Hôm nay, năm 2026, khi đất nước ta vững bước trên con đường xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, đội ngũ những người hành nghề y càng khẳng định vị trí then chốt, vai trò tiên phong. Họ không chỉ là những người trực tiếp thực thi quyền con người cơ bản - quyền được chăm sóc sức khỏe (Điều 25, Hiến pháp 2013) - mà còn là lực lượng nòng cốt góp phần hoàn thiện thể chế, bảo vệ công lý xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững. Bài viết này khẳng định: trong bối cảnh pháp quyền hiện nay, đội ngũ y tế Việt Nam chính là hiện thân sống động của tinh thần “dân là gốc”, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe dân tộc.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
1. Nhà nước pháp quyền XHCN và vị trí chiến lược của đội ngũ những người hành nghề y
Trong bối cảnh lịch sử - chính trị đặc thù của Việt Nam, Nhà nước pháp quyền XHCN được Đảng Cộng sản Việt Nam xác định là mô hình nhà nước “của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân”, vận hành trên nền tảng thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền con người, quyền công dân một cách thực chất, đồng thời kiên định lợi ích giai cấp công nhân và Nhân dân lao động làm nền tảng. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng (2021) đã làm rõ định hướng chiến lược này, khẳng định “Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN trong sạch, vững mạnh, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, vì Nhân dân phục vụ và vì sự phát triển của đất nước” [1]. Đến Đại hội XIV (2026), định hướng được nâng tầm toàn diện hơn, nhấn mạnh sự thống nhất quyền lực nhà nước với cơ chế phân công, phối hợp, kiểm soát chặt chẽ giữa lập pháp, hành pháp, tư pháp dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng, nhằm bảo vệ công lý xã hội và thực thi quyền làm chủ của Nhân dân [2].
Hiến pháp năm 2013 - văn kiện pháp lý tối cao của Nhà nước pháp quyền XHCN - đã ghi nhận quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe là quyền con người cơ bản: “Mọi người có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe. Nhà nước, xã hội có trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho nhân dân; thực hiện BHYT toàn dân; tạo điều kiện để mọi người được tiếp cận các dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe” (Điều 38) [3]. Trong hệ thống thể chế ấy, lĩnh vực y tế không chỉ là một ngành dịch vụ thông thường mà được Đảng và Nhà nước xác định là “trọng tâm của chính sách kinh tế - xã hội”, là “nhiệm vụ chính trị hàng đầu” của toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội [4].
Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã đặt nền móng lý luận sâu sắc: sức khỏe Nhân dân là “vốn quý nhất”, là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của đất nước; vì vậy, bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân phải là “một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng hàng đầu” của các cấp ủy, chính quyền, của toàn Đảng, toàn dân [4]. Đến Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị, định hướng này được cụ thể hóa bằng các giải pháp đột phá: “Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là mục tiêu, là động lực, là nhiệm vụ chính trị hàng đầu”, đồng thời yêu cầu “hoàn thiện đồng bộ thể chế và triển khai hiệu quả các quy định pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân” [5]. Như vậy, y tế không chỉ là lĩnh vực chuyên môn mà đã trở thành một bộ phận hữu cơ, then chốt trong kiến trúc tổng thể của Nhà nước pháp quyền XHCN - nơi pháp luật phải được thực thi nghiêm minh, công bằng, minh bạch và trách nhiệm giải trình cao nhất.
Chính trong bối cảnh ấy, “đội ngũ những người hành nghề y” - bao gồm bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên y tế, cán bộ y tế dự phòng và quản lý y tế các cấp - khẳng định vị trí chiến lược đặc biệt. Họ là chủ thể trực tiếp thực thi pháp luật y tế, là “cầu nối sống” giữa Nhà nước pháp quyền với quyền con người cơ bản của Nhân dân. Mọi hoạt động chuyên môn của họ - từ chẩn đoán, điều trị, cấp cứu, phòng bệnh, tư vấn sức khỏe đến quản lý hồ sơ bệnh án điện tử, cấp giấy phép hành nghề - đều phải diễn ra nghiêm ngặt trong khuôn khổ pháp lý chặt chẽ, đồng bộ và hiện đại nhất từ trước đến nay.
Cụ thể, họ hoạt động dưới sự điều chỉnh của Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 (có hiệu lực từ ngày 1/1/2024) - văn bản pháp luật cốt lõi quy định nguyên tắc “lấy người bệnh làm trung tâm”, bảo đảm “minh bạch, công bằng, trách nhiệm giải trình” trong cung cấp dịch vụ y tế [6]; Luật Phòng bệnh năm 2025 (số hiệu 114/2025/QH15, hiệu lực từ 1/7/2026) - đánh dấu bước chuyển lịch sử từ “chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, xây dựng hệ thống y tế dự phòng hiện đại, lấy phòng bệnh làm nền tảng quốc gia [7]; Luật Dân số năm 2025 (số hiệu 113/2025/QH15) - định hướng chính sách dân số thích ứng với già hóa và phát triển bền vững [8]; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT số 51/2024/QH15 (có hiệu lực từ 1/7/2025) cùng hàng loạt nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành. Mỗi quyết định chẩn đoán, mỗi chỉ định điều trị, mỗi thủ tục hành chính y tế đều phải tuân thủ tuyệt đối các nguyên tắc cốt lõi của nhà nước pháp quyền: minh bạch thông tin, công bằng tiếp cận dịch vụ, trách nhiệm giải trình cá nhân và tập thể trước pháp luật và trước Nhân dân.
