Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 144/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 181/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thuế VAT đã được sửa đổi, bổ sung một số điều bởi Nghị định số 359/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025.
Theo đó, Nghị định số 144/2026/NĐ-CP mở rộng nhóm đối tượng không chịu thuế VAT. Nhiều loại hình bảo hiểm được đưa vào diện này, gồm bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm người học và các dịch vụ bảo hiểm liên quan đến con người; bảo hiểm nông nghiệp như bảo hiểm vật nuôi, cây trồng; bảo hiểm phục vụ trực tiếp hoạt động khai thác thủy sản; tái bảo hiểm theo quy định pháp luật...
Đối với lĩnh vực tài chính - ngân hàng và chứng khoán, Nghị định cũng sửa đổi quy định theo hướng bổ sung hoạt động bán nợ vào diện không chịu thuế VAT, bao gồm cả bán khoản phải thu, khoản phải trả và chứng chỉ tiền gửi.
Bên cạnh đó, quy định về hàng hóa xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản cũng được điều chỉnh. Cụ thể, các sản phẩm tài nguyên, khoáng sản xuất khẩu thuộc danh mục không khuyến khích hoặc hạn chế xuất khẩu sẽ thuộc đối tượng không chịu thuế. Danh mục này được ban hành kèm theo nghị định và có thể được điều chỉnh linh hoạt theo từng thời kỳ, trên cơ sở đề xuất của Bộ Công thương và sự phối hợp, thẩm định của Bộ Tài chính trước khi trình Chính phủ xem xét, quyết định.
Ảnh minh họa. Nguồn: Báo Công thương.
Ngoài ra, Nghị định số 144/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi, bổ sung quy định về khấu trừ VAT đầu vào theo hướng chặt chẽ và rõ ràng hơn trong việc phân bổ thuế.
Cụ thể, với hàng hóa, dịch vụ (kể cả tài sản cố định) sử dụng đồng thời cho hoạt động chịu thuế và không chịu thuế, doanh nghiệp chỉ được khấu trừ phần thuế đầu vào tương ứng với hoạt động chịu thuế. Cơ sở kinh doanh phải hạch toán riêng phần thuế được khấu trừ và không được khấu trừ; trường hợp không thể tách bạch, số thuế được khấu trừ sẽ được xác định theo tỉ lệ doanh thu chịu thuế trên tổng doanh thu trong kỳ.
Đáng chú ý, Nghị định làm rõ cách xác định tổng doanh thu. Theo đó, tổng doanh thu bao gồm doanh thu chịu thuế, không chịu VAT từ hoạt động vàng bạc, đá quý (trừ trường hợp âm) và một số khoản doanh thu khác theo quy định. Với các lĩnh vực đặc thù như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, doanh thu được xác định theo pháp luật chuyên ngành tương ứng.
Bên cạnh đó, Nghị định 144/2026/NĐ-CP cũng bổ sung quy định về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch mua trả chậm, trả góp từ 5 triệu đồng trở lên.
Theo đó, doanh nghiệp được khấu trừ VAT đầu vào khi có đầy đủ hợp đồng bằng văn bản, hóa đơn và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Trường hợp chưa đến hạn thanh toán theo hợp đồng, doanh nghiệp vẫn được tạm khấu trừ dù chưa có chứng từ thanh toán.
Tuy nhiên, đến thời điểm thanh toán nếu không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, doanh nghiệp phải kê khai điều chỉnh giảm số thuế đã khấu trừ tương ứng. Nếu sau đó bổ sung được chứng từ hợp lệ, phần thuế này sẽ được kê khai, khấu trừ lại vào kỳ phát sinh chứng từ.
