phục.

Luật sư Trần Thanh Mạc nhấn mạnh: Trong tố tụng hình sự, chứng cứ phải đảm bảo tính liên quan, tính khách quan, tính hợp pháp. Nhưng ở đây, lời khai của 02 vợ chồng Nam, Thanh là không thể khách quan?. Các file ghi âm được thu thập có đảm bảo khách quan? Trong khi nội dung lại mang tính áp đặt một chiều: “em đưa hết cho anh rồi” (lời Nam nói đưa tiền cho Trung); không có ghi nhận độc lập nào từ nhân chứng hoặc tài liệu chứng cứ pháp lý khác. Nếu một vụ án dân sự kiện đòi nợ, thì chứng cứ như vậy, Tòa án sẽ lập tức bác yêu cầu vụ “Kiện đòi tiền”?

Nguyên tắc suy đoán vô tội – có bị xem nhẹ?

Luật sư Mạc cho rằng không có tài liệu nào cho thấy Trung và Nam bàn bạc về việc chiếm đoạt tiền của bị hại trong vụ án. Không có tin nhắn, không có cuộc gọi, không có văn bản, không có nhân chứng độc lập. Để kết luận đồng phạm tại Điều 17 BLHS 2015 quy định: "…phải có từ 02 người trở lên cùng cố ý thực hiện 01 tội phạm", có sự bàn bạc, thống nhất về động cơ, mục đích phạm tội; hoặc có  căn cứ thể hiện người này biết hành vi của người kia và có tham gia giúp sức về vật chất hoặc tinh thần”. Việc bị cáo Nam chiếm đoạt 200 triệu đồng của bị hại cho thấy Nam có động cơ cá nhân, không liên quan đến Trung. Khi đồng phạm chưa được chứng minh, làm rõ thì việc “gán” trách nhiệm hình sự cho Trung đó là một dạng suy diễn pháp lý?.

Luật sư Mạc nhấn mạnh, Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) 2015 quy định: “Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật”. Trong vụ án này, suy đoán bị cáo Trung vô tội chưa được xem xét thấu đáo. Cụ thể là không có chứng cứ trực tiếp đảm bảo thuộc tính khách quan; chứng cứ gián tiếp còn nhiều mâu thuẫn không thuyết phục. Để quy kết, buộc tội Đoàn Quang Trung cần phải chứng minh, làm rõ đủ 04 yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể. Trong đó, cần phải chứng minh, làm rõ động cơ, mục đích chiếm đoạt tài sản có tang số được tính bằng giá trị vật chất theo luật định. Vật chứng phải được thu hồi hoặc nếu không thể thu hồi thì phải có biên bản xác minh truy tìm vật chứng. Mọi nghi ngờ, suy diễn, áp đặt để buộc tội bị cáo thì đó là rủi ro tư pháp.

Phân tích về bản án 12 năm tù, Luật sư Trần Thanh Mạc cho rằng: “Bản án 12 năm tù, nặng hay hay nhẹ không còn là vấn đề; vấn đề lớn hơn là “đủ chứng cứ hay chưa”? Và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội thì TAND tỉnh Lâm Đồng tuyên bị cáo Đoàn Quang Trung 12 năm tù, dư luận không chỉ bàn về mức án. Điều khiến người ta trăn trở là:

- Bản án dựa trên những tài liệu, chứng cứ chưa đạt chuẩn mực pháp lý được quy định tại các Điều 85, 86, 87 BLTTHS 2015;

- Hành vi cấu thành tội danh chưa thoả mãn 2/4 yếu tố cấu thành tội phạm được quy định tại Điều 8 BLHS 2015;

- Yếu tố đồng phạm chưa được chứng minh đầy đủ theo quy định tại Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015;

- Nguyên tắc bảo đảm quyền con người được quy định tại Điều 8 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, được quy định trong Hiến pháp 2013 có bị xem nhẹ?. Nếu để một bản án dựa trên suy đoán, áp đặt còn thiếu tài liệu, chứng cứ vững chắc để buộc tội, điều đó có thể trở thành tiền lệ nguy hiểm, khiến mọi công dân có thể rơi vào vòng tố tụng chỉ từ lời khai của người khác.

Hy vọng Tòa án tối cao xem xét lại toàn bộ hồ sơ vụ án

Cho rằng bản án chưa phản ánh đúng bản chất vụ việc và mình bị oan, bị cáo Đoàn Quang Trung kháng cáo, đề nghị TAND Tối cao xem xét lại toàn bộ hồ sơ vụ án. Hy vọng Tòa Phúc thẩm sẽ xem xét, đánh giá lại tài liệu, chứng cứ, nguồn chứng cứ một cách khách quan, toàn diện để giữ nghiêm kỷ cương pháp luật, không làm oan người vô tội nhưng cũng không bỏ lọt tội phạm.

Như Tạp chí điện tử Luật sư Việt Nam ngày 22/7/2025 đã đăng bài viết: “Một số vấn đề pháp lý cần làm rõ  trong vụ Phó Tiểu đoàn CSCĐ bị truy tố về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”: Con bà Lê Thị Gặp là Lê Minh Lợi bị TAND TP. Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông (nay là tỉnh Lâm Đồng) bị tuyên 04 năm tù về tội "Cố ý gây thương tích". Nghe hoàn cảnh, Lê Hoài Nam - cán bộ Phòng CSCĐ Công an tỉnh Đắk Nông nói có thể nhờ lãnh đạo cơ quan xin giảm án hoặc án treo. Nam đưa gia đình Lợi đến gặp Đoàn Quang Trung, Phó Tiểu đoàn trưởng CSCĐ Công an tỉnh Đắk Nông (cũ). Hai bên trao đổi và Trung có hướng dẫn gia đình bị cáo làm thủ tục kháng cáo, bổ sung hồ sơ tình tiết giảm nhẹ cho bị cáo Lê Minh Lợi.

Sau đó, theo lời khai của Nam, gia đình bà Gặp nhiều lần đưa tiền cho Lê Hoài Nam lúc đó là cán bộ Phòng CSCĐ để “lo việc”, tổng cộng 700 triệu đồng. Tuy nhiên, mọi giao dịch đều không lập giấy biên nhận, không có người chứng kiến. Nam thừa nhận đã chiếm đoạt riêng 200 triệu đồng, còn 500 triệu đồng được Nam khai là đưa cho Đoàn Quang Trung nhưng Trung phủ nhận. Khi việc “nhờ vả” không thành, gia đình tố cáo Trung và Nam. Nhiều đoạn ghi âm do gia đình tự thu được giao nộp cho cơ quan điều tra, nhưng không có câu nào thể hiện Đoàn Quang Trung thừa nhận đã nhận số tiền 500 triệu đồng.

Nhóm PV