Khi thẩm phán làm luật sư

Cơ duyên để tôi tìm đến với nghề Luật sư

Rời Tòa án nhân dân tỉnh vào một buổi chiều muộn cuối năm 2021. Nhẹ nhàng, yên ắng như bao ngày, nhưng với tôi là một ngày đặc biệt- ngày cuối cùng tôi rời nơi tôi đã gắn bó hơn 30 năm với tư cách một công chức. Sau đại dịch Covid -19, khung cảnh cơ quan tôi cũng như hầu hết các cơ quan trong tỉnh, không khí yên tĩnh hơn, thận trọng, trầm lắng hơn. Với tôi, sau đại dịch, tôi càng thấm thía hơn những vất vả, nhọc nhằn, căng thẳng và cả hiểm nguy của nghề. Nhìn lại căn phòng đã gắn bó bao năm. Mọi thứ vẫn y nguyên. Tủ chứa hồ sơ, tủ xếp tài liệu thật lớn vẫn chật kín sổ sách, văn bản. Mọi thứ vẫn chứa đầy những kỷ niệm, vẫn chứa đầy thân thương… Cảm giác quyến luyến nhưng cũng nhẹ nhàng khi chia xa những vất vả, trăn trở, áp lực và cả niềm tự hào bao năm. Ý nghĩ: Từ ngày mai, mình sẽ không phải đi làm, từ ngày mai sẽ không còn áp lực, từ ngày mai sẽ được ngủ nướng…dù có chút bịn rịn, xao xuyến nhưng cảm giác như đang trút được một gánh rất nặng để được thoải mái nghỉ ngơi.

Kế hoạch nghỉ hưu để có nhiều thời gian hơn đưa cha mẹ già đi đây đi đó, để đọc nốt những cuốn sách còn đọc giang dở trên giá, để tha hồ trồng cây, cắm hoa, thêu, đan, tập thể dục… khiến tôi thêm nôn nao, háo hức cho những ngày sắp tới. Những ngày sau đó đến với tôi thật sự nhẹ nhàng, thư thái. Tôi tha hồ ngủ nướng như trước đây tôi vẫn thèm được thế. Tôi thoải mái đưa bố mẹ đi mua sắm, đi chơi. Cái cảm giác một “cụ hưu” lái xe đưa 2 “cụ hưu” khác đi loanh quanh phố xá thật là thú vị. Tôi được thoải mái đi thăm con, cháu bất kỳ khi nào tôi thích. Tôi trồng thêm rau, thêm hoa, đọc tiếp những cuốn sách và dự định sẽ đọc nhiều hơn, sẽ viết nhiều hơn, đi tập thể dục sớm hơn, thoải mái hơn… Nhưng thời gian cũng vẫn trôi rất nhanh. Sau nửa năm thì dường như sự nhàn nhã đã làm tôi bắt đầu thấy thiếu, thấy tiếc, thấy hình như mình đang lãng phí. Có lẽ áp lực, sự bận rộn và những trăn trở đã vận vào, đã ngấm vào tôi thành thói quen không thể dứt bỏ. Tôi lại thấy cần gặp gỡ, trao đổi, cần cả những tranh luận cho sự đúng sai, cho công bằng và luật lệ. Tôi muốn truyền tiếp những kinh nghiệm, nhiệt huyết và năng lượng vẫn còn đầy. Nghề Luật sư là nghề sẽ thuận lợi nhất cho những dự định và mong muốn của tôi. Thế là tôi đã làm hồ sơ xin cấp chứng chỉ hành nghề Luật sư và tìm đến Đoàn Luật sư tỉnh nhà trong sự rụt rè, bỡ ngỡ của một Luật sư chưa có tuổi!

Chủ nhiệm Đoàn Luật sư, Ban Chủ nhiệm và các Luật sư quen biết chào đón tôi bằng sự thân thiết, nồng ấm nhiệt tình đến nỗi ngay lập tức tôi thấy hào hứng vào nghề hơn cả  tưởng tượng. Ngay lập tức tôi đã được rủ rê làm việc. Tôi bắt tay vào làm ngay những công việc chuyên môn chung của Đoàn như tổ chức hội thảo, tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, hướng dẫn ôn thi, tuyên truyền pháp luật cho nhân dân…Những công việc không lạ, không khó với tôi. Lại bắt tay vào đọc, tư vấn, cố vấn, hướng dẫn… lại thấy mình vẫn có ích với một tập thể, với công đồng. Và thế là năng lượng làm việc lại ngay lập tức được đánh thức như cỗ xe lại bắt đầu nổ máy dù tôi vẫn tự nhắc: Làm ít lại, cần nghỉ ngơi, thư giãn, làm để vui, để chậm bớt tuổi già. Tôi lại gặp thêm nhiều bạn trẻ, gặp thêm nhiều người năng động, gặp thêm nhiều người nhiệt huyết vì cộng đồng, tôi lại được tiếp thêm năng lượng và lại thấy yêu thêm một nghề mới.

