1. Tình hình phức tạp và tính chất nguy hiểm trong “cuộc chiến” với tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc nước ta
Các tỉnh biên giới phía Bắc hiện nay gồm 08 tỉnh là: Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Tuyên Quang, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La; tiếp giáp với hai nước láng giềng là Lào và Trung Quốc, với đường biên giới trải dài 1.699 km (Trung Quốc 1.065 km, Lào 634 km). Thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm về ma túy ở nước ta trong suốt những năm qua đã chứng minh, các tỉnh biên giới phía Bắc là địa bàn phức tạp nhất, với tính chất nguy hiểm và manh động nhất trong hoạt động của các loại tội phạm về ma túy. Điều này thể hiện thông qua số lượng vụ việc, đối tượng phạm tội bị bắt giữ, lượng ma túy các loại thu giữ được hằng năm cũng như số lượng người nghiện ma túy tại các tỉnh này chiếm tỷ lệ cao so với các địa phương khác trong cả nước. Đồng thời, nguy cơ xảy ra các vụ việc đối tượng phạm tội về ma túy tấn công, chống trả gây thương vong cho cán bộ, chiến sĩ các lực lượng chức năng nói chung và lực lượng Công an nhân dân nói riêng trong quá trình bắt giữ luôn là vấn đề thường trực xảy ra.
Trong “cuộc chiến” với các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc những năm qua, đã xảy ra nhiều vụ việc đối tượng phạm tội sử dụng vũ khí tấn công, chống trả gây thương vong cho cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân. Điển hình: Tấm gương hy sinh của liệt sĩ Phạm Văn Cường, cán bộ Công an tỉnh Điện Biên ngày 06/10/2001; tấm gương hy sinh của các liệt sĩ Hà Thái Yềm, Bùi Quốc Đại, Sùng A Trư của Công an tỉnh Hòa Bình trong quá trình vây bắt đối tượng Vàng A Khua - đối tượng truy nã đặc biệt nguy hiểm về ma túy tại địa bàn xã Hang Kia, huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình ngày 05/02/2010; tấm gương hy sinh của liệt sĩ Hứa Văn Tấn, cán bộ Công an tỉnh Lạng Sơn ngày 25/9/2010; tấm gương hy sinh của liệt sĩ Sầm Quốc Nghĩa, cán bộ Công an tỉnh Nghệ An ngày 22/3/2020; tấm gương hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Đăng Khải, Công an tỉnh Quảng Ninh ngày 18/4/2025;… Ngoài ra, còn có hàng trăm cán bộ, chiến sĩ thuộc lực lượng Công an nhân dân bị thương hoặc bị phơi nhiễm HIV trong quá trình đấu tranh với các đối tượng phạm tội về ma túy tại các tỉnh này[1]. Trên các tuyến, địa bàn thuộc các tỉnh biên giới phía Bắc, nhất là tại các tuyến, địa bàn trọng điểm, các đối tượng phạm tội về ma túy rất nguy hiểm và manh động do chúng nhận thức rõ nếu bị phát hiện, bắt giữ sẽ phải đối mặt với chế tài xử lý nghiêm khắc của pháp luật. Vì vậy, các đối tượng trong các đường dây tội phạm mua bán số lượng lớn các chất ma túy thường có xu hướng trang bị vũ khí “nóng” và các loại hung khí nguy hiểm, thậm chí dùng cả các phương tiện vận chuyển ma túy để sẵn sàng chống trả lại các lực lượng chức năng khi bị phát hiện, bắt giữ nhằm tẩu thoát hoặc để giải cứu đồng bọn bị bắt giữ.
Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy tập huấn công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống ma túy cho trưởng thôn, bản, người có uy tín tại Cao Bằng năm 2024.
