Phát huy tiềm năng và lợi thế để phát triển du lịch biển tỉnh Nghệ An

1. Tiềm năng và lợi thế phát triển du lịch biển Nghệ An

a. Tài nguyên thiên nhiên biển đa dạng, hấp dẫn

Nghệ An là tỉnh duyên hải Bắc Trung Bộ được thiên nhiên ưu đãi hệ sinh thái biển phong phú và cảnh quan bờ biển đa dạng. Với hơn 82 km đường bờ biển, tỉnh sở hữu nhiều bãi biển đẹp, sạch, thoải, phù hợp với phát triển các loại hình du lịch nghỉ dưỡng, sinh thái, thể thao biển và du lịch cộng đồng.

Biển Cửa Lò là điểm sáng nổi bật trong bức tranh du lịch biển Nghệ An. Đây là bãi biển có độ dốc thoai thoải, bãi cát trắng mịn, trải dài gần 10 km, nước biển trong xanh, sóng nhẹ, đặc biệt an toàn cho du khách trong các hoạt động tắm biển, bơi lội và thể thao nước. Cửa Lò cũng có vị trí thuận lợi khi chỉ cách thành phố Vinh khoảng 16 km, rất thuận tiện cho kết nối giao thông. Mỗi năm, bãi biển này đón hàng triệu lượt khách trong và ngoài nước, đặc biệt sôi động vào mùa hè, với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, lễ hội biển được tổ chức quy mô.

Bên cạnh Cửa Lò, Nghệ An còn có nhiều bãi biển nguyên sơ, chưa bị tác động bởi đô thị hóa, tạo điều kiện lý tưởng để phát triển các mô hình du lịch thân thiện với môi trường như Biển Cửa Hội (nằm tiếp giáp Cửa Lò về phía nam) mang vẻ đẹp tĩnh lặng, hoang sơ, phù hợp với du lịch nghỉ dưỡng cao cấp và tổ chức sự kiện ven biển. Đây cũng là cửa ngõ giao thương đường biển tiềm năng với cảng biển Cửa Lò đang được quy hoạch phát triển. Hay Bãi Lữ – nơi được mệnh danh là “chốn giao hòa giữa biển và rừng”, là khu vực có cảnh quan hiếm thấy khi bờ biển được bao bọc bởi rừng thông tự nhiên. Với địa hình bán sơn địa, bãi biển thoai thoải và nước biển xanh ngọc, nơi đây đang trở thành điểm đến hấp dẫn cho các loại hình du lịch nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp, du lịch sức khỏe, thiền định. Hoặc Biển Quỳnh Nghĩa, Quỳnh Bảng, Quỳnh Phương (huyện Quỳnh Lưu cũ) là cụm bãi biển gắn liền với đời sống ngư dân truyền thống. Đây là vùng biển có bãi cát dài, nước sạch, hải sản phong phú, rất thích hợp để phát triển du lịch cộng đồng gắn với làng chài, du lịch trải nghiệm ngư nghiệp, du lịch ẩm thực biển và các lễ hội dân gian như lễ hội đền Cờn, hội cầu ngư…

Ngoài những bãi biển nổi bật trên, Nghệ An còn có nhiều cửa lạch, đầm phá, rạn san hô, rừng ngập mặn ven biển, là môi trường sống lý tưởng của các loài thủy – hải sản đặc hữu, đồng thời cũng là tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái, giáo dục môi trường và nghiên cứu khoa học. Tỉnh cũng đang từng bước xây dựng các tuyến du lịch sinh thái tại vùng đầm Cửa Hội, vùng cửa sông Lam, kết nối giữa trải nghiệm biển và đồng bằng ven sông.

Bên cạnh tài nguyên tự nhiên, khí hậu tại vùng biển Nghệ An ôn hòa, ít bão, mùa hè nắng nhiều nhưng không quá gắt, mùa đông không quá lạnh, tạo điều kiện để phát triển du lịch biển quanh năm – đặc biệt thích hợp với xu hướng phát triển “du lịch 04 mùa” mà nhiều địa phương miền Trung đang hướng tới.

b. Vị trí địa lý – Giao thông thuận lợi

Nghệ An nằm ở trung tâm Bắc Trung Bộ, là cửa ngõ ra biển của khu vực Bắc Lào và Đông Bắc Thái Lan, đồng thời là điểm trung chuyển giữa miền Bắc và miền Trung Việt Nam. Đây là lợi thế chiến lược để phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch biển.