Tuy nhiên, những ngày đầu vào nghề, tôi cũng không tránh khỏi những băn khoăn, trăn trở rất thực. Bởi lẽ, trong những năm gần đây, việc một số Thẩm phán và những cán bộ của các cơ quan tố tụng sau khi nghỉ hưu tiếp tục tham gia cộng đồng pháp lý với tư cách Luật sư, Luật gia, khá phổ biến vì hầu hết vẫn còn trẻ, khỏe, năng động và đầy nhiệt huyết. Tuy nhiên, cũng như hầu hết các anh chị em khác từ cơ quan tố tụng chuyển sang làm một nghề tưởng chừng quá đỗi quen thuộc ấy thì với tôi, những ngày đầu cũng không ít băn khoăn, trăn trở, bỡ ngỡ — cả về nghề nghiệp lẫn cảm xúc ở một tâm thế mới. Cùng tâm trạng của nhiều Thẩm phán và những cán bộ tố tụng khác khi về hưu chuyển sang làm luật sư, tôi cũng không khỏi băn khoăn: Làm một nghề mới có nhiều khó khăn không? Khó khăn cụ thể là gì? Mục đích làm nghề là gì?  Người đời sẽ nhìn mình, sẽ nghĩ thế nào khi trước đây mình là Thẩm phán nay lại làm Luật sư? Liệu có quá khó xử khi gặp lại các đồng nghiệp cũ với một vai trò mới!

Để giải tỏa băn khoăn, trước hết tôi phải xác định cho mình mục tiêu dấn thân vào một nghề mới là gì. Mục tiêu của tôi và có lẽ nhiều người khác có hoàn cảnh, nghề nghiệp như tôi là khi về hưu trước hết phải ưu tiên cho nghỉ ngơi, thư giãn, chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần. Việc đi làm tiếp cũng chỉ là hỗ trợ cho mục tiêu đó. Do đó, phải đặt tiêu chí chọn việc mang đến cho mình ít áp lực, nhiều năng lực tích cực, ít va chạm, ít khó xử và vẫn phải giữ được uy tín của mình với những người xung quanh, những người tìm đến mình. Việc đi làm để có thu nhập phục vụ cho những nhu cầu hưởng thụ cuộc sống hưu trí cũng là một mục tiêu nhưng không còn được coi là mục tiêu quá quan trọng nữa. Để hài hòa được các mục tiêu, giữ cho mình được mục tiêu giảm áp lực, tận hưởng sự nghỉ ngơi, thư giãn nhiều hơn, ít khó xử với các đồng nghiệp ở cơ quan cũ, tôi chọn làm Luật sư tư vấn và cố vấn cho một Công ty Luật.

Khi Thẩm phán làm Luật sư thì có khá nhiều thuận lợi

Câu trả lời là rất nhiều điều thuận lợi. Thuận lợi trước hết là tôi đến với nghề mà không phải học nghề, không phải tập sự, không phải thi. 

Thuận lợi tiếp theo là sự yêu quý, trân trọng của Luật sư đứng đầu Công ty và các Luật sư, các bạn chuyên viên trẻ nơi tôi làm việc đã giúp tôi ngay lập tức yêu nghề mới, hào hứng và nhiều năng lượng làm việc.

Thuận lợi lớn nhất là kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng nghề Luật.