Tình hình hoạt động của các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc diễn biến phức tạp là do một số nguyên nhân như: Các tỉnh biên giới phía Bắc chịu tác động trực tiếp của tình hình tội phạm về ma túy ở hai nước láng giềng là Lào và Trung Quốc, nhất là tình hình tội phạm về ma túy tại khu vực “Tam giác vàng”; số lượng người nghiện ma túy ở các tỉnh biên giới phía Bắc còn ở mức cao; điều kiện địa hình, nhất là trên tuyến biên giới thuộc các tỉnh này chủ yếu là đồi núi hiểm trở, với nhiều đường tiểu mạch, lối mở nên thuận lợi cho việc các đối tượng mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy qua biên giới nhưng lại gây khó khăn cho các lực lượng chức năng trong quá trình đấu tranh bắt giữ; đời sống của người dân, nhất là của đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới tuy đã được cải thiện so với trước nhưng vẫn còn khó khăn, trình độ dân trí chưa cao nên có nguy cơ cao bị các đối tượng phạm tội lôi kéo tham gia phạm tội; hiệu quả triển khai công tác phòng ngừa, đấu tranh với hoạt động của tội phạm về ma túy ở một số địa bàn thuộc các tỉnh biên giới phía Bắc còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn…
Trước diễn biến phức tạp, nguy hiểm, manh động trong hoạt động của các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc đòi hỏi các đơn vị thuộc lực lượng Công an nhân dân với vai trò chủ công, nòng cốt trong thực hiện công tác phòng, chống loại tội phạm này cần tập trung lực lượng; chủ động làm tốt công tác nắm tình hình địa bàn, đối tượng; tích cực phối hợp với các cơ quan, đoàn thể, lực lượng chức năng liên quan, huy động sự tham gia đông đảo của quần chúng nhân dân, nhất là đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây triển khai các chương trình, kế hoạch, phương án, biện pháp phòng ngừa, đấu tranh trên các tuyến, địa bàn, nhất là các tuyến, địa bàn trọng điểm… Đặc biệt, trong quá trình đấu tranh với các đối tượng phạm tội về ma túy, các đơn vị thuộc lực lượng Công an nhân dân và mỗi cán bộ, chiến sĩ cần đặc biệt chú trọng đến việc bảo đảm an toàn, chủ động trong quá trình chuẩn bị và triển khai các phương án bắt giữ đối tượng phạm tội, dự báo và có phương án ứng phó, xử lý các tình huống đối tượng phạm tội tấn công, chống trả.
2. Thực trạng khai thác, vận dụng giá trị văn hóa tộc người, góp phần bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc những năm qua
Hiện nay, tại các tỉnh biên giới phía Bắc có khoảng hơn 30 dân tộc thiểu số cùng sinh sống. Trong đó, một số dân tộc chiếm tỷ lệ dân số cao như: Dân tộc Thái với 1.157.022 người (chiếm 23,8%); dân tộc Mông với 1.147.385 người (chiếm 23,6%); dân tộc Tày với 688.101 người (chiếm 14,2%); dân tộc Nùng với 614.689 người (chiếm 12,7%)[2]... Trong quá trình sinh sống và lao động, sản xuất, đời sống văn hóa của đồng bào đã được hình thành, duy trì và phát triển hết sức phong phú, đa dạng. Trong văn hóa của đồng bào có các yếu tố tiêu biểu và đặc sắc, hình thành nên các giá trị văn hóa có thể được khai thác, vận dụng phục vụ công cuộc xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước nói chung cũng như trong công tác phòng, chống tội phạm về ma túy và bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh với loại tội phạm này, qua đó nhằm phòng, tránh thương vong và ứng phó có hiệu quả với các nguy cơ, hành vi tấn công, chống trả do các đối tượng phạm tội về ma túy thực hiện.
Hiểu theo nghĩa chung nhất, giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số tại các tỉnh biên giới phía Bắc là những yếu tố đặc sắc, tiêu biểu trong văn hóa của các dân tộc thiểu số sinh sống ở nơi đây, được hình thành trong quá trình sinh sống, lao động, tư duy, sáng tạo và được các dân tộc này thừa nhận, giữ gìn, lưu truyền và phát triển. Bản thân văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số đã là yếu tố thể hiện nét riêng của mỗi dân tộc - tộc người thì giá trị văn hóa của đồng bào với ý nghĩa là những yếu tố đặc sắc, tiêu biểu trong văn hóa càng thể hiện bản sắc riêng biệt giữa các dân tộc thiểu số tại các tỉnh biên giới phía Bắc. Giá trị văn hóa của đồng bào vừa là “di sản” của dân tộc - tộc người cụ thể nhưng cũng là tài sản tinh thần vô cùng quý báu của cả một cộng đồng tộc người, cộng đồng dân tộc Việt Nam nói chung.