Tỉnh có hệ thống giao thông liên vùng tương đối đồng bộ. Về đường bộ, Nghệ An được kết nối bởi Quốc lộ 1A, đường ven biển và tuyến cao tốc Bắc – Nam đang hoàn thiện, giúp rút ngắn thời gian di chuyển từ các trung tâm lớn như Hà Nội, Thanh Hóa, Đà Nẵng. Tuyến đường ven biển Nghệ An – Hà Tĩnh cũng mở ra trục du lịch biển liên tỉnh hấp dẫn.

Về đường sắt, tuyến Bắc – Nam chạy qua trung tâm tỉnh với ga Vinh là điểm dừng chính, thuận tiện cho khách đi tour. Về hàng không, sân bay quốc tế Vinh là điểm đến quan trọng của khu vực, với các đường bay nội địa ổn định và tiềm năng mở rộng quốc tế. Về đường biển, cảng Cửa Lò – cảng biển loại I quốc gia – đang được quy hoạch phát triển thành cảng du lịch, hứa hẹn mở ra hướng đi mới cho du lịch tàu biển.

Sự phát triển đồng bộ của các loại hình giao thông không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút du khách trong và ngoài nước, mà còn tăng tính liên kết vùng, thúc đẩy hình thành các tuyến du lịch ven biển liên hoàn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của du lịch Nghệ An.

c. Bản sắc văn hóa ven biển đặc trưng

Vùng ven biển Nghệ An là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa dân gian đặc sắc, gắn liền với đời sống ngư dân và tín ngưỡng biển. Nổi bật là các lễ hội truyền thống như lễ hội đền Cờn (Quỳnh Lưu), lễ hội cầu ngư, lễ hội đền Quang Trung, đua thuyền, chọi gà…, vừa mang yếu tố tâm linh, vừa giàu tính cộng đồng, thu hút đông đảo du khách tham dự mỗi năm.

Bên cạnh đó, ẩm thực biển Nghệ An cũng là điểm nhấn với sự phong phú và đậm đà bản sắc. Các món ăn từ hải sản tươi sống như mực nhảy, cá thu một nắng, cháo nghêu, nước mắm truyền thống, mắm tôm chua... không chỉ hấp dẫn mà còn phản ánh lối sống, tập quán của cư dân ven biển. Sự hòa quyện giữa văn hóa và ẩm thực tạo nên sức hút riêng cho du lịch biển Nghệ An.

d. Chính sách phát triển du lịch được chú trọng

Trong những năm gần đây, tỉnh Nghệ An đã xác định rõ du lịch là một trong những ngành kinh tế quan trọng, có khả năng tạo đột phá trong cơ cấu phát triển kinh tế - xã hội. Trên cơ sở đó, tỉnh đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, kế hoạch và đề án phát triển du lịch biển một cách bài bản, trong đó nhấn mạnh quan điểm phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, có trọng tâm, trọng điểm và đảm bảo tính bền vững.

Cụ thể, Đề án phát triển du lịch biển Nghệ An đến năm 2030 đặt mục tiêu xây dựng các khu du lịch biển trọng điểm, phát triển sản phẩm du lịch đặc thù gắn với không gian văn hóa – sinh thái ven biển, và thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào các tổ hợp nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí quy mô lớn. Tỉnh cũng đã tích cực lồng ghép các mục tiêu du lịch vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội vùng ven biển và các ngành liên quan như giao thông, đô thị, thương mại và môi trường.

Các địa phương có thế mạnh về biển như thị xã Cửa Lò, huyện Diễn Châu cũ , Quỳnh Lưu cũ và thị xã Hoàng Mai cũ đã chủ động triển khai các chương trình nâng cấp hạ tầng du lịch: cải tạo đường ven biển, mở rộng khu dịch vụ, phát triển hệ thống khách sạn – nhà hàng đạt chuẩn, cải thiện cảnh quan và môi trường du lịch. Đồng thời, chính quyền địa phương cũng phối hợp với các đơn vị tư nhân, nhà đầu tư để xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù như lễ hội biển, tour làng chài, du lịch cộng đồng ven biển...

Song song với hạ tầng cứng, Nghệ An còn đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ xúc tiến đầu tư, quảng bá du lịch biển thông qua các sự kiện quy mô cấp tỉnh và quốc gia, như Tuần lễ du lịch Cửa Lò, Lễ hội du lịch biển Quỳnh, các hội thảo kết nối du lịch ba miền. Các hình thức hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực du lịch, phát triển nhân lực, bảo tồn văn hóa biển cũng đang được triển khai đồng bộ.

Nhìn chung, với sự định hướng nhất quán từ cấp tỉnh và sự chủ động của các địa phương, chính sách phát triển du lịch biển ở Nghệ An đang đi đúng hướng, tạo nền tảng vững chắc để khai thác hiệu quả các tiềm năng vốn có và đưa ngành du lịch biển trở thành động lực tăng trưởng bền vững của tỉnh trong những năm tới.

