Ảnh minh họa.
Quy tắc 13.1.1, Bộ Quy tắc Đạo đức và ứng xử nghề nghiệp Luật sư Việt Nam quy định Luật sư có thể từ chối tiếp tục thực hiện vụ việc trong trường hợp: “Khách hàng đưa ra yêu cầu mới mà yêu cầu này không thuộc phạm vi hành nghề Luật sư hoặc trái đạo đức, trái pháp luật”.Điều này nghĩa là trong trường hợp nêu trên, Luật sư có thể cân nhắc tiếp tục thực hiện vụ việc cho khách hàng hoặc từ chối không tiếp tục thực hiện nữa. Đây là quy định mang tính chất tùy nghi để Luật sư có quyền tiếp tục thực hiện vụ việc hoặc chấm dứt thực hiện cả vụ việc nhưng trong mọi trường hợp Luật sư đều phải từ chối thực hiện các yêu cầu trái đạo đức, trái pháp luật.
Trong quá trình thực hiện vụ việc của khách hàng, việc khách hàng đưa ra thêm những yêu cầu mới đối với Luật sư diễn ra rất thường xuyên. Luật sư là người tiếp nhận những yêu cầu đó, đưa ra những đánh giá xem những yêu cầu đó có thuộc phạm vi hành nghề của mình không, có trái đạo đức hay trái pháp luật không, từ đó quyết định xem có tiếp tục thực hiện hay không. Tuy nhiên hiện nay cá biệt có Luật sư vì cái lợi trước mắt mà bỏ qua nguyên tắc trên, sẵn sàng thực hiện yêu cầu của khách hàng cho dù yêu cầu đó có thể không phù hợp Bộ Quy tắc.
Ví dụ: Trong một vụ tranh chấp đất đai, Luật sư tham gia bảo vệ quyền lợi cho khách hàng A. Ban đầu Luật sư và A thoả thuận hỗ trợ A khởi kiện để đòi lại thửa đất tranh chấp đang bị B chiếm giữ bất hợp pháp và buộc B bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên sau đó A lại yêu cầu Luật sư tìm cách để đòi thêm tiền bồi thường, số tiền này lớn hơn nhiều lần những gì B phải bồi thường theo luật, thậm chí là các khoản bồi thường mà bên B không phải thực hiện. A hứa rằng nếu đòi thêm được tiền bồi thường sẽ trả thêm phí dịch vụ pháp lý cho Luật sư. Vì lợi trước mắt, Luật sư đó đã làm theo yêu cầu mới của A. Như vậy, trong trường hợp này, Luật sư đó đã lựa chọn cách chấp nhận yêu cầu của khách hàng khi cố tình đưa ra các yêu cầu không phù hợp với phía đối lập. Điều này làm mất đi tính khách quan của vụ việc, mất tính trung thực, tôn trọng pháp luật của nghề Luật sư.
Bên cạnh việc chạy theo yêu cầu của khách hàng, cá biệt có Luật sư định định hướng khách hàng đề xuất những yêu cầu mới không thuộc phạm vi hành nghề Luật sư hoặc trái đạo đức, qua đó để khách hàng trả thêm chi phí. Ví dụ như việc hướng dẫn khách hàng ngụy tạo thêm chứng cứ hoặc hỗ trợ khách hàng ngụy tạo chứng cứ để có lợi thế khi tham gia phiên toà. Đây là một vấn đề rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan, làm sai lệch đi sự công bằng.
Luật sư là người tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng trong phạm vi hành nghề, tuy nhiên vẫn còn những Luật sư khi khách hàng đưa ra yêu cầu mới ngoài phạm vi hành nghề, trái đạo đức, trái pháp luật nhưng vì vật chất, vì tình cảm mà sẵn sàng thực hiện, không cân nhắc đến hậu quả xảy ra. Điều này không chỉ gây ảnh hưởng đến việc tuân thủ pháp luật mà còn gây rối loạn thủ tục hành chính, quy trình tố tụng.