Với kinh nghiệm, kỹ năng của hơn 30 năm công tác trong ngành Tòa án từ vai trò Thư ký đến Thẩm phán, tham gia giải quyết nhiều ngàn vụ án với tất cả các loại án đã giúp tôi làm công việc mới khá dễ dàng, khá nhẹ nhàng và nhanh gọn. Có thể nói, với kiến thức cơ bản trên nền tảng được dạy và học nghiêm túc những năm 80 của thế kỷ trước và quá trình thu nạp, bổ sung thành một kho không nhỏ kiến thức, kinh nghiệm pháp luật trong những người làm nghề như tôi. Với hơn 30 năm kinh nghiệm làm nghề, kỹ năng nghiên cứu đánh giá, phân tích một hồ sơ pháp lý đối với tôi đã trở thành gần như bản năng. Đó là không chỉ là kinh nghiệm, kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý của tài liệu, chứng cứ mà khách hàng cung cấp, trình bày mà còn là sự cẩn trọng, tỷ mỉ, là khả năng phán đoán những góc khuất, những điều mà khách hàng còn e ngại, che dấu, những rủi ro mà khách hàng chưa thể lường trước mà đánh giá được, cả những lợi thế và những điều bất lợi mà khách hàng đang cần phải xử lý, phải khắc phục. Từ đó có thể tính toán chính xác thời gian, công sức, chi phí và phương án tối ưu cho việc xử lý, khắc phục những rủi ro, sự cố hoặc những rắc rối mà họ đang phải đối diện. Hoặc dự báo những rủi ro, tư vấn cho khách hàng những phương án phòng ngừa, hạn chế rủi ro, chọn những giải pháp an toàn, đảm bảo tính pháp lý chặt chẽ nhất. Kinh nghiệm và kỹ năng lắng nghe, chia xẻ của một Thẩm phán nhiều năm giải quyết án Dân sự, Hôn nhân và Gia đình cũng đồng thời là thế mạnh để tôi tiếp tục lắng nghe, chia xẻ với khách hàng để đưa ra cho họ những tư vấn hợp lý giúp họ cân nhắc, chọn lựa điều gì quan trọng hơn, quan trọng nhất để họ có những quyết định hợp lý nhất, để họ có thêm động lực giải quyết rắc rối, khó khăn, hóa giải những mâu thuẫn không đáng có mà giữ lại những điều quan trọng, quý giá cần phải giữ.

Đó còn là kinh nghiệm, kỹ năng thu thập chứng cứ bao gồm:  thu thập chứng cứ ở đâu, thu thập như thế nào, xây dựng hồ sơ pháp lý, đưa ra những văn bản với những lập luận chặt chẽ nhất, thuyết phục nhất, gửi đến những cơ quan tố tụng có thẩm quyền một cách chính xác nhất để bảo vệ  tốt nhất, hiệu quả nhất quyền lợi của khách hàng.

Kinh nghiệm của hơn 30 năm tiến hành tố tụng cũng là một lợi thế không nhỏ cho nghề nghiệp mới của tôi. Hầu hết những người đã làm tố tụng lâu năm như chúng tôi, sự am hiểu sâu sắc và thuần thục về quy trình tố tụng và hoạt động của các cơ quan tố tụng cũng như các cơ quan, tổ chức liên quan là một lợi thế lớn. Tôi hiểu rõ lợi thế của việc tích cực phối hợp, cách thức phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng để vụ việc được giải quyết nhanh gọn, chính xác, thuận lợi, đảm bảo đúng quy định của pháp luật hơn. Đồng thời, kinh nghiệm và kiến thức của nhiều năm làm nghề, tôi sẽ dễ dàng nhận biết, phán đoán những thiếu sót, vi phạm của các cơ quan tố tụng, của những người tiến hành tố tụng mà kịp thời tư vấn, hỗ trợ khách hàng có những ý kiến, có văn bản để yêu cầu khắc phục hoặc xử lý nhằm bảo vệ tốt nhất quyền lợi của khách hàng và cả những người liên quan khác. Qua đó, không chỉ giúp cho khách hàng một cách hiệu quả nhất mà còn hướng dẫn, bổ túc thêm kinh nghiệm giúp luật sư trẻ tránh được các rủi ro tố tụng, nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động tranh tụng và tư vấn.

Kinh nghiệm, kỹ năng làm nghề xét xử cũng giúp tôi nhìn nhận, đánh giá sự việc một cách công tâm, hài hòa, “biết người biết ta” hơn để giúp khách hàng hiểu rõ hơn những lợi thế và những điều bất lợi của mình để giúp họ chọn một giải pháp, một phương án hiệu quả nhất. Kỹ năng của “quan tòa” cũng là một lợi thế để tôi thuyết phục khách hàng đề cao thiện chí, tuân thủ pháp luật, hợp tác với các cơ quan tố tụng, với đối tác và cả với những người đối lập quyền lợi để chọn một phương án xử lý hiệu quả nhất, tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí. Thêm vào đó, uy tín nghề nghiệp, thói quen, tác phong làm việc bình tĩnh, chừng mực, chuyên nghiệp nhưng phải nhanh gọn, dứt khoát, khả năng thuyết phục của một  người từng là Thẩm phán nhiều năm công tác trong ngành Tòa án cũng là một lợi thế để tôi dễ dàng tạo niềm tin đối với khách hang. Đó cũng là cách để tôi dễ dàng thuyết phục họ chọn phương án giải quyết nhanh chóng, nhẹ nhàng hơn, hiệu quả hơn.

