Theo phản ánh, trong suốt nhiều năm, khu vực đồng Cây Sao, Cửa Cạn (đặc khu Phú Quốc) được người dân trồng cây sầu riêng xen giữa ao nuôi thuỷ sản, đất đai được sử dụng liên tục, không xảy ra tranh chấp, được chính quyền địa phương xác nhận qua các thời kỳ. Một số hộ gia đình đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ), tạo nền tảng pháp lý cho cuộc sống lâu dài.
Gia đình bà Huỳnh Thị Đẹp khai hoang được khoảng 21.000m2 đất từ năm 1991 ở ấp Khu Tượng, xã Cửa Dương, huyện Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang (cũ). Sau khi khai hoang, gia đình bà có trồng xoài, đào, tràm, tiêu,...
Người dân nơi đây đến vùng đất này từ những năm 1990, khi tất cả vẫn còn hoang hóa, không điện, không đường, không hạ tầng,… Họ tự tay phát rừng, cải tạo từng thửa đất, đào ao, trồng cây, dựng nhà và dần hình thành một cộng đồng sinh sống ổn định.
Đến ngày 17/6/2025, UBND tỉnh Kiên Giang cũ có Quyết định số: 1768/QĐ-UBND, về việc ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp dự án khu tái định cư Cửa Cạn; ngày 19/6/2025, Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang có Quyết định số: 1797/QĐ-UBND, về việc ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp dự án đầu tư hồ nước Cửa Cạn.
Ngày 28/10/2025, UBND đặc khu Phú Quốc có Thông báo số: 1712/TB-UBND về việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng thực hiện dự án đầu tư Hồ nước Cửa Cạn; dự án thành phần đầu tư xây dựng công trình tại khu phố 2 Cửa Cạn, khu phố Ông Lang và khu phố Khu Tượng, đặc khu Phú Quốc.
Ngày 12/8/2025, Vườn Quốc gia Phú Quốc ban hành Kế hoạch số 11/KH-VQG về việc xác minh nguồn gốc và quá trình sử dụng đất của các hộ dân tại khu vực đồng Cây Sao (thuộc khu phố Ông Lang và khu phố Khu Tượng, đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang).
Theo kết quả rà soát ban đầu, có tổng cộng 242 trường hợp sử dụng đất, trong đó: 19 trường hợp sử dụng trước ngày 18/6/1998; 198 trường hợp sử dụng sau thời điểm này; và 25 trường hợp chưa xác định được thời điểm sử dụng đất.
Vườn Quốc gia Phú Quốc đã tiến hành rà soát, phân loại và lập danh sách các hộ dân sử dụng đất đủ điều kiện bồi thường. Theo đó, có 52 hộ dân thuộc diện được xem xét bồi thường, gồm: 19 hộ tại khu vực đồng Cây Sao (thuộc khu phố Khu Tượng và khu phố Ông Lang) và 33 hộ tại khu vực đồng Bãi Vòng (thuộc khu phố Bãi Vòng), đặc khu Phú Quốc.
Ông Hồ Văn Long cho biết, kể từ khi về đây hơn 30 năm, họ tự tay phát rừng, cải tạo từng thửa đất, đào kênh mương, đào ao, trồng cây, dựng nhà và dần hình thành một cộng đồng sinh sống ổn định.
Mới đây đây nhất, vào ngày 04/3/2026, chính quyền địa phương gửi thông báo đến các hộ dân tại Cửa Cạn nội dung yêu cầu di dời toàn bộ tài sản để bàn giao đất. Trong thời gian này, hàng loạt quyết định xử phạt hành chính, quyết định cưỡng chế, thông báo yêu cầu nộp chi phí lên tới hàng trăm triệu đồng. Mọi thứ diễn ra dồn dập, nhanh đến mức nhiều người dân chưa kịp hiểu rõ chuyện gì đang xảy ra thì đã phải đối diện với nguy cơ mất nhà, mất đất.
Điều khiến họ hoang mang không chỉ là việc phải rời đi, mà là việc rời đi trong khi phương án bồi thường chưa được công bố rõ ràng; chính sách hỗ trợ chưa được giải thích đầy đủ và nơi tái định cư - nơi họ sẽ bắt đầu lại cuộc sống - vẫn là một dấu hỏi.
