Thành lập Trung tâm Trọng tài quốc tế
Khoản 1 Điều 3 Nghị định số 328 đã quy định thẩm quyền cấp phép thành lập thuộc về Bộ Tư pháp. Cũng tại điều này, Nghị định quy định điều kiện để thành lập Trung tâm Trọng tài quốc tế là có ít nhất 05 sáng lập viên có đủ tiêu chuẩn quy định tại khoản 1 Điều 7 của Nghị định này. Theo đó người có đủ các tiêu chuẩn sau đây có thể làm sáng lập viên Trung tâm Trọng tài quốc tế: Là công dân Việt Nam; Có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật Dân sự; Có trình độ đại học trở lên; Có trình độ Tiếng Anh từ bậc 5 trở lên trong khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành hoặc tương đương; Có ít nhất 10 năm kinh nghiệm thực tiễn về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài liên quan đến lĩnh vực đầu tư, kinh doanh; ưu tiên có kiến thức chuyên môn trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng; Đã tham gia ban hành ít nhất 10 phán quyết trọng tài; Là trọng tài viên của một Trung tâm trọng tài được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Khi có it nhất 05 trọng tài viên sáng lập đáp ứng các điều kiện trên, họ có thể nộp hồ sơ hợp lệ theo quy định của Luật Trọng tài thương mại [1] đến Bộ Tư pháp Việt Nam để thành lập Trung tâm Trọng tài quốc tế. Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế bao gồm công dân Việt Nam và công dân nước ngoài. Trung tâm Trọng tài quốc tế quy định tiêu chuẩn Trọng tài viên của tổ chức mình.
Trung tâm Trọng tài quốc tế được đặt tại Trung tâm Tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản riêng, hoạt động độc lập về tổ chức, tài chính. Việc thành lập, đăng ký hoạt động, công bố thành lập Trung tâm Trọng tài quốc tế thực hiện theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại và Nghị định này [2].
Hội nghị công bố thành lập Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Hoạt động của Trung tâm Trọng tài quốc tế
Nghị định số 328 quy định rõ hoạt động của Trung tâm Trọng tài quốc tế tại Điều 4 như sau:
- Hoạt động của Trung tâm Trọng tài quốc tế thực hiện theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại, Nghị quyết số 222/2025/QH15 và Nghị định này.
- Quyền và nghĩa vụ của Trung tâm Trọng tài quốc tế thực hiện theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại.
- Trung tâm Trọng tài quốc tế có trách nhiệm bảo đảm hoạt động hiệu quả, công bằng và minh bạch.
- Việc áp dụng pháp luật nước ngoài của Trung tâm Trọng tài quốc tế thực hiện theo quy định tại khoản 2 Điều 6 của Nghị quyết số 222/2025/QH15 và khoản 2 Điều 14 của Luật Trọng tài thương mại.
- Trường hợp các bên thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài quốc tế, các bên tranh chấp có quyền thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu Tòa án hủy quyết định công nhận sự thỏa thuận của các bên hoặc phán quyết trọng tài có hiệu lực pháp luật của Hội đồng trọng tài thuộc Trung tâm Trọng tài quốc tế. Tòa án không giải quyết yêu cầu hủy phán quyết, quyết định của Hội đồng trọng tài khi các bên đã có văn bản thỏa thuận từ bỏ quyền này.
- Thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu Tòa án hủy quyết định công nhận sự thỏa thuận của các bên hoặc phán quyết trọng tài có hiệu lực pháp luật của Hội đồng trọng tài thuộc Trung tâm Trọng tài quốc tế là một phần của thỏa thuận trọng tài theo quy định của pháp Luật Trọng tài thương mại.
Tòa án không được từ chối giải quyết yêu cầu hủy phán quyết, quyết định của Hội đồng trọng tài trong các trường hợp sau đây: Thỏa thuận từ bỏ thuộc các trường hợp thỏa thuận vô hiệu quy định tại Điều 18 của Luật Trọng tài thương mại; Thỏa thuận được lập sau thời điểm một bên nộp yêu cầu hủy phán quyết, quyết định của Hội đồng trọng tài ra Tòa án.
Với quy định này, các luật sư trong quá trình tư vấn và soạn thảo hợp đồng cho khách hàng của mình cần đưa điều khoản thỏa thuận giải quyết tranh chấp giữa các bên tham gia giao dịch tại Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam, bao gồm cả thỏa thuận về việc từ bỏ quyền yêu cầu Tòa án hủy quyết định công nhận sự thỏa thuận của các bên hoặc phán quyết trọng tài có hiệu lực pháp luật của Hội đồng trọng tài thuộc Trung tâm Trọng tài quốc tế. Quy định này của Nghị quyết số 328 có ý nghĩa rất lớn đối với các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, tránh được rủi ro pháp lý mang lại nếu bên kia yêu cầu hủy phán quyết trọng tài ra tòa án. Điều này cũng giúp tăng uy tín cho các Trung tâm Trọng tài quốc tế khi tham gia giải quyết tranh chấp giữa các bên trong Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam, vì việc sử dụng trọng tài thương mại khi giải quyết các tranh chấp kinh tế đang là xu hướng trên thế giới hiện nay, nhất là trong lĩnh vực tài chính quốc tế cần giải quyết nhanh chóng và bảo đảm giữ bí mật và quan hệ kinh doanh giữa các bên tranh chấp. Các luật sư cũng nên tham khảo điều khoản trọng tài mẫu của Trung tâm Trọng tài quốc tế dự định sẽ được chọn làm nơi giải quyết tranh chấp để bảo đảm hiệu lực của điều khoản giải quyết tranh chấp là hợp pháp, không bị vô hiệu [3].
Thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trung tâm Trọng tài quốc tế [4]
Trung tâm Trọng tài quốc tế có thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo thỏa thuận giữa các bên liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm Tài chính quốc tế theo quy tắc và quy định do Trung tâm Trọng tài quốc tế ban hành, trừ các tranh chấp sau đây:
- Tranh chấp có đối tượng là quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan quản lý nhà nước hoặc người có thẩm quyền;
- Tranh chấp liên quan đến lao động;
- Tranh chấp liên quan đến quyền nhân thân của cá nhân;
- Vấn đề khác liên quan đến quản lý nhà nước đã được giải quyết bằng bản án, quyết định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, của Tòa án có thẩm quyền tại Việt Nam.
Như vậy, theo quy định tại Điều 5 của Nghị định số 328 thì chỉ có tranh chấp liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm Tài chính quốc tế mới được giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài quốc tế. Còn các loại tranh chấp khác như hành chính, lao động, dân sự… thì sẽ bị từ chối giải quyết, nếu có giải quyết thì phán quyết trọng tài liên quan đến tranh chấp đó sẽ bị vô hiệu, bị hủy bởi tòa án có thẩm quyền.
Vì vậy, khi tư vấn cho khách hàng muốn giải quyết tranh chấp tại trọng tài quốc tế, luật sư cần lưu ý vấn đề này để tư vấn cho khách hàng chọn đúng phương thức giải quyết tranh chấp, mang lại hiệu quả kinh tế và hoạt động động kinh doanh cho khách hàng, tránh rủi ro pháp lý, lãng phí thời gian và tiền bạc một cách vô nghĩa. Luật sư cần tìm hiểu rõ loại tranh chấp giữa các bên, xác địn xem tranh chấp đó có thuộc đối tượng được giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài quốc tế theo quy định tại Điều 5 Nghị định số 328. Từ đó, luật sư giúp khách hàng nộp đơn khởi kiện và tiến hành thủ tục tố tụng trọng tài theo quy tắc trọng tài đúng nơi có thẩm quyền giải quyết tranh chấp.
Chấm dứt hoạt động của Trung tâm Trọng tài quốc tế
Hoạt động của Trung tâm Trọng tài quốc tế chấm dứt trong các trường hợp sau đây [5]:
- Bị thu hồi Giấy phép thành lập, Giấy đăng ký hoạt động theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại;
- Các trường hợp quy định tại Điều lệ của Trung tâm Trọng tài quốc tế.
Trình tự, thủ tục, thẩm quyền chấm dứt hoạt động của Trung tâm Trọng tài quốc tế thực hiện theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại.
Như vậy, sẽ có trường hợp Trung tâm Trọng tài quốc tế chấm dứt hoạt động. Vì thế, khi soạn thảo điều khoản giải quyết tranh chấp, nếu luật sư tư vấn cho khách hàng của mình chọn phương thức giải quyết tranh chấp là trọng tài quốc tế, thì luật sư cần kiểm tra sự tồn tại của Trung tâm Trọng tài quốc tế đó, xem nó còn hoạt động hay không bằng cách vào websites của trung tâm đó, websites của cơ quan cấp phép hoạt động để kiểm tra danh sách các Trung tâm Trọng tài quốc tế đã được cấp phép thành lập và đang hoạt động. Ngoài ra, luật sư có thể gọi điện và gửi email tới Trung tâm Trọng tài quốc tế để hỏi thông tin chi tiết và kiểm tra chi tiết để có thể tư vấn tốt nhất cho khách hàng của mình chọn một trung tâm uy tín và hiệu quả, tránh rủi ro điều khoản giải quyết tranh chấp bằng trọng tài vô hiệu hoặc phải thỏa thuận lại khi có tranh chấp xảy ra.
Kết luận
Tóm lại, việc cơ quan có thẩm quyền ban hành các quy định pháp luật cho phép các bên giải quyết tranh chấp kinh doanh có ý nghĩa rất lớn trong việc tạo niềm tin và sự yên tâm cho các nhà đầu tư. Từ đó, thúc đẩy và khuyến khích các nhà đầu tư tham gia tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh tại Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam.
[1] Điều 24 Luật Trọng tài quốc tế 2010, hồ sơ gồm:
- Dự thảo điều lệ của Trung tâm trọng tài theo mẫu do Bộ Tư pháp ban hành (mẫu số 01/TP-TTTM)
- Đơn đề nghị thành lập theo mẫu do Bộ Tư pháp ban hành (mẫu số 02/TP-TTTM)
- Danh sách các sáng lập viên và các giấy tờ kèm theo chứng minh đủ điều kiện quy định tại Điều 20 của Luật Trọng tài thương mại.
[2] Luật Trọng tài thương mại 2010.
[3] Xem Quy tắc tố tụng trọng tài tại www.hiac.vn hoặc www.viac.vn.
[4] Xem Điều 5 Nghị định số 328.
[5] Điều 6. 1 Nghị định số 328.
Tài liệu tham khảo
1. Quốc hội, 2025. Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân;
2. Chính phủ, 2025. Nghị quyết số 222/2025/QH15 về Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam;
3. Chính phủ, 2025. Nghị định số 328/2025/NĐ-CP về Trung tâm Trọng tài quốc tế thuộc Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Thạc sĩ PHẠM THANH NGA
Trọng tài viên, Trung tâm Trọng tài quốc tế Hà Nội