Kinh nghiệm, khả năng xử lý công việc, bề dày kiến thức của người làm nghề lâu năm cũng là một thuận lợi rất lớn trong việc hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm, đào tạo và định hướng nghề nghiệp cho đội ngũ luật sư trẻ. Với hơn 30 năm làm nghề có thể nói, những quy định của pháp luật, những quan niệm, tình huống pháp lý, những phương án giải quyết các tình huống pháp lý tương tự, cách áp dụng pháp luật qua từng giai đoạn, từng thời kỳ cụ thể gần như nằm lòng, gắn với một người làm nghề như tôi như một kho tàng lưu trữ, một thư viện sống. Bề dày kinh nghiệm làm nghề đồng nghĩa với bề dày không chỉ kiến thức pháp luật mà còn là bề dày của hiểu biết xã hội, hiểu biết phong tục tập quán, quan niệm, đạo lý và những vấn đề liên quan đến những rắc rối pháp lý mà khách hàng vướng phải. Việc vận dụng để bảo vệ khách hàng không chỉ đơn thuần là kiến thức pháp luật mà còn là những kỹ năng mềm, những quan hệ xã hội liên quan. Những chứng cứ, tài liệu khách hàng cung cấp hoặc Luật sư thu thập đôi khi phải được đánh giá, nhìn nhận trong một bối cảnh cụ thể để có những lập luận chính xác nhất, đúng đắn nhất.

Với vai trò cố vấn, tôi đã giúp các Luật sư trẻ hiểu rõ hơn cách tiếp tìm tòi văn bản, quy định của pháp luật với từng vấn đề cụ thể, cách tiếp cận hồ sơ, cách thu thập chứng cứ, cách nhìn nhận, xử lý tài liệu, chứng cứ do khách hàng cung cấp, do luật sư hoặc các cơ quan tố tụng thu thập một cách đầy đủ, logic và chính xác hơn. Từ đó có cái nhìn, cách xử lý, phân tích, đánh giá đúng đắn, chính xác hơn, có phương án tối ưu bảo vệ tốt nhất quyền lợi hợp pháp của khách hàng giúp nâng cao chất lượng tư vấn, soạn thảo hồ sơ, kỹ năng tranh tụng, góp phần tăng thêm úy tín, giá trị và sự phát triển của công ty luật. Điều đó đồng thời cũng giúp cộng đồng pháp lý đào tạo thêm một đội ngũ luật sư đáng kể cung cấp cho xã hội, góp phần nhằm đạt mục tiêu tăng cường đội ngũ luật sư Việt Nam hướng tới xây dựng lực lượng đông đảo, giỏi chuyên môn, vững đạo đức và am hiểu pháp luật quốc tế để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế.

Thẩm phán làm Luật sư cũng không ít khó khăn

Với những người đã từng làm thẩm phán nhiều năm, đã tham gia giải quyết nhiều ngàn vụ án như tôi thì mỗi rắc rối, sai lầm của những người tham gia tố tụng trong các vụ án mà chúng tôi đã gặp chính là nguồn tư liệu, là kinh nghiệm quý giá để chúng tôi góp nhặt cho hành trình làm nghề của mình. Đó cũng chính là nguồn kiến thức, kỹ năng vô cùng giá trị để chúng tôi sử dụng khi hành nghề tư vấn. Tuy nhiên, cuộc sống muôn màu, muôn vẻ. Sự phong phú cũng mang đến nhiều điều phức tạp, nhiều rủi ro mà không ai có thể lường trước được. Rủi ro không chỉ đến từ con người mà có thể đến từ thiên tai, dịch bệnh và nhiều nguồn khác. Các hoạt động của đời sống xã hội cũng phong phú, mênh mông không ai có thể thông tuệ, rành rẽ được mọi thứ. Do đó, theo tôi, hoạt động tư vấn luôn là áp lực lớn với nghề Luật sư, đặc biệt những người đã lớn tuổi như tôi trong thời đại nhiều biến đổi và công nghệ phát triển nhanh như hiện nay. Đó chính là những khó khăn mà những thẩm phán về hưu có nghĩa là đã thuộc hàng lớn tuổi khi chuyển sang làm luật sư như tôi sẽ phải đương đầu.