2. Thực trạng phát triển du lịch biển Nghệ An

Trong những năm gần đây, du lịch biển Nghệ An đã có bước phát triển rõ rệt cả về quy mô, chất lượng dịch vụ và mức độ đóng góp cho nền kinh tế địa phương. Với sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng, sự đa dạng hóa sản phẩm và chính sách hỗ trợ từ cấp tỉnh đến địa phương, du lịch biển đang dần trở thành trụ cột trong cơ cấu ngành du lịch toàn tỉnh.

Thứ nhất, hệ thống lưu trú và dịch vụ ven biển không ngừng được mở rộng và nâng cấp. Theo Sở Du lịch tỉnh Nghệ An, tính đến cuối năm 2023, toàn tỉnh có 928 cơ sở lưu trú, trong đó tập trung chủ yếu tại các khu du lịch biển như Cửa Lò, Cửa Hội, Bãi Lữ, Quỳnh Lưu. Riêng Cửa Lò hiện có gần 300 khách sạn và nhà nghỉ các loại, trong đó có 4 khách sạn đạt tiêu chuẩn 5 sao và 10 khách sạn 4 sao. Một số khu nghỉ dưỡng cao cấp như Melia Vinpearl Cửa Hội, Sài Gòn Kim Liên Resort, Bãi Lữ Resort đã được đưa vào khai thác, góp phần nâng tầm chất lượng lưu trú biển tại địa phương. Hạ tầng dịch vụ đi kèm như sân golf, nhà hàng, trung tâm hội nghị biển cũng đang từng bước hoàn thiện, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách du lịch nghỉ dưỡng và tổ chức sự kiện.

Thứ hai, du lịch biển đang chiếm tỉ trọng lớn trong tổng lượng khách và doanh thu du lịch toàn tỉnh. Năm 2023, Nghệ An đón khoảng 5,28 triệu lượt khách lưu trú, tăng 20% so với năm trước, trong đó trên 65% là khách đến từ các điểm du lịch biển. Tổng doanh thu du lịch ước đạt hơn 10.000 tỉ đồng, riêng thị xã Cửa Lò mang về trên 3.200 tỉ đồng, trở thành một trong những địa bàn dẫn đầu cả nước về du lịch biển mùa hè.

Thứ ba, sản phẩm du lịch biển của Nghệ An đã được đa dạng hóa rõ rệt, không chỉ giới hạn ở nghỉ dưỡng truyền thống. Các mô hình mới như du lịch cộng đồng làng chài tại Quỳnh Phương, du lịch sinh thái ven biển ở vùng đầm phá Cửa Hội và Bãi Lữ, hay du lịch lễ hội biển và thể thao nước với các hoạt động như đua thuyền, chọi gà, lễ cầu ngư… đã góp phần nâng cao trải nghiệm của du khách. Đặc biệt, tỉnh đang chú trọng phát triển du lịch MICE kết hợp hội thảo, hội nghị tại các resort ven biển, tận dụng lợi thế hạ tầng hiện đại và không gian tổ chức linh hoạt.

Từ những kết quả trên có thể thấy, du lịch biển Nghệ An đang từng bước khẳng định vị thế là ngành kinh tế năng động, có đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng GRDP và chuyển dịch cơ cấu dịch vụ. Tuy vẫn còn dư địa chưa được khai thác hết, nhưng với nền tảng hạ tầng và sản phẩm đang ngày càng hoàn thiện, du lịch biển hứa hẹn sẽ tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển du lịch toàn tỉnh giai đoạn 2025–2030.

III. Định hướng và giải pháp phát triển bền vững

Trong bối cảnh du lịch biển ngày càng trở thành động lực phát triển của tỉnh Nghệ An, việc xây dựng định hướng phát triển rõ ràng và các giải pháp đồng bộ, hiệu quả là yêu cầu cấp thiết. Trên cơ sở phân tích tiềm năng và thực trạng, tỉnh cần tập trung vào bốn trụ cột chiến lược: quy hoạch theo cụm liên kết, thu hút đầu tư chất lượng cao, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ.