Ông Hồ Văn Long cho biết, vào ngày 02/7/2022, ông có nhận chuyển nhượng thửa đất của ông Võ Hữu Lợi cùng vợ là Hoàng Thị Thúy Hằng cư trú tại khu phố 4, đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang với diện tích 12.339,43m2 vị trí thửa đất tại khu phố Khu Tượng Cửa Dương, đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang với số tiền 7.156.869.400 đồng, hình thức chuyển nhượng lập hợp đồng sang nhượng đất và thành quả có trên đất (hợp đồng mua bán tay). Hiện trạng thừa đất trên khi ông nhận chuyển nhượng đã có 04 đường mương rộng 2,0m, sâu 2,0m, dài theo chiều dọc của đất và một số cây tràm bông vàng, xà cừ rải rác trên thửa đất xen lẫn cỏ cây sim, cây mua, tràm nước tái sinh. Sau khi chuyển nhượng thửa đất nêu trên, ông có mua trụ bê tông và dây kẽm gai rào xung quanh theo rãnh đất và từ đó đến nay tôi không tác động gì thêm trên thửa đất. Trong quá trình sử dụng thửa đất, ông chưa bị cơ quan chức năng nào làm việc có liên quan đến thửa đất.
Ông nhất trí với chủ trương của Nhà nước về việc thực hiện dự án hồ nước Cửa Cạn nhằm phục vụ lợi ích công cộng. Tuy nhiên, đề nghị các cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư (nếu có) cho gia đình một cách công bằng thỏa đáng và đúng theo quy định của pháp luật.
Hay như trường hợp của bà Trịnh Thị Chuyên, sinh năm 1952, trú tại tổ 1la, khu phố 9, phường Dương Đông, đặc khu Phú Quốc, Tỉnh An Giang cho biết, vào ngày 04/11/2003, ông Nguyễn Văn Trí đã ký Hợp đồng sang nhượng đất, nhà và hoa màu - tiêu trên đất cho bà Trịnh Thị Chuyên và bà Lê Minh Vân. Lúc thương lượng hợp đồng, ông Trí có trao đổi nguồn gốc đất là do ông khẩn hoang từ năm 1994.
Trước thời điểm 1994, ông Nguyễn Văn Trí cùng vợ là Nguyễn Thị Vàng từ ấp Ninh Thanh II, Xã Ninh Hoà, huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu (cũ) đến tạm trú, sinh sống trên địa bàn ấp Ông Lang, xã Cửa Dương, huyện Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang (cũ). Tại thời điểm 1994, nhận thấy toàn bộ khu đất không có người khẩn hoang, khai phá và sử dụng ổn định nên ông Nguyễn Văn Trí cùng vợ đã trực tiếp phát dọn, khai phá, cải tạo để trồng tiêu (vườn tiêu 500 bụi), cất nhà cấp 4, trồng hoa màu, tràm bông vàng và các loại cây trồng khác.
Đến năm 2006, địa chính xã Cửa Dương tiến hành đo đạc và lập biên bản mô tả ranh giới thửa đất do con trai bà Dương Thanh Hải thửa số 275, tờ bản đồ số 51 và bà Lê Minh Vân thửa số 276, tờ bản đồ số 51.
“Việc chuyển nhượng là có thật, diễn ra công khai, được người dân địa phương biết rõ. Riêng phần đất của gia đình tôi tiếp tục sử dụng đất liên tục, công khai, ổn định; tu bổ nhà cấp 4, đào mương làm ranh đất, trồng cây lâu năm, cây ăn trái, tràm bông vàng, đào 06 ao nước tưới tiêu, nuôi dưỡng vườn tiêu, đầu tư tài sản và trực tiếp canh tác trên đất. Tính đến thời điểm hiện tại, gia đình tôi không được cơ quan nhà nước nào lập biên bản cho là gia đình tôi đang canh tác trong đất rừng, hay quyết định thu hồi đất rừng,...”, bà Chuyên cho biết thêm.
Người dân cho biết, họ nhất trí với chủ trương của nhà nước về việc thực hiện dự án hồ nước Cửa Cạn nhằm phục vụ lợi ích công cộng, tuy nhiên đề nghị các cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ công bằng thỏa đáng và đúng theo quy định của pháp luật.
Về thời điểm sử dụng đất, trong quá trình khai phá và canh tác trên là minh chứng xác nhận rõ ràng và thống nhất việc ông Nguyễn Văn Trí vào khai khẩn, sử dụng khu đất nêu trên là diễn ra trước ngày 18/6/1998. Thực tế, việc khai khẩn, trồng trọt, sử dụng đất đã diễn ra công khai, liên tục tại địa phương từ giai đoạn 1994 - 1995, không phải phát sinh tranh chấp hoặc xâm lấn đất rừng mốc thời gian 18/6/1998.
Bà Chuyên cho biết, gia đình bà không đồng tình với việc Vườn Quốc gia Phú Quốc xác định diện tích đất nêu trên thuộc rừng phòng hộ, cho rằng việc này ảnh hưởng đến quyền lợi của gia đình.