Thẩm phán và luật sư đều là những người học luật, hành nghề luật và đều hướng tới mục tiêu bảo vệ công lý. Trong hoạt động tố tụng, thẩm phán hay luật sư đều phải có chung một yêu cầu là bảo vệ sự đúng đắn, khách quan nhưng công việc, cách thức tiến hành và mục tiêu làm nghề không giống nhau. Thẩm phán là người nhân danh Nhà nước để xét xử, dựa trên hồ sơ và chứng cứ do các bên cung cấp để đánh giá sự việc một cách khách quan, là người đứng giữa phân minh phải trái, đúng sai một cách công bằng. Luật sư là người bảo vệ quyền lợi cho khách hàng của mình (về cơ bản là theo yêu cầu của người sử dụng dịch vụ) nên luôn phải tìm mọi lý lẽ, kỹ năng và cả chiến lược, chiến thuật để bảo vệ một cách tốt nhất quyền lợi của một phía. Nếu trước đây, tôi là người đứng giữa, là người nhìn nhận đúng, sai của tất cả những người tham gia tố tụng; đánh giá sự đúng đắn, chính xác, tuân theo pháp luật của các cơ quan tố tụng khi giải quyết vụ án. Khi chuyển sang làm luật sư, trách nhiệm của tôi là làm thế nào để bảo vệ tốt nhất quyền lợi của khách hàng. Áp lực của luật sư không chỉ là tư vấn cho khách hàng khắc phục hiệu quả nhất những sơ xuất, sai lầm, thiếu hiểu biết pháp luật trước đó mà còn phải tư vấn cho họ những phương án, cách thức phòng ngừa những rủi ro có thể xảy ra trong tương lai. Do đó, cách nhìn nhận và xử lý công việc đôi khi phải khác hơn. Sự chuyển vai từ “người phán quyết” sang “người tranh tụng” đòi hỏi một cựu thẩm phán như tôi phải điều chỉnh cách nhìn nhận sự việc, chấp nhận tính chủ quan nghề nghiệp trong khuôn khổ pháp luật và chấp nhận một áp lực khác, áp lực của người làm dịch vụ phục vụ cho người yêu cầu được sử dụng dịch vụ: Làm thế nào để luôn luôn vừa tuân thủ pháp luật lại vừa cung cấp dịch dịch vụ tốt nhất, làm hài lòng khách hàng. Trong thực tế, không phải luôn luôn tìm thấy được những lợi thế theo quy định của pháp luật để bảo vệ được quyền lợi khách hàng theo yêu cầu của họ thì việc giải thích, thuyết phục để họ hiểu và chấp nhận đôi khi cũng là áp lực không nhỏ. Đó cũng là một hành trình không ít thử thách đòi hỏi sự nỗ lực không chỉ là bồi bổ thêm cho mình kiến thức làm nghề mà còn là sự cố gắng vận động để thay đổi cho phù hợp.

Nếu như hoạt động tố tụng và tư vấn trong lĩnh vực tố tụng đã gặp một số khó khăn, rắc rối thì hoạt động tư vấn doanh nghiệp, tư vấn cho khách hàng để bảo vệ các vấn đề về quyền lợi tài sản, vật chất và cả lợi ích tinh thần theo quy định của pháp luật còn nhiều khó khăn, thách thức hơn đối với những người mới chuyển nghề như tôi. Trong bối cảnh kinh tế đất nước và cả thế giới nhiều biến động, các mối quan hệ xã hội giữa các cá nhân, tổ chức và các doanh nghiệp càng ngày càng đối mặt với nhiều rủi ro thách thức. Đặc biệt sau đại dịch Covid- 19, các mô hình kinh doanh, làm việc hay hoạt động thương mại, dịch vụ, cách thức tiêu dùng cũng nhiều biến động. Các hoạt động trong đời sống xã hội dần thay đổi theo các mô hình phù hợp với sự phát triển của công cuộc chuyển đổi số toàn cầu. Dù hiện đại, tiện lợi và hiệu quả nhưng cũng quá nhiều rủi ro. Thách thức trước hết với những người đã lớn tuổi, những “ cụ hưu” như chúng tôi là phải kịp bắt nhịp, kịp đáp ứng kỹ năng, kiến thức của xã hội công nghệ, của quá trình chuyển đổi số. Từ đó không chỉ hỗ trợ, tư vấn cho khách hàng của mình lường trước những rủi ro truyền thống mà là những rủi ro rất mới, phòng ngừa những thủ đoạn tinh vi của kỹ thuật, công nghệ của không gian mạng, của những đối tác giấu mặt và cả những tác động, rủi ro có thể xảy ra từ thiên tai, từ biến đổi khí hậu, từ chiến tranh hay cả từ rủi ro liên quan đến những cuộc chiến thương mại từ các quốc gia khác.

