Trong đó, có một số nội dung chính sách nổi bật sau đây:
Chính sách 1: Xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn; bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động hành nghề của luật sư. (1)
(i) Trong 05 nội dung chính sách này, Bộ Tư pháp đề nghị bổ sung tiêu chuẩn “bản lĩnh chính trị vững vàng” vào tiêu chuẩn luật sư. Và tiêu chuẩn này cần được bảo đảm trong cả quá trình đào tạo, tập sự và tổ chức kỳ thi cấp chứng chỉ hành nghề luật sư.
(ii) Về “nâng cao chất lượng luật sư”, Bộ Tư pháp đề nghị cắt giảm tối đa các bước trong quy trình, thủ tục trở thành luật sư. Trong đó, người muốn tập sự hành nghề luật sư sẽ đăng ký gia nhập một Đoàn Luật sư với tư cách luật sư tập sự, do Đoàn Luật sư quản lý thay vì quy định việc gia nhập Đoàn Luật sư sau khi được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư như hiện nay. sửa đổi các quyền và nghĩa vụ của luật sư tập sự để họ có nhiều cơ hội thực hành nghề hơn trong thực tế.
(ii) Bỏ quy định về miễn đào tạo nghề luật sư, rà soát và quy định các đối tượng được miễn đào tạo nghề hiện nay (2) phải tham dự khóa đào tạo nghề luật sư 06 tháng, để bảo đảm đồng bộ, thống nhất về chính sách trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp. Trong thời gian đào tạo 06 tháng đó, sẽ tập trung đào tạo về nhận thức chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng đặc thù của luật sư.
Trên thực tế, kỹ năng của một thẩm phán hay kiểm sát viên – vốn thiên về xét xử và áp dụng pháp luật – khác biệt căn bản với kỹ năng của luật sư, đặc biệt là trong tranh tụng và bảo vệ quyền lợi khách hàng. Sự khác biệt này cũng được thừa nhận rộng rãi trong các hệ thống pháp luật phát triển trên thế giới.
Ví dụ như, tại Hoa Kỳ, mọi ứng viên, kể cả người có học vị cao hoặc từng làm công chức pháp lý, đều phải vượt qua kỳ thi luật sư (Bar Exam [*]) với tiêu chuẩn thống nhất. Tại Nhật Bản, hệ thống đào tạo luật sư sau cải cách tư pháp cũng yêu cầu tất cả ứng viên phải trải qua chương trình đào tạo và sát hạch tập trung [**]. Và, "Élève avocat" - Mô hình tập sự có kiểm soát chặt (Pháp)… Những ví dụ này cho thấy xu hướng chung là không chấp nhận “đặc cách” nếu không có cơ chế đánh giá lại năng lực hành nghề. (3)
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
(iii) Quy định về kỳ thi luật sư để cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư: Bộ Tư pháp đề nghị thành lập Hội đồng thi luật sư với sự tham gia của Bộ Tư pháp, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở đào tạo nghề luật sư. Nội dung kỳ thi gồm: nhận thức về nghề luật sư; pháp luật về luật sư và đạo đức nghề nghiệp luật sư; kỹ năng hành nghề luật sư. Người thi đỗ kỳ thi này sẽ được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư thay vì cấp Giấy chứng nhận đã qua kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư như hiện nay. Đây là một cải tiến quan trọng nhằm rút ngắn quy trình trở thành luật sư.
(iv) Rà soát bổ sung các quyền, nghĩa vụ của luật sư (gồm các hành vi bị cấm, quyền, nghĩa vụ, chế tài xử lý vi phạm đối với luật sư): thực hiện bồi dưỡng bắt buộc về trách nhiệm nghề nghiệp, nhận thức về tư tưởng chính trị bên cạnh nghĩa vụ bồi dưỡng bắt buộc về đạo đức, chuyên môn, nghiệp vụ của luật sư như quy định hiện hành… Bổ sung nghĩa vụ luật sư tham gia xây dựng, phản biện chính sách pháp luật và các công việc theo đề nghị của cơ quan nhà nước…
(v) Quy định viên chức giảng dạy tại các cơ sở đào tạo về pháp luật có thể trở thành luật sư khi bảo đảm một số điều kiện nhất định (như: không ảnh hưởng đến công việc, thời gian công tác, xác định rõ phạm vi công việc, không phải là người đứng đầu cơ sở đào tạo…).