Trước diễn biến phức tạp, nguy hiểm và manh động trong hoạt động của các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc những năm qua, được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp, các đơn vị thuộc lực lượng Công an nhân dân đã chú trọng hơn đến việc khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số, góp phần bảo vệ cán bộ, chiến sĩ trong quá trình đấu tranh với loại tội phạm này. Điều đó thể hiện ở một số phương diện như:
Một là, lực lượng Công an nhân dân đã khai thác, vận dụng giá trị thông qua ngôn ngữ, chữ viết, tín ngưỡng, phong tục, tập quán, sinh hoạt văn hóa của các dân tộc thiểu số sinh sống tại các địa bàn thuộc các tỉnh biên giới phía Bắc nhằm thực hiện công tác tuyên truyền, giáo dục phòng, chống tội phạm về ma túy. Trong đó, một trong những nội dung được chú trọng trong quá trình tuyên truyền, giáo dục đó là, tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc thiểu số tiến hành giao nộp các loại vũ khí “nóng”, vũ khí thô sơ, vật liệu nổ và tạo dư luận trong đông đảo quần chúng nhân dân lên án mạnh mẽ đối với các hành vi phạm tội về ma túy, nhất là hành vi của các đối tượng tấn công, chống trả lại các lực lượng chức năng khi bị phát hiện, bắt giữ. Có thể thấy, việc sử dụng ngôn ngữ, chữ viết của đồng bào cũng như lồng ghép nội dung tuyên tuyền, giáo dục trong các dịp tổ chức sinh hoạt tâm linh (lễ cúng gia đình, dòng họ, lễ hội…) đã góp phần thu hẹp khoảng cách, tạo sự gần gũi và giúp công tác tuyên truyền, giáo dục phòng, chống tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc những năm qua hiệu quả hơn.
Hai là, lực lượng Công an nhân dân tiến hành vận động, tranh thủ sự hỗ trợ, giúp đỡ của những người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu tại các địa bàn cơ sở thuộc các tỉnh biên giới phía Bắc trong thực hiện công tác nắm tình hình và triển khai các chương trình, kế hoạch, biện pháp đấu tranh, bắt giữ các đối tượng phạm tội về ma túy nhằm bảo đảm an toàn cho cán bộ, chiến sĩ. Tính đến tháng 6/2025, các tỉnh biên giới phía Bắc có tổng cộng 11.213 người có uy tín, họ là những người có ảnh hưởng lớn, thậm chí mang tính quyết định đến nhiều lĩnh vực đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây[3]. Họ là các già làng, trưởng bản, trưởng họ, thầy cúng, nghệ nhân dân gian và các cá nhân khác được đông đảo đồng bào kính trọng. Đối với việc bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong quá trình đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc, người có uy tín có vai trò đặc biệt quan trọng thể hiện qua một số nội dung như: (1) Người có uy tín là những tấm gương, hình mẫu chấp hành nghiêm quy định của pháp luật để đồng bào dân tộc mình noi theo; tạo ra những ảnh hưởng tích cực qua những hành động và lời khuyên giúp đồng bào tránh xa ma túy và hoạt động phạm tội về ma túy; (2) Người có uy tín hiểu rõ ngôn ngữ, chữ viết, phong tục tập quán của cộng đồng nên có thể vận động, tranh thủ tham gia tuyên truyền, giáo dục phòng, chống tội phạm về ma túy; (3) Người có uy tín thường nắm rõ tình hình trong cộng đồng nên biết rõ đặc điểm của các đối tượng phạm tội về ma túy tại địa bàn, nhất là các đối tượng có trang bị vũ khí, từ đó phát hiện sớm các dấu hiệu đối tượng phạm tội sẽ thực hiện hành vi tấn công, chống trả các lực lượng chức năng nếu bị phát hiện, bắt giữ để các đơn vị Công an nhân dân có phương án bắt giữ phù hợp nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả; (4) Người có uy tín có thể dễ dàng tiếp cận và khuyên nhủ các đối tượng phạm tội về ma túy, đối tượng bị truy nã về ma túy thực hiện việc giao nộp vũ khí và ra đầu thú để được hưởng lượng khoan hồng của pháp luật; (5) Người có uy tín phối hợp với các lực lượng chức năng ở địa phương để xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh; truyền cảm hứng để thanh, thiếu niên các dân tộc tập trung vào học tập, lao động, các hoạt động văn hóa, qua đó làm giảm nguy cơ bị lôi kéo tham gia hoạt động phạm tội về ma túy.