Nếu như trước đây, chúng tôi có thời gian để chuẩn bị hồ sơ và có quyền yêu cầu những người tham gia tố tụng tuân thủ những quy định của pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án để chủ động đưa ra quyết định thì khi làm luật sư tư vấn, chúng tôi phải đồng hành cùng khách hàng, có thể thường xuyên phải cùng khách hàng hoặc đại diện cho khách hàng trực tiếp đàm phán, thương lượng để giao kết hợp đồng hoặc để xử lý khúc mắc, bất đồng với đối tác. Sự tự tin là thứ không thể thiếu để có thể giành được ưu thế cho khách hàng của mình. Để có được sự tư tin thì những điều không thể thiếu đó là:  Bản lĩnh, kỹ năng, kiến thức, kinh nghiệm. Để có được những điều đó, đôi khi không hề đơn giản, dễ dàng trong mọi tình huống.

Nếu như khi hành nghề với tư cách thẩm phán, tôi và các đồng nghiệp chỉ việc tìm, đúng, sai trong những điều người ta đã làm mà áp dụng các quy định của pháp luật tương ứng, phù hợp với sự đúng, sai đó. Với tư cách là luật sư tư vấn, chúng tôi phải đối mặt với rất nhiều vấn đề mà ngoài kinh nghiệm pháp lý thì kinh nghiệm ở các lĩnh vực khác như kinh doanh, kỹ thuật, du lịch, chứng khoán, công nghệ, logistic, thuế …và cả những thủ tục hành chính trong một rừng các quy định pháp luật chồng chéo với rất nhiều thay đổi và đôi khi thiếu thông tin, yêu cầu đặt ra là phải trang bị cho mình nhiều hơn nữa kiến thức ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống để tư vấn cho khách hàng chọn lựa, đưa ra một hoặc một số quyết định. Đôi khi những quyết định đó liên quan đến sự sống còn, thành bại của một doanh nghiệp, sự an toàn, là cơ ngơi, sự nghiệp của một gia đình, một hoặc một số người. Để có thể làm tốt công việc của mình, đảm bảo uy tín nghề nghiệp, giữ được niềm tin với khách hàng là áp lực rất lớn với tôi và chắc chắc với rất nhiều luật sư khác. Để uy tín, tên tuổi cá nhân đã gây dựng hơn nửa đời cần tiếp tục được gìn giữ thì chắc chắn phải làm tốt công việc mới mà mình đảm nhận. Để làm tốt, không chỉ đơn thuần là sử dụng những kiến thức, kỹ năng kinh nghiệm, tên tuổi sẵn có; không chỉ đơn thuần là sự thay đổi công việc, mà còn là một hành trình thích nghi đầy thử thách. Với tôi, đó cũng là hành trình thay đổi cách nhìn nhận lại mình một cách bản lĩnh hơn, thực tế hơn, cởi mở hơn nhưng hơn tất cả là sự học hỏi không ngừng, sự cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ năng và tinh thần trách nhiệm, nhiệt huyết làm nghề.

Tôi cũng nhận ra rằng, với một thẩm phán đã về hưu như tôi dù nhiều kinh nghiệm đến đâu thì cũng không thể luôn luôn làm tốt việc tư vấn ở tất cả các lĩnh vực. Và như mục tiêu đã xác định từ khi chuẩn bị bước vào nghề, tôi nghĩ rằng, không chỉ tôi mà các luật sư khác là nguyên là cán bộ các cơ quan tố tụng khi chuyển sang nghề luật sư ở cái tuổi hưu trí chỉ nên chọn làm tư vấn ở những lĩnh vực thuộc về thế mạnh của mình, những lĩnh vực đã có rất nhiều kinh nghiệm thì sẽ bớt đối mặt với khó khăn, áp lực hơn. Như vậy, công việc mình làm cũng sẽ hiệu quả hơn, uy tín của mình sẽ luôn được giữ vững.