Thực trạng Luật sư không từ chối, thực hiện những yêu cầu mới của khách hàng, khi yêu cầu đó trái pháp luật, trái đạo đức xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, tựu chung lại xoay quanh một vài nguyên nhân phổ biến như sau:
Thứ nhất, nguyên nhân đầu tiên dẫn đến thực trạng trên là vì lợi nhuận không chính đáng. Luật sư về bản chất là một nghề, giống như những nghề khác, một trong những mục tiêu đặt ra là đem lại lợi nhuận. Tuy nhiên, một trong những mục tiêu cao quý của Luật sư đó là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ trong khuôn khổ hiến pháp, pháp luật, không đi ngược lại với đạo đức. Đây cũng là đặc điểm cơ bản của nghề Luật sư với những nghề khác. Vì thế, khi tiếp nhận thêm những yêu cầu mới từ phía khách hàng, Luật sư cần tìm hiểu xem những mong muốn đó có chính đáng, hợp pháp không, có trái đạo đức không. Đây là yếu tố quan trọng một Luật sư cần lưu tâm trước khi nghĩ đến lợi nhuận.
Thứ hai, bên cạnh mục tiêu lợi nhuận còn xuất phát từ danh tiếng. Một số Luật sư bất chấp tất cả, biết được những yêu cầu mới mà khách hàng đưa ra không thuộc phạm vi của mình hoặc trái đạo đức, trái pháp luật nhưng vẫn thực hiện nhằm đem lại danh tiếng cho bản thân, tổ chức nơi mình làm việc. Thậm chí, một vài Luật sư chỉ tập trung vào việc đánh bóng tên tuổi mà quên mất rằng mục tiêu cao cả của một Luật sư đó góp phần bảo vệ công lý, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng. Do đó, khi hỗ trợ khách hàng, Luật sư cần có tập trung đảm bảo tốt nhất quyền và lợi ích của khách hàng, làm việc bằng cái tâm của người Luật sư, không phải vì lợi nhuận hay danh tiếng.
Thứ ba, một trong những vấn đề đang còn tồn tại ở mọi nghề nói chung và nghề luật nói riêng là vấn đề tình cảm. Luật sư là người bảo đảm công lý, tuân thủ đúng theo hiến pháp, pháp luật nhưng vẫn còn một vài Luật sư để tình cảm ảnh hưởng đến công việc của mình. Vì tình cảm với khách hàng, không muốn mất đi những mối quan hệ đã gây dựng, nhiều Luật sư không dám đứng lên bảo vệ công lý, lẽ phải, sẵn sàng nghe theo những yêu cầu trái pháp luật, trái đạo đức của khách hàng.
Để khắc phục tình trạng này, bên cạnh cái tâm với nghề, Luật sư cần tránh để tình cảm làm ảnh hưởng đến công việc, khi tiếp nhận những yêu cầu mới, biết được điều đó không thuộc lĩnh vực nghề của mình hoặc trái đạo đức, trái pháp luật cần có sự tư vấn, góp ý kịp thời đối với khách hàng, giúp họ hiểu được rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình cần được đảm bảo nhưng phải trong khuôn khổ pháp luật.
Như vậy, khi khách hàng đưa ra yêu cầu mới mà yêu cầu này không thuộc phạm vi hành nghề Luật sư hoặc trái đạo đức, trái pháp luật, Luật sư cần góp ý kịp thời để khách hàng nhận ra được sự chưa hợp lý, đồng thời đưa ra thêm những giải pháp khác phù hợp để khách hàng lựa chọn. Trường hợp khách hàng vẫn cương quyết với yêu cầu không phù hợp trước đó, Luật sư đã tìm mọi cách để giải thích và đưa ra những giải pháp phù hợp nhưng khách hàng không đồng ý, để đảm bảo việc tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề, Luật sư cần biết từ chối những yêu cầu mới của khách hàng một cách khéo léo, không để vật chất, danh tiếng hay tình cảm cá nhân làm ảnh hưởng đến công việc.
Để trở thành một Luật sư vừa có tâm vừa có tầm, bên cạnh sự tâm huyết với nghề, Luật sư cần có một đạo đức tốt, tuân thủ theo hiến pháp, pháp luật, đạo đức nghề, thấu hiểu được mong muốn của khách hàng đồng thời phải am hiểu pháp luật để đưa ra những giải pháp phù hợp. Ngoài ra, Luật sư cần biết từ chối đúng lúc với những yêu cầu không phù hợp với pháp luật, đạo đức, không để tình cảm ảnh hưởng đến công việc, có như vậy, Luật sư mới có thể đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng, đảm bảo công lý, công bằng trong xã hội.
Luật sư TẠ VĂN PHÚ
Giám đốc Công ty Luật Ánh Sáng Việt
Đoàn Luật sư TP. Hà Nội