Ba là, lực lượng Công an nhân dân khai thác, vận dụng nét đặc sắc, tiêu biểu trong lối sống cộng đồng và tinh thần đoàn kết của các dân tộc thiểu số tại các tỉnh biên giới phía Bắc góp phần bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong quá trình đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy. Lối sống cộng đồng và tinh thần đoàn kết của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây là một giá trị văn hóa truyền thống quý báu, là nguồn lực xã hội mạnh mẽ giúp xây dựng cộng đồng an toàn và lành mạnh, trên cơ sở đó có thể khai thác để phục vụ công tác phòng, chống tội phạm về ma túy nói chung và bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong quá trình đấu tranh với loại tội phạm này. Lối sống cộng đồng gắn bó (bản, làng, gia đình), tương trợ lẫn nhau của các dân tộc thiểu số góp phần huy động sự tham gia của đồng bào hỗ trợ các đơn vị Công an nhân dân, tạo ra thế áp đảo trong đấu tranh với tội phạm về ma túy tại các tuyến, địa bàn; lan tỏa sự lên án mạnh mẽ của đồng bào dân tộc thiểu số với các hành vi tấn công, chống trả cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân.
Nhờ khai thác, vận dụng các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số cùng với việc triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ nên công tác phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy do lực lượng Công an nhân dân triển khai thực hiện những năm qua tại các tỉnh biên giới phía Bắc đã đạt được những kết quả rất đáng khích lệ. Đặc biệt, sự chủ động trong triển khai việc bảo vệ cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tại các tuyến, địa bàn ngày càng được tăng cường hơn. Tuy nhiên, từ thực tiễn cho thấy, mặc dù không phải là vấn đề mới, nhưng việc khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số, góp phần bảo vệ cán bộ, chiến sĩ của một số đơn vị Công an nhân dân trong đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc đôi khi chưa thực sự được chú trọng và tiến hành thường xuyên, hiệu quả đạt được chưa cao. Điều này xuất phát từ một số nguyên nhân đó là: Một bộ phận lãnh đạo và cán bộ, chiến sĩ các đơn vị Công an nhân dân chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa và tầm quan trọng của vấn đề này; hiểu biết, kỹ năng khai thác, vận dụng của một bộ phận cán bộ, chiến sĩ chưa cao; chưa có sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả với các cơ quan, đoàn thể, lực lượng chức năng có liên quan trong việc khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số trong công tác đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy cũng như trong bảo vệ cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao… Đây là những vấn đề mà các đơn vị Công an nhân dân trực tiếp thực hiện nhiệm vụ phòng, chống tội phạm về ma túy ở các tỉnh biên giới phía Bắc và mỗi cán bộ, chiến sĩ phải xác định rõ để có biện pháp khắc phục trong thời gian tới.
3. Giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong “cuộc chiến” với các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc thời gian tới
Thời gian tới, hoạt động của các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc nước ta tiếp tục diễn biến phức tạp, nguy cơ xảy ra các vụ việc đối tượng phạm tội tấn công, chống trả, gây thương vong cho cán bộ, chiến sĩ các đơn vị Công an nhân dân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vẫn luôn thường trực. Do đó, việc bảo vệ cán bộ, chiến sĩ trong quá trình triển khai các chương trình, kế hoạch, biện pháp đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc là hết sức cần thiết và cần được chú trọng thường xuyên. Trong đó, việc khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số là một trong những nội dung trọng tâm cần được chú trọng triển khai nhằm thực hiện có hiệu quả vấn đề này. Đó cũng chính là một trong những nội dung cụ thể hóa nhằm thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự nói chung và phòng, chống tội phạm về ma túy nói riêng. Đúng như tinh thần mà Đảng ta đã nhấn mạnh trong Nghị quyết này, đó là: “Phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hoá phải được gắn kết chặt chẽ, hài hoà, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới”.