Chính sách 2: Phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy tổ chức hành nghề luật sư hoạt động chuyên nghiệp, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hội nhập quốc tế và chủ trương phát triển kinh tế tư nhân. (4)
Gồm 05 nội dung chính:
Làm rõ các khái niệm: “kinh doanh dịch vụ pháp lý” của luật sư là hoạt động thuộc phạm vi hành nghề của luật sư và có thu tiền từ khách hàng, là hoạt động kinh doanh có điều kiện (chỉ người được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư mới được cung cấp dịch vụ pháp lý). Luật sư, tổ chức hành nghề luật sư được “kinh doanh dịch vụ pháp lý”, “hỗ trợ pháp lý” và “trợ giúp pháp lý”; các cá nhân, tổ chức không phải là luật sư, tổ chức hành nghề luật sư chỉ được thực hiện hỗ trợ pháp lý.
Bổ sung quyền của luật sư hành nghề với tư cách cá nhân, tổ chức hành nghề luật sư được ký hợp đồng, ủy thác hoặc hợp đồng tư vấn thường xuyên cho cơ quan, doanh nghiệp nhà nước để tư vấn chính sách, tham gia giải quyết các tranh chấp quốc tế, dự án phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ lợi ích công, lợi ích của Nhà nước. Đây là cơ sở để thu hút luật sư tham gia vào các công việc công.
Quy định thống nhất, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến thành lập, hoạt động của tổ chức hành nghề luật sư Việt Nam, tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam… rà soát, quy định một số đối tượng không được thành lập, tham gia thành lập tổ chức hành nghề luật sư trong một thời gian nhất định sau khi nghỉ công tác tại cơ quan Nhà nước phù hợp với pháp luật về phòng, chống tham nhũng.
Rà soát bổ sung quyền, nghĩa vụ của tổ chức hành nghề luật sư bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư, tài chính ngân hàng...; khuyến khích các tổ chức hành nghề luật sư tổ chức đào tạo, bồi dưỡng luật sư trong tổ chức mình; thực hiện đóng góp, xây dựng chính sách pháp luật và các công việc khác... các chi phí này được tính là khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động của tổ chức hành nghề luật sư.
Quy định rõ ràng hơn phạm vi hành nghề của luật sư nước ngoài, tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài phù hợp với thông lệ quốc tế, các cam kết quốc tế của Việt Nam, đồng thời thu hút các cá nhân, tổ chức có uy tín, thương hiệu vào hành nghề tại Việt Nam.
Chính sách 3: Đổi mới quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư theo hướng hiệu lực, hiệu quả, thực hiện phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số; nâng cao năng lực, trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư; nâng cao vai trò giám sát, phối hợp quản lý của Mặt trận Tổ quốc. (5)
Chính sách này gồm 04 nội dung chính:
Về quản lý nhà nước, thực hiện phân cấp tối đa cho địa phương, đơn giản hóa thủ tục… theo Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết 57-NQ/TW. Nhà nước tập trung vào quản lý vĩ mô, xây dựng chính sách, tổ chức kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề và tăng cường thanh tra, kiểm tra (bao gồm cả các tổ chức kinh doanh dịch vụ pháp lý trái phép); quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong xây dựng nhân sự đứng đầu Đoàn Luật sư, Liên đoàn Luật sư Việt Nam. UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm chính về việc bồi dưỡng chính trị tư tưởng hàng năm cho luật sư. Giao Chính phủ hướng dẫn việc bồi dưỡng về tư tưởng chính trị hàng năm cho luật sư.
Về nâng cao năng lực, trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội – nghề nghiệp của luật sư: Sửa đổi quy định về vị trí pháp lý của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư trong hội quần chúng (tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư là tổ chức do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ thống nhất từ Trung ương đến địa phương)…
Bổ sung làm rõ trách nhiệm của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư trong việc bảo đảm luật sư, luật sư tập sự tuân theo pháp luật, Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp, xử lý nghiêm vi phạm, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức và hoạt động của luật sư…
Vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong quản lý hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, phối hợp cơ quan quản lý nhà nước để thực hiện việc giám sát hoạt động tự quản của tổ chức xã hội – nghề nghiệp của luật sư…
Rà soát, bổ sung quy định trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, các Bộ, ngành có liên quan trong việc phối hợp quản lý tổ chức và hoạt động của luật sư, ban hành chính sách hỗ trợ phát triển nghề luật sư.
Kết luận
Tại Tờ trình chính sách của Luật Luật sư (sửa đổi), Bộ Tư pháp đề xuất trình Quốc hội xem xét và thông qua Luật Luật sư (sửa đổi) tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).