Tâm tư đầu Xuân mới

Những ngày cuối năm, khi đất nước bắt đầu rộn ràng sắc Xuân, trong giai đoạn đất nước đang bước vào thời kỳ hội nhập, chuyển mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên số và kinh tế toàn cầu, một nữ thẩm phán đã nghỉ hưu chuyển sang hành nghề luật sư, như nhiều người khác không tránh khỏi những khoảng lặng nghĩ về nghề, về vị thế, vai trò hiện tại của mình với sự đổi thay của công đồng, của xã hội. Trước hết, trong bối cảnh đất nước vừa có cuộc đổi thay về cơ cấu các đơn vị hành chính trong cả nước, việc sáp nhập, sắp xếp lại các đơn vị hành chính nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý. Những đổi thay ấy không chỉ tác động đến cơ cấu tổ chức nhà nước, mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến số phận nghề nghiệp của nhiều người từng gắn bó lâu năm với các cơ quan tố tụng, trong đó có không ít đồng nghiệp của tôi và một số không nhỏ các cán bộ từ các cơ quan tố tụng khác đã xin về hưu trước tuổi và lựa chọn con đường hành nghề luật sư. Họ góp phần làm hùng mạnh thêm lực lượng đội ngũ luật sư nước nhà, góp phần thực hiện chủ trương cải cách tư pháp, nâng cao tỷ lệ luật sư trên tỷ lệ dân số nhằm đuổi kịp các nước phát triển trong khu vực, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý, phục vụ công đồng, góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, với thực trạng nghề nghiệp, bối cảnh xã hội, sự thay đổi mạnh mẽ của đất nước và cả toàn cầu, các thẩm phán đã nghỉ hưu nếu tiếp tục hành nghề luật sư phải nhìn nhận rõ ngoài những thuận lợi từ nghề cũ, từ sự hiểu biết và kinh nghiệm pháp luật sẵn có thì họ sẽ phải đối mặt với không ít khó khăn , thách thức, cả hữu hình lẫn vô hình. Đây không chỉ là thách thức nghề nghiệp đơn thuần, mà còn là phép thử về khả năng thích ứng của những người đã dành phần lớn cuộc đời cho hệ thống tư pháp, thích ứng với sự đổi thanh mạnh mẽ của xã hội hiện đại, của kỷ nguyên số. Điều đó cũng đặt ra cho các luật sư như tôi cảm nhận nhiều hơn trọng trách của mình đối với đất nước, với công đồng.

Trước hết, với bản thân tôi và phần lớn các thẩm phán, các cán bộ từ các cơ quan tố tụng về hưu khi trở thành luật sư mang theo vốn tri thức pháp lý sâu rộng và kinh nghiệm xét xử, kinh nghiệp tố tụng chuyên sâu , tư duy xét xử, cũng như những chuẩn mực công lý mà pháp luật hướng tới. Trọng trách đầu tiên là vận dụng kinh nghiệm ấy một cách chuẩn mực, liêm chính, không nhằm trục lợi hay gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng. Kiến thức và uy tín tích lũy trong suốt quá trình làm thẩm phán, làm cán bộ tố tụng cần được sử dụng để nâng cao chất lượng tranh tụng, bảo vệ công lý và góp phần làm trong sạch môi trường pháp lý, bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hang.

Tiếp theo đó là trong vận hội phát triển mới của đất nước – khi cải cách tư pháp, cải cách hành chính và chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ – luật sư xuất thân từ thẩm phán về hưu có trách nhiệm góp phần lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật. Luật sư không chỉ bảo vệ quyền lợi cho thân chủ, mà còn phải góp phần định hướng việc giải quyết tranh chấp trên cơ sở pháp luật, đạo lý và lợi ích chung của xã hội. Trọng trách này đòi hỏi sự cân bằng hài hòa giữa quyền lợi riêng và lợi ích công, giữa kỹ năng nghề nghiệp và trách nhiệm công dân. Thêm vào đó, bằng uy tín và sự hiểu biết của mình, trong bối cảnh đất nước đổi mới mạnh mẽ, cìc quan hệ pháp luật ngày càng đa dạng và phức tạp, việc nâng cao ý thức pháp luật cho người dân càng trở nên cấp thiết. Luật sư không chỉ là người tham gia tố tụng, mà còn là cầu nối giữa pháp luật và đời sống. Thông qua tư vấn pháp lý, trợ giúp pháp luật miễn phí, các buổi phổ biến pháp luật tại cơ sở hay thậm chí những lời giải thích giản dị trong đời sống hằng ngày, luật sư phải góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với người dân.Tôi tin rằng, niềm tin vào pháp luật không thể áp đặt bằng mệnh lệnh, mà phải được nuôi dưỡng bằng sự minh bạch, công bằng và thái độ tận tâm của những người thực thi pháp luật. Khi người dân cảm nhận được rằng pháp luật bảo vệ họ, chứ không xa rời hay gây khó khăn cho họ, ý thức tuân thủ pháp luật sẽ hình thành một cách tự nhiên, từ đó dần nâng cao ý thức pháp luật, thói quen tự giác tuân thủ pháp luật để hạn chế rủi ro cho người dân. Với niềm tin đó, tôi cũng tin rằng, nếu Luật sư kiên trì lựa chọn con đường tận tâm, nhưng bền bỉ: gieo những “hạt mầm pháp luật” trong cộng đồng chắc chắn trong thời gian rất gần sẽ có nhiều thay đổi trong nhận thức của người dân, sẽ góp phần tạo nên một xã hội thượng tôn pháp luật, công bằng và nhân văn hơn trong tương lai.