1. Quy hoạch không gian du lịch biển theo mô hình cụm liên kết

Việc tổ chức không gian du lịch biển theo các cụm liên kết vùng sẽ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng tài nguyên, phát triển sản phẩm chuyên biệt và tăng cường kết nối du lịch liên hoàn. Trên cơ sở đó, có thể chia vùng ven biển Nghệ An thành ba cụm phát triển chính: (1) Cụm Cửa Lò – Cửa Hội – Bãi Lữ với thế mạnh về du lịch nghỉ dưỡng biển, thể thao nước, MICE và sức khỏe; (2) Cụm Quỳnh Lưu – Hoàng Mai tập trung phát triển du lịch cộng đồng, lễ hội, tâm linh và làng nghề; (3) Cụm Diễn Châu – Nghi Lộc phát triển du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng xanh. Quy hoạch theo cụm sẽ giúp tạo ra các tuyến du lịch liên kết, phân bổ hợp lý hạ tầng đầu tư, đồng thời tăng sức hấp dẫn cho toàn vùng biển Nghệ An.

2. Thu hút đầu tư vào các khu nghỉ dưỡng và tổ hợp giải trí biển chất lượng cao

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, Nghệ An cần chủ động thu hút các nhà đầu tư chiến lược trong và ngoài nước vào lĩnh vực du lịch biển, đặc biệt là các tổ hợp nghỉ dưỡng biển, sân golf, công viên giải trí, trung tâm hội nghị có quy mô lớn và dịch vụ cao cấp. Những mô hình như Melia Vinpearl Cửa Hội hay Bãi Lữ Resort là tiền đề để mở rộng hệ sinh thái du lịch biển đẳng cấp. Bên cạnh đó, tỉnh cần xây dựng cơ chế chính sách thông thoáng về thủ tục đầu tư, ưu đãi thuế, đất đai và hỗ trợ hạ tầng để khuyến khích dòng vốn đầu tư dài hạn, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng.

3. Đa dạng hóa sản phẩm du lịch và nâng cao trải nghiệm ngoài mùa cao điểm

Để kéo dài thời gian lưu trú và hạn chế tính mùa vụ, tỉnh cần ưu tiên phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù phù hợp với xu hướng mới. Cụ thể, có thể mở rộng lễ hội biển ngoài mùa hè, tổ chức tour đêm, tour ẩm thực biển, các hoạt động trải nghiệm ngư nghiệp tại làng chài, hoặc kết hợp du lịch biển với nông nghiệp và văn hóa bản địa. Ngoài ra, phát triển sản phẩm theo hướng "liên kết biển – đồng bằng – rừng núi" sẽ tạo ra các chuỗi giá trị liên ngành và làm phong phú trải nghiệm của du khách. Đây là cách tiếp cận vừa sáng tạo, vừa bền vững cho chiến lược phát triển du lịch tỉnh trong dài hạn.

4. Nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển nguồn nhân lực du lịch biển

Chất lượng dịch vụ là yếu tố then chốt để giữ chân du khách và tạo lợi thế cạnh tranh cho điểm đến. Vì vậy, cần tập trung đào tạo kỹ năng chuyên môn cho đội ngũ lao động du lịch, đặc biệt là trong các nghiệp vụ lễ tân, hướng dẫn, phục vụ và cứu hộ biển. Đồng thời, tỉnh cần tăng cường quản lý môi trường biển, đảm bảo vệ sinh, an toàn thực phẩm và trật tự đô thị tại các điểm du lịch. Xây dựng hình ảnh Nghệ An là điểm đến “xanh – sạch – thân thiện – chuyên nghiệp” không chỉ là mục tiêu truyền thông mà cần trở thành nguyên tắc hành động xuyên suốt trong công tác quản lý và vận hành dịch vụ du lịch biển.

IV. Kết luận

Với đường bờ biển dài, cảnh quan phong phú, văn hóa đậm đà và chính sách đầu tư cởi mở, Nghệ An có đầy đủ điều kiện để phát triển mạnh du lịch biển trong thời gian tới. Việc phát triển du lịch biển cần gắn với quy hoạch đồng bộ, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ, từ đó xây dựng thương hiệu “Du lịch biển Nghệ An – điểm đến xanh, văn hóa và bền vững”. Khi các giải pháp được triển khai hiệu quả, du lịch biển sẽ thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy phát triển bền vững toàn tỉnh.

Tài liệu tham khảo

UBND tỉnh Nghệ An (2022). Đề án phát triển du lịch biển đến năm 2030.

Tổng cục Du lịch Việt Nam (2023). Báo cáo thống kê du lịch các tỉnh năm 2022-2023.

Sở Du lịch Nghệ An (2023). Báo cáo phát triển du lịch tỉnh Nghệ An.

Báo Nghệ An điện tử: https://baonghean.vn

Cổng thông tin điện tử du lịch Cửa Lò: https://dulichcualo.gov.vn

Tiến sĩ NGUYỄN THỊ LÊ TRÂM 

Khoa Kinh tế - QTKD Trường Đại học Nghệ An