Đề xuất sửa đổi Luật Luật sư lần này thể hiện một bước chuyển quan trọng trong tư duy lập pháp, từ quản lý hành chính sang quản trị chất lượng nghề nghiệp. Việc chuẩn hóa đầu vào, hạn chế đặc cách và tăng cường thực tiễn hành nghề là những hướng đi đúng đắn và cần thiết.
Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không chỉ là nâng cao chất lượng luật sư, mà còn là bảo vệ bản chất của nghề luật sư trong một hệ thống pháp luật đang chuyển đổi. Nếu không được thiết kế cẩn trọng, các quy định mới có thể vô tình làm suy giảm tính độc lập của nghề, biến luật sư từ một chủ thể bảo vệ quyền thành một “đối tượng quản lý” hay một bộ phận, một cơ quan trực thuộc cơ quan nhà nước.
Nói cách khác, cải cách pháp luật về luật sư phải đạt được một trạng thái cân bằng tinh tế: đủ chặt để bảo đảm chất lượng, nhưng đủ mở để bảo vệ tự do nghề nghiệp – bởi chính trong không gian tự do đó, luật sư mới có thể thực hiện đầy đủ vai trò của mình đối với công lý và xã hội.
Chú thích
(1) Trang 10 – 12 Tờ trình chính sách của Luật Luật sư (sửa đổi), Bộ Tư pháp.
(2) Điều 13 (Luật Luật sư 2006, SĐBS 2012). Người được miễn đào tạo nghề luật sư
1. Đã là thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên.
2. Giáo sư, phó giáo sư chuyên ngành luật; tiến sỹ luật.
3. Đã là thẩm tra viên cao cấp ngành Toà án, kiểm tra viên cao cấp ngành Kiểm sát; chuyên viên cao cấp, nghiên cứu viên cao cấp, giảng viên cao cấp trong lĩnh vực pháp luật.
4. Đã là thẩm tra viên chính ngành Toà án, kiểm tra viên chính ngành Kiểm sát; chuyên viên chính, nghiên cứu viên chính, giảng viên chính trong lĩnh vực pháp luật.
(3) [*] "Bar Exam" (Hoa Kỳ): Cơ chế chuẩn hóa tuyệt đối đầu vào nghề luật sư:
“Bar Exam” (kỳ thi luật sư) là điều kiện bắt buộc để được hành nghề luật sư tại Hoa Kỳ, do từng bang tổ chức, nhưng có xu hướng chuẩn hóa thông qua các bài thi quốc gia. Không có “đặc cách” và Không phân biệt: Giáo sư luật; Công chức pháp lý; Người có kinh nghiệm… Tất cả đều phải thi. Điểm cốt lõi là: Hoa Kỳ không công nhận “quá khứ nghề nghiệp”, mà chỉ công nhận năng lực hành nghề tại thời điểm cấp phép…
[**] "Chương trình đào tạo và sát hạch tập trung" (Nhật bản) - (Legal Training System):
Nhật Bản áp dụng mô hình “đào tạo tập trung sau khi thi đỗ kỳ thi tư pháp”. Quy trình này gồm 3 bước: Bước 1: Kỳ thi tư pháp quốc gia (National Bar Exam); Bước 2: Đào tạo tại Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tư pháp (thuộc Tòa án Tối cao); Bước 3: Sát hạch cuối kỳ. Nếu đạt sẽ được được lựa chọn theo thứ tự ưu tiến: Luật sư - Thẩm phán - Công tố viên. Điểm đặc biệt: Ba nghề (luật sư – thẩm phán – công tố) cùng một “lò đào tạo”…
[***] "Élève avocat" (Pháp) - Mô hình tập sự có kiểm soát chặt:
“Élève avocat” = Học viên luật sư (tức luật sư tập sự). Nhưng không phải “tập sự hình thức”, mà là một trạng thái pháp lý riêng biệt, có quyền hạn nhưng bị kiểm soát chặt . Theo Quy trình các bước: Bước 1: Thi đầu vào trường luật sư (CRFPA); Bước 2: Đào tạo tại “École des Avocats”; Bước 3: Nhận chứng chỉ (CAPA) → Được hành nghề.
(4) Trang 12 – 15 Tờ trình chính sách của Luật Luật sư (sửa đổi), Bộ Tư pháp.
(5) Trang 15 – 17 Tờ trình chính sách của Luật Luật sư (sửa đổi), Bộ Tư pháp.
ThS. LS PHAN VĂN VĨNH
Đoàn Luật sư tỉnh Tây Ninh