Trường hợp gia đình bà Huỳnh Thị Đẹp, 69 tuổi, ở Khu Tượng, cũng bị thu hồi đất để thực hiện Dự án Hồ nước và Khu tái định cư Cửa Cạn. Theo bà Đẹp, năm 1991, gia đình bà khai hoang được khoảng 21.000m2 đất ở ấp Khu Tượng, xã Cửa Dương, huyện Phú Quốc, nay là ấp Khu Tượng, đặc khu Phú Quốc. Sau khi khai hoang, gia đình bà có trồng xoài, đào, tràm, tiêu,.... Năm 2021, được sự đồng ý của bà Đẹp, anh Huỳnh Thanh Phong (con bà Đẹp) đã chuyển nhượng 3.000m2 đất ở ấp Khu Tượng cho chị Nguyễn Thị Tình ở đặc khu Phú Quốc.
Đầu năm 2026, gia đình bà Đẹp được các cơ quan chức năng đặc khu Phú Quốc thông báo một phần đất của gia đình sẽ thu hồi để thực hiện Dự án Hồ nước và Khu tái định cư Cửa Cạn. Hiện một phần đất của gia đình bà Đẹp và chị Nguyễn Thị Tình đã được các cơ quan chức năng đặc khu Phú Quốc san lấp, làm đường, để thực hiện Dự án. Tuy nhiên, gia đình bà Đẹp cho biết, họ chưa nhận được phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư,...
Ngoài ra, một số hộ dân khác như các gia đình ông Trịnh Văn Thủy, ông Hồ Văn Long, ông Mai Duy Tuân, ông Nguyễn Thanh Lâm, ông Nguyễn Ngọc Danh, bà Nguyễn Thị Nhỏ,… tại khu phố Khu Tượng và Ông Lang cũng có ý kiến tương tự.
Nhiều cây cối của người dân trồng hàng chục năm bị đốn hạ để thực hiện dự án.
Theo phản ánh, các hộ dân đề nghị cơ quan chức năng khi triển khai Dự án Hồ nước và Khu tái định cư Cửa Cạn cần xác minh rõ nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phù hợp, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Ngày 17/3/2026, Văn phòng UBND tỉnh An Giang ban hành Phiếu chuyển đơn số 4058/VP-TCD, gửi UBND Đặc khu Phú Quốc để xem xét, giải quyết kiến nghị của công dân.
Theo đó, đơn của bà Nguyễn Thị Tình (đại diện các hộ dân tại đặc khu Phú Quốc) được chuyển đến UBND đặc khu Phú Quốc xử lý theo quy định pháp luật và báo cáo kết quả về UBND tỉnh An Giang.
Dự án Hồ nước và Khu tái định cư Cửa Cạn đang được gấp rút tạo mặt bằng để đi vào thực hiện.
Trao đổi thông tin với báo chí, ông Trần Minh Khoa - Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc cho biết, địa phương đang tập trung xử lý các tồn đọng liên quan đến đất đai và đơn thư của người dân. Đối với các kiến nghị nêu trên, UBND đặc khu Phú Quốc sẽ tiếp tục kiểm tra, xem xét và xử lý trong thời gian tới.
Từ những thông tin bạn đọc cung cấp, Luật sư Nguyễn Mạnh Thuật, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho biết, theo quy định của Luật Đất đai 2024, việc thu hồi đất phải được thực hiện trên cơ sở làm rõ đầy đủ nguồn gốc, quá trình sử dụng đất; bảo đảm trình tự kiểm kê, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư một cách công khai, minh bạch. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính thủ tục, mà là nền tảng pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sử dụng đất.
Hiện một phần đất của nhiều hộ dân đã được các cơ quan chức năng đặc khu Phú Quốc san lấp, làm đường, để thực hiện dự án.
Bởi lẽ đó, quyền lợi của người dân không thể bị xử lý theo cách “cấp tốc”; nguồn gốc đất không thể được kết luận khi chưa được rà soát, đối chiếu toàn diện; và các biện pháp cưỡng chế hành chính càng không thể thay thế cho quá trình đối thoại, giải trình và tạo sự đồng thuận.
Nếu những nguyên tắc này không được bảo đảm, hệ quả không chỉ dừng lại ở việc một số hộ dân mất đất, mất nhà. Điều bị tổn thương sâu sắc hơn chính là niềm tin - niềm tin vào sự công bằng của pháp luật, vào tính minh bạch của quản lý nhà nước. Và một khi niềm tin đã bị đánh mất, thì đó sẽ là tổn thất lớn nhất, cũng là điều khó có thể khôi phục trong bất kỳ quá trình phát triển nào.