Để đạt được mục tiêu nêu trên, cần tập trung thực hiện có hiệu quả các nội dung trọng tâm sau:
Thứ nhất, cấp ủy, lãnh đạo các đơn vị Công an nhân dân trực tiếp thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc (Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, các Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an các tỉnh biên giới phía Bắc, Công an cấp xã thuộc các tỉnh này) cần thường xuyên phổ biến, quán triệt, hướng dẫn nhằm nâng cao hơn nữa nhận thức về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng các dân tộc thiểu số tại các địa bàn trong quá trình tiến hành công tác phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy cũng như trong bảo vệ cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao. Đồng thời, tổ chức bồi dưỡng, tập huấn nhằm nâng cao hiểu biết và kỹ năng của đội ngũ lãnh đạo và cán bộ, chiến sĩ đơn vị mình về khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng các dân tộc thiểu số phục vụ công tác phòng, chống tội phạm về ma túy và bảo vệ an toàn cho cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Thứ hai, việc khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số góp phần bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong quá trình đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc phải được thực hiện song hành với việc quan tâm triển khai công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, nâng cao sức khỏe thể thất, bản lĩnh nghề nghiệp cho cán bộ, chiến sĩ các đơn vị Công an nhân dân trực tiếp thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc, qua đó nâng cao khả năng tự bảo vệ của cán bộ, chiến sĩ. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu kiện toàn về tổ chức, biên chế cũng như đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện, vũ khí, công cụ hỗ trợ cho các đơn vị Công an nhân dân, từ đó giúp tạo sự áp đảo và vững tin của cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy.
Thứ ba, nghiên cứu, đổi mới về nội dung, hình thức việc khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số, góp phần bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân trong đấu tranh với các loại tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc. Hằng năm, cần ban hành các kế hoạch chuyên đề về khai thác, vận dụng giá trị văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số trong công tác phòng, chống tội phạm về ma túy, trong đó có nội dung khai thác, vận dụng nhằm bảo vệ cán bộ, chiến sĩ trong thực hiện nhiệm vụ đối với các địa bàn phức tạp về hoạt động phạm tội ma túy và có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Nhân rộng các mô hình điểm hoạt động có hiệu quả trong khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào trong phòng, chống tội phạm về ma túy như: Mô hình “Làng văn hóa không ma túy” nhằm gắn kết giá trị văn hóa truyền thống với tiêu chí xây dựng làng bản an toàn, lành mạnh, không có tệ nạn ma túy; mô hình “Xã biên giới sạch về ma túy”… Tổ chức các phong trào và chiến dịch cộng đồng như: Khuyến khích các hoạt động văn hóa tập thể, như lễ hội, hội thi văn hóa, thể thao để tạo môi trường sinh hoạt lành mạnh, nâng cao ý thức đoàn kết, gắn bó và trách nhiệm trong phòng, chống tội phạm về ma túy. Tiếp tục quan tâm, chú ý hơn nữa việc tranh thủ và phát huy tối đa vai trò của người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Chủ động nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ thông tin phục vụ phòng, chống tội phạm về ma túy nói chung và góp phần nâng cao hiệu quả việc phát huy giá trị văn hóa của đồng bào trong phòng, chống loại tội phạm này cũng như trong bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân khi thực hiện nhiệm vụ. Thực hiện xử lý nghiêm minh và tạo dư luận trong quần chúng nhân dân lên án mạnh mẽ các đối tượng phạm tội về ma túy có hành vi tấn công, chống trả lại các lực lượng chức năng.
Thứ tư, nâng cao hiệu quả quan hệ phối hợp giữa các đơn vị Công an nhân dân với các cơ quan, đoàn thể, lực lượng chức năng ở địa phương trong triển khai các chương trình, kế hoạch phòng, chống tội phạm về ma túy nói chung và trong khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số trong bảo vệ cán bộ, chiến sĩ khi thực hiện nhiệm vụ; từ đó huy động sự tham gia tích cực, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Cần triệt để tranh thủ các cán bộ là người dân tộc thiểu số thuộc các cơ quan, ban ngành, đoàn thể ở địa phương, bởi họ là người có hiểu biết sâu sắc văn hóa của chính đồng bào mình, nhờ đó, công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục sẽ đạt hiệu quả cao hơn. Đặc biệt, cần chú trọng phối hợp với các đơn vị Bộ đội Biên phòng, Hải quan đóng quân ở khu vực biên giới, cửa khẩu để triển khai thực hiện nhiệm vụ phòng, chống tội phạm về ma túy.
Thứ năm, các đơn vị Công an nhân dân trực tiếp thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm về ma túy tại các tỉnh biên giới phía Bắc và mỗi cán bộ, chiến sĩ cần chú trọng việc xây dựng quan hệ gắn bó máu - thịt với Nhân dân nói chung và với đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng tại các địa bàn được phân công phụ trách. Đây là cơ sở nền tảng để nhận được sự quan tâm, hỗ trợ, giúp đỡ của quần chúng nhân dân trong quá trình triển khai các mặt công tác cũng như thực hiện có hiệu quả việc khai thác, vận dụng giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số trong bảo vệ cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện công tác phòng, chống tội phạm về ma túy. Điều này càng quan trọng hơn khi mà hiện nay Bộ Công an và Công an các đơn vị, địa phương đang hưởng ứng phát động Phong trào thi đua ba Nhất “Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất”.
Thứ sáu, bên cạnh việc khai thác, vận dụng các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần bảo vệ cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân, các đơn vị Công an nhân dân và mỗi cán bộ, chiến sĩ cần chủ động phòng ngừa, ngăn chặn các yếu tố liên quan đến văn hóa tộc người có thể tạo ra tác động tiêu cực dẫn đến nguy cơ mất an toàn cho cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, đó là: (1) Do vấn đề lịch sử và tập quán, thói quen, một số dân tộc thiểu số cư trú phân tán, rải rác ở các khu vực núi cao, địa hình hiểm trở, xa trung tâm, đặc biệt là khu vực biên giới hoặc có tập quán du canh, du cư, di dân tự do. Cho nên, việc triển khai các hoạt động tuyên truyền, giáo dục phòng, chống tội phạm về ma túy gặp nhiều khó khăn; (2) Thói quen sử dụng vũ khí, vật liệu nổ trong săn bắt thú rừng, tự vệ của đồng bào dân tộc thiểu số là nhân tố gây phức tạp tình hình an ninh, trật tự nói chung. Đây cũng chính là nguồn vũ khí mà đối tượng phạm tội về ma túy sử dụng để tấn công, chống trả lại các lượng chức năng khi bị phát hiện, bắt giữ; (3) Một số đối tượng người dân tộc thiểu số đã lợi dụng sự thông thạo, am hiểu địa bàn, nhất là khu vực rừng núi, biên giới để mai phục, giải cứu đồng bọn khi bị bắt giữ; (4) Đồng bào các dân tộc thiểu số thường cư trú tập trung tại các địa bàn, có sự cố kết cộng đồng cao, cùng với hệ thống thiết chế xã hội truyền thống, hoạt động tự quản nên dẫn đến tình trạng khép kín, cục bộ, thường bao che khuyết điểm cho đồng bào dân tộc mình, điển hình là người Hmông...
1. Đề tài khoa học cấp bộ “Xây dựng bản lĩnh của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy trong tình hình hiện nay” của Đại tá Vũ Văn Hậu, năm 2022.
2. Đề tài khoa học cấp bộ “Phát huy giá trị văn hóa tộc người trong phòng, chống tệ nạn ma túy theo chức năng của Công an cấp xã các tỉnh biên giới phía Bắc” của Đại tá, PGS.TS Bùi Thị Tỉnh, năm 2025.
3. Đề tài khoa học cấp bộ “Phát huy giá trị văn hóa tộc người trong phòng, chống tệ nạn ma túy theo chức năng của Công an cấp xã các tỉnh biên giới phía Bắc” của Đại tá, PGS.TS Bùi Thị Tỉnh, năm 2025.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam
2. Đề tài khoa học cấp bộ “Xây dựng bản lĩnh của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy trong tình hình hiện nay” của Đại tá Vũ Văn Hậu, năm 2022.
3. Đề tài khoa học cấp bộ “Phát huy giá trị văn hóa tộc người trong phòng, chống tệ nạn ma túy theo chức năng của Công an cấp xã các tỉnh biên giới phía Bắc” của Đại tá, PGS.TS Bùi Thị Tỉnh, năm 2025.
Thượng tá, TS. NGUYỄN VĂN TUẤN
Thiếu tá, TS. NGUYỄN THỊ THANH NGA
Học viện Chính trị Công an nhân dân
