Tham gia ý kiến về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công, nhiều ý kiến được đưa ra nhằm hoàn thiện khung pháp lý, trong đó nhấn mạnh việc phải làm rõ phạm vi thực hiện, cơ chế tài chính và các quy định về thuê luật sư bên ngoài để đảm bảo tính hiệu quả, tránh lãng phí ngân sách.
Toàn cảnh phiên thảo luận tổ 7. Nguồn: Quochoi.vn.
Một trong những vấn đề cốt lõi được đặt ra, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Trường Giang (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho rằng cần quy định cụ thể về phạm vi thí điểm đối với 08 bộ và 10 tỉnh thành được chọn. Theo quan điểm của đại biểu, việc thực hiện phải có sự phân định rõ ràng: tỉnh nào hay Bộ nào được giao nhiệm vụ thì đơn vị đó phải tự thực hiện. Việc thiếu các quy định rành mạch có thể dẫn đến sự chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Do đó, Nghị quyết thí điểm cần phải làm rõ cả ba yếu tố: Danh sách các cơ quan thực hiện; Các đầu mục công việc cụ thể và Địa bàn triển khai thí điểm.
Tiếp tục cho ý kiến, ĐBQH Nguyễn Trường Giang nhấn mạnh, dự thảo đề xuất cho phép thuê luật sư hành nghề bên ngoài trong trường hợp vụ việc pháp lý có tính chất phức tạp. Tuy nhiên, khái niệm "phức tạp" bị đánh giá là mang tính định tính, khó xác định rõ ràng. Theo đại biểu, nhiều lo ngại cho rằng nếu không kiểm soát chặt chẽ, luật sư công sẽ có tâm lý "việc khó thì đi thuê", dẫn đến tình trạng nhà nước vẫn phải trả 100% lương cho luật sư công nhưng thực tế công việc lại do luật sư bên ngoài đảm nhiệm. Bên cạnh đó, việc đưa các quy định về hình thức chỉ định thầu hoặc đấu thầu trong trường hợp đặc biệt để thuê luật sư vào một nghị quyết thí điểm, theo đại biểu nhận định là không phù hợp và có thể nằm ngoài phạm vi điều chỉnh thông thường. Do đó, đại biểu đề nghị cần phải rà soát kỹ lưỡng các điều khoản này để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Về vấn đề chế độ, chính sách cho luật sư công, ĐBQH Nguyễn Trường Giang cho rằng, hiện nay, đang tồn tại cơ chế luật sư công vừa hưởng 100% lương tại cơ quan, vừa được hưởng thêm mức bồi dưỡng 0,5 lần mức lương cơ sở cho mỗi ngày thực hiện nhiệm vụ. Đại biểu đặt câu hỏi về tính công bằng và hiệu quả của quy định này. Theo đó, đại biểu đề xuất cần có cơ chế khuyến khích dựa trên hiệu suất thực tế. Ví dụ, có thể trả lương gấp đôi mức lương cơ sở cho một ngày làm việc thực tế, nhưng nếu không có việc hoặc không làm được việc thì sẽ không được hưởng cả lương lẫn phụ cấp cao.
Tiếp tục cho ý kiến về chế độ chính sách cho luật sư công tại dự thảo, ĐBQH Lâm Văn Đoan (ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) lại bày tỏ sự đồng tình với các quy định mang tính khuyến khích. Theo đại biểu, đây là một chế định mới lần đầu thực hiện với mục tiêu thu hút chuyên gia, nhà khoa học pháp lý và luật sư giỏi vào khu vực công. Đại biểu cho rằng nếu chỉ áp dụng mức bồi dưỡng tương tự như luật sư trợ giúp pháp lý (khoảng 0,5 lần mức lương cơ sở) thì sẽ không thể hình thành được đội ngũ ổn định lâu dài. Thay vào đó, cần áp dụng cơ chế thí điểm theo Nghị quyết 197/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật để có chế độ hỗ trợ ổn định hàng tháng. Điều này đặc biệt quan trọng khi giải quyết các vụ việc pháp lý phức tạp như tranh chấp đất đai hay đầu tư nước ngoài – những lĩnh vực mà nếu không có cơ chế bứt phá, các công chức khó có động lực tham gia.
Cũng cho ý kiến liên quan đến chế độ, chính sách, ĐBQH Trần Nhật Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho rằng, cần thiết kế phù hợp với tính chất công việc kiêm nhiệm của luật sư công, bảo đảm nguyên tắc khuyến khích đúng mức, gắn trách nhiệm với hiệu quả thực hiện nhiệm vụ và tạo sự công bằng với các nhóm cán bộ, công chức khác. Đại biểu đề nghị nên nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo hướng gắn với từng vụ việc cụ thể, làm đến đâu hưởng đến đó, vừa tạo động lực làm việc, vừa bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước.
Về phạm vi công việc của luật sư công tại Điều 7, ĐBQH Trần Nhật Minh cho rằng, quy định luật sư công “tư vấn và tham gia giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài” còn cứng và khó khả thi trong thực tiễn.
Theo đại biểu, tính chất “phức tạp” của một vụ việc thường phát sinh trong quá trình giải quyết, rất khó xác định ngay từ đầu khi thụ lý để mời luật sư công tham gia. Nếu chờ đến khi vụ việc đã kéo dài mới mời luật sư công thì đã muộn, làm giảm hiệu quả hỗ trợ pháp lý. Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định theo hướng mở hơn, luật sư công được tham gia tư vấn và tham gia giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo; còn việc vụ việc nào cần sự tham gia của luật sư công sẽ do cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại quyết định tùy theo nhu cầu thực tế.
Đồng thời, đại biểu cũng cho biết, việc xây dựng chế độ luật sư công là chủ trương đúng, cần thiết trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tuy nhiên, để cơ chế thí điểm phát huy hiệu quả, dự thảo Nghị quyết cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng rõ ràng, thống nhất, công bằng và khả thi trong tổ chức thực hiện.