Thứ ba, một đòi hỏi không thể xem nhẹ là giữ gìn uy tín, chuẩn mực, đạo đức nghề nghiệp. Xã hội luôn dành cho thẩm phán – kể cả khi đã nghỉ hưu – sự kỳ vọng cao về sự chuẩn mực, đạo đức, bản lĩnh, tính công tâm, khách quan và liêm chính. Khi chuyển sang hành nghề luật sư, mọi hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp, dù nhỏ, đều có thể làm tổn hại đến niềm tin của nhân dân đối với cả hệ thống tư pháp làm sụp đổ danh dự, uy tín mà người thẩm phán đã vượt qua nhiều khó khăn, thách thức cam go để gìn giữ, gầy dựng cả cuộc đời công chức. Do đó, trọng trách đặt ra cho bản thân là phải tự giác tuân thủ các quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư, tránh mọi biểu hiện lợi dụng uy tín cũ để tạo ảnh hưởng không đúng mực hoặc vì lợi ích nhỏ mà phá vỡ hình ảnh, uy tín của mình.

 Một điều không thể thiếu trước vận hội mới của đất nước, thẩm phán về hưu hành nghề luật sư như tôi tự thấy, mình không được phép trì trệ. Cán bộ hưu trí vẫn có ích cho xã hội, cho cộng đồng, đất nước, luôn tích cực cùng đồng nghiệp lâu năm khác nhiều kinh nghiệp mang sứ mệnh truyền lửa cho lớp trẻ, góp sức bồi dưỡng, xây dựng một đội ngũ luật sư kế tục  tràn đầy nhiệt huyết, năng động, bản lĩnh. Thông qua việc hướng dẫn, đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm cho thế hệ luật sư trẻ, góp phần xây dựng đội ngũ luật sư vững vàng về chuyên môn, trong sáng về đạo đức, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của nền tư pháp Việt Nam, góp phần chuẩn hóa hoạt động hành nghề theo thông lệ pháp lý tiến bộ, phù hợp với cam kết quốc tế của Việt Nam. Bằng kinh nghiệm và uy tín của mình, góp phần xây dựng hình ảnh luật sư Việt Nam chuyên nghiệp, tôn trọng pháp luật, có trách nhiệm với xã hội, qua đó nâng cao vị thế của nền tư pháp Việt Nam trong con mắt cộng đồng quốc tế.

Trong không khí đất nước háo hức chào Xuân, trong vận hội phát triển mới của đất nước, ý thức trọng trách lớn nhất của thẩm phán về hưu khi trở thành luật sư là tiếp tục phụng sự công lý ở một vai trò khác, nhưng với tinh thần trách nhiệm không thay đổi. Dù không còn ngồi trên ghế xét xử, chúng tôi vẫn muốn là những người có ảnh hưởng đến chất lượng thực thi pháp luật và niềm tin của nhân dân đối với công lý để chứng minh rằng: Khi thẩm phán về hưu hành nghề luật sư không chỉ là sự nối dài con đường nghề nghiệp, mà còn là sự tiếp nối trách nhiệm đối với Nhà nước, xã hội và nhân dân. Khi ý thức đầy đủ và thực hiện trọn vẹn những trọng trách đó, chúng tôi sẽ thấy mình còn có ích, thấy mình không bị lãng quên, thấy mình vẫn giữ được uy tín, phẩm chất mà Đảng, Nhà nước, nhân dân đã nuôi dạy, bổi dưỡng để tiếp tục đóng góp xứng đáng cho công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Tâm tư và mong muốn của tôi và có lẽ là nhiều đồng nghiệp khác là tiếp tục rèn mình, tiếp tục nhiệt huyết với nghề với niềm tin: Công sức nhỏ bé của mình sẽ góp phần để đất nước chuyển mình nhanh hơn, hiện đại hơn, đời sống nhân dân, ý thức pháp luật của nhân dân được nâng cao hơn, xã hội công bằng, đời sống nhân dân hạnh phúc, phồn vinh hơn! Cầu mong Xuân mới bình an, hạnh phúc đến mọi nhà!

Luật sư, Thạc sĩ NGUYỄN THỊ HỒNG TUYẾN

Công ty Luật TNHH MTV Tri Ân, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai;

Nguyên Thẩm phán, Chánh tòa Dân sự TAND tỉnh Đồng Nai.