Trước hết, cần nhìn nhận một cách rõ ràng rằng, xét thuần túy về pháp lý, việc xử phạt trong trường hợp biển số không bảo đảm khả năng nhận diện là có căn cứ theo quy định hiện hành. Pháp luật giao thông được thiết kế theo hướng quản lý bằng dấu hiệu khách quan của phương tiện, không đặt ra yêu cầu phải chứng minh yếu tố cố ý hay vô ý của người điều khiển. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm tính thống nhất, khả thi và tránh tình trạng áp dụng tùy tiện trong thực tế.
Ở góc độ đó, người thực thi pháp luật đang làm việc trong khuôn khổ thẩm quyền và quy định được giao. Họ không có quyền tự đặt ra ngoại lệ, cũng không thể tiến hành đánh giá động cơ hay hoàn cảnh cụ thể của từng trường hợp ngay tại hiện trường. Trong bối cảnh quản lý hiện nay, việc áp dụng đúng văn bản là lựa chọn an toàn và phổ biến, nhằm tránh rủi ro trách nhiệm cá nhân và bảo đảm tính bình đẳng trong xử lý vi phạm.
Biển số xe ô tô bị bùn đất che lấp.
Tuy nhiên, nhìn từ phía xã hội, phản ứng của người dân cũng là điều có thể chia sẻ. Trong những điều kiện khách quan như mưa lớn, đường bùn đất, việc biển số bị bẩn xảy ra ngoài ý muốn của người điều khiển phương tiện là thực tế không hiếm gặp. Khi mức xử phạt được thiết kế ở ngưỡng cao, cảm giác “bị xử lý nặng trong hoàn cảnh bất khả kháng” dễ tạo ra tâm lý chưa thỏa đáng, dù người dân không phủ nhận vai trò của pháp luật.
Chính vì vậy, nếu đặt câu hỏi đúng trọng tâm, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc đúng hay sai của một cá nhân cụ thể, mà nằm ở cách thiết kế và hướng dẫn chính sách. Pháp luật cần đủ chặt chẽ để quản lý hiệu quả, nhưng đồng thời cũng cần có những cơ chế mềm nhằm xử lý các tình huống khách quan phát sinh trong đời sống. Đó có thể là hướng dẫn rõ hơn về việc cho phép khắc phục ngay tại chỗ, phân biệt lần đầu vi phạm với tái phạm, hoặc có tiêu chí áp dụng phù hợp trong điều kiện thời tiết, hạ tầng đặc thù.
Một hệ thống pháp luật hiệu quả không chỉ dừng ở tính hợp pháp, mà còn cần tạo được sự đồng thuận xã hội. Khi người dân hiểu rằng mục tiêu của quy định là bảo đảm an toàn và trật tự chung, đồng thời cảm nhận được sự hợp lý trong cách áp dụng, thì pháp luật sẽ được tuân thủ một cách tự nguyện và bền vững hơn.
Vì vậy, có thể xem những tranh luận xung quanh vụ việc này là một tín hiệu tích cực, cho thấy nhu cầu rà soát, hoàn thiện chính sách để hài hòa hơn giữa quản lý nhà nước và thực tiễn đời sống. Đó không phải là sự phủ nhận pháp luật, mà là mong muốn pháp luật ngày càng sát với cuộc sống, minh bạch và nhân văn hơn trong quá trình thực thi.
Biển số bị bùn che do mưa – xử lý thế nào cho hợp lý?
Một tình huống thường gặp trong thực tế giao thông là phương tiện di chuyển trong điều kiện mưa lớn, đường bùn đất khiến biển số bị bẩn và khó nhận diện. Khi lực lượng chức năng kiểm tra, nếu áp dụng đúng quy định hiện hành, hành vi này có thể bị xử phạt vì biển số không bảo đảm khả năng nhận diện.
Từ góc độ pháp lý, cách xử lý này không sai. Quy định được xây dựng theo tiêu chí khách quan, nhằm bảo đảm khả năng quản lý phương tiện, phòng ngừa hành vi che biển số có chủ ý và duy trì trật tự giao thông. Người thực thi pháp luật không có thẩm quyền phân tích nguyên nhân phát sinh vi phạm, mà chỉ có thể căn cứ vào tình trạng thực tế tại thời điểm kiểm tra.
Tuy nhiên, từ góc độ xã hội, nhiều ý kiến cho rằng trong trường hợp yếu tố khách quan rõ ràng, việc áp dụng mức phạt cao có thể gây cảm giác chưa thỏa đáng. Người điều khiển phương tiện có thể không có điều kiện dừng xe để làm sạch biển số ngay lập tức, đặc biệt trong điều kiện thời tiết xấu hoặc hạ tầng không thuận lợi.
Chính vì vậy, tình huống này đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách ở cấp độ hướng dẫn thực thi. Thay vì đặt vấn đề đúng – sai tuyệt đối, cần cân nhắc các giải pháp như cho phép khắc phục ngay tại chỗ đối với lần vi phạm đầu tiên, hoặc có hướng dẫn cụ thể cho các trường hợp phát sinh do điều kiện khách quan. Cách tiếp cận này giúp đạt được mục tiêu quản lý, đồng thời giảm xung đột và tăng sự đồng thuận trong xã hội.
Luật sư MAI THỊ THẢO
Phó Giám đốc TAT Law Firm