Đồng thời, đội ngũ này phải gánh vác trách nhiệm đạo đức nghề nghiệp cao nhất - nơi pháp luật và y đức hòa quyện thành một thể thống nhất không thể tách rời. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy “Lương y phải như từ mẫu”, và được các nghị quyết Đảng nâng tầm thành chuẩn mực pháp - lý - đạo đức: “Đội ngũ thầy thuốc và nhân viên y tế phải phấn đấu sâu y lý, giỏi y thuật, giàu y đức, tận tụy với nghề nghiệp” [5]. Nghị quyết 20-NQ/TW nhấn mạnh: “Thầy thuốc phải như mẹ hiền”, phải được tuyển chọn, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ đặc biệt, đồng thời xử lý nghiêm mọi vi phạm quy chế chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp [4]. Trong Nhà nước pháp quyền, y đức không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý: Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định rõ nghĩa vụ “tận tâm”, “giữ bí mật thông tin bệnh nhân”, “học tập, cập nhật kiến thức liên tục”, “chịu trách nhiệm về hành vi chuyên môn” của người hành nghề [6]. Vi phạm y đức không chỉ bị xử lý kỷ luật nội ngành mà còn chịu trách nhiệm hành chính, dân sự, thậm chí hình sự - thể hiện rõ bản chất “thượng tôn pháp luật” và “bảo vệ công lý xã hội” của nhà nước pháp quyền XHCN.
Xây dựng và phát triển đội ngũ những người hành nghề y chính là một trong những nội dung cốt lõi, then chốt nhất của công cuộc hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN hiện nay. Bởi lẽ, một đội ngũ y tế vững mạnh về chuyên môn, trong sạch về đạo đức, trách nhiệm cao trước pháp luật sẽ trực tiếp góp phần thực thi quyền con người, bảo đảm công bằng xã hội, giảm bất bình đẳng tiếp cận dịch vụ y tế giữa thành thị - nông thôn, giữa các vùng miền - những mục tiêu chiến lược được Nghị quyết 72-NQ/TW và Nghị quyết 27-NQ/TW (về tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền) đặt ra [5], [9]. Ngược lại, bất kỳ điểm nghẽn nào về nhân lực y tế (thiếu số lượng, yếu chất lượng, thiếu động lực) đều trực tiếp làm suy giảm hiệu lực, hiệu quả của hệ thống pháp luật y tế, làm giảm niềm tin của Nhân dân vào Nhà nước pháp quyền.
Do đó, trong giai đoạn hiện nay (2026 - 2030), việc xây dựng đội ngũ y bác sĩ, nhân viên y tế phải được tiến hành đồng bộ, khoa học, gắn chặt với cải cách hành chính, chuyển đổi số, phân cấp phân quyền và tăng cường trách nhiệm giải trình - chính là những nội dung cốt lõi của xây dựng Nhà nước pháp quyền. Đó không chỉ là nhiệm vụ của ngành Y tế mà là trách nhiệm chung của toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị, nhằm hiện thực hóa khát vọng “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” mà Đảng ta đã đề ra.
2. Thành tựu vượt bậc của đội ngũ y tế Việt Nam trong giai đoạn 2021 - 2025 và năm bản lề 2025
Dưới sự lãnh đạo sáng suốt, kịp thời của Đảng Cộng sản Việt Nam và sự quản lý thống nhất, hiệu lực của Nhà nước pháp quyền XHCN, đội ngũ những người hành nghề y - những “chiến sĩ áo trắng” anh hùng - đã lập nên những kỳ tích lịch sử mà bất kỳ quốc gia nào trên thế giới cũng phải ngưỡng mộ, đặc biệt trong bối cảnh hậu đại dịch COVID-19 đầy biến động toàn cầu cùng những thách thức phức tạp về an ninh y tế, già hóa dân số và chuyển đổi số quốc gia. Những thành tựu này không chỉ là minh chứng sống động cho sức mạnh nội tại của đội ngũ y tế mà còn khẳng định vai trò then chốt của họ trong việc thực thi nghiêm minh các quy định pháp luật y tế, bảo đảm quyền con người cơ bản về chăm sóc sức khỏe, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân vào Nhà nước pháp quyền và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.
Theo báo cáo chính thức tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác y tế năm 2025 do Bộ Y tế tổ chức ngày 29/12/2025, toàn ngành Y tế đã hoàn thành xuất sắc 3/3 chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu do Quốc hội giao, đạt và vượt 8/9 chỉ tiêu chuyên môn do Chính phủ giao, đồng thời vượt toàn bộ 4/4 chỉ tiêu của Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 - 2025. Cụ thể, “tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 95,15% dân số (vượt mục tiêu)” [10]; số bác sĩ đạt 15 bác sĩ/10.000 dân (tăng mạnh từ 9,81 bác sĩ/10.000 dân năm 2020); số giường bệnh đạt 34,5 giường/10.000 dân; tuổi thọ trung bình của người dân đạt 74,8 tuổi (cao hơn mức trung bình thế giới và tăng đáng kể so với giai đoạn trước); tỷ lệ người dân hài lòng với dịch vụ y tế vượt 90% [11]. Những con số này không chỉ phản ánh sự tiến bộ vượt bậc về chỉ số y tế quốc gia mà còn là kết quả trực tiếp của việc xây dựng và phát triển đội ngũ y bác sĩ, nhân viên y tế một cách bài bản, khoa học, gắn liền với cải cách hành chính và chuyển đổi số - những nội dung cốt lõi trong công cuộc hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN.
Mạng lưới y tế được mở rộng mạnh mẽ và đồng bộ, từ khoảng 1.235 bệnh viện năm 2020 lên 1.665 bệnh viện năm 2024 (trong đó có 384 bệnh viện ngoài công lập), tạo nên một hệ thống từ trung ương đến cơ sở ngày càng vững chắc, tiếp cận gần hơn với Nhân dân ở mọi vùng miền. Hệ thống y tế cơ sở và y tế dự phòng được củng cố vững chắc với hàng nghìn trạm y tế xã, phường được đầu tư nâng cấp, đội ngũ y sĩ, điều dưỡng thôn bản được đào tạo bổ sung liên tục. Đặc biệt, việc Quốc hội thông qua Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) đã đánh dấu bước chuyển lịch sử mang tính chiến lược: từ tư duy “chữa bệnh” truyền thống sang “chủ động phòng bệnh”, lấy phòng bệnh làm nền tảng quốc gia, với các cơ chế pháp lý cụ thể về giám sát dịch bệnh, tiêm chủng mở rộng, dinh dưỡng cộng đồng và sàng lọc sớm bệnh không lây nhiễm. Đây chính là minh chứng rõ nét cho sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa xây dựng đội ngũ y tế chuyên nghiệp với hoàn thiện thể chế pháp quyền, khi đội ngũ y tế không chỉ là lực lượng thực thi mà còn là chủ thể tham gia xây dựng và hoàn thiện chính sách [12].
Những kỹ thuật cao ngang tầm khu vực và thế giới được đội ngũ y tế Việt Nam làm chủ một cách xuất sắc. Năm 2025 ghi nhận kỷ lục mới với 1.368 ca ghép tạng được thực hiện thành công (tổng số từ ca ghép thận đầu tiên năm 1992 đến nay đạt khoảng 10.600 ca), đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về số lượng và chất lượng ghép tạng. Các kỹ thuật phức tạp như ghép tim - phổi đồng thời lần đầu tiên thành công, ghép đa tạng, ghép tế bào gốc và y học tái tạo đã được triển khai rộng rãi tại các trung tâm lớn như Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện Chợ Rẫy. Điển hình, ca can thiệp tim mạch bào thai thành công mới nhất ngày 25/2/2026 tại Bệnh viện Từ Dũ đã khẳng định trình độ y học Việt Nam đã sánh vai với các cường quốc tiên tiến. Bên cạnh đó, phẫu thuật robot, y học hạt nhân, chẩn đoán hình ảnh phân tử, liệu pháp miễn dịch và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ chẩn đoán cũng được triển khai ngày càng phổ biến, góp phần giảm tỷ lệ tử vong và nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng triệu người dân [13].
Chuyển đổi số trong ngành Y tế bùng nổ mạnh mẽ, trở thành động lực then chốt nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ. Đến cuối năm 2025, hơn 1.210 trên tổng số 1.650 bệnh viện đã triển khai hồ sơ bệnh án điện tử toàn trình; hàng chục triệu sổ sức khỏe điện tử được kết nối với ứng dụng VNeID và Cổng Dịch vụ công quốc gia, giúp người dân dễ dàng tra cứu, đặt lịch khám chữa bệnh, thanh toán BHYT không dùng tiền mặt. Hệ thống quản lý thông tin y tế quốc gia đã liên thông dữ liệu giữa các tuyến, hỗ trợ giám sát dịch bệnh thời gian thực và ra quyết định chính sách dựa trên bằng chứng khoa học. Những tiến bộ này chính là kết quả của việc đội ngũ y bác sĩ, kỹ thuật viên tin học y tế được đào tạo bài bản, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng - những yêu cầu bắt buộc trong Nhà nước pháp quyền hiện đại [14].
Những thành tựu vượt bậc nêu trên không chỉ là những con số khô khan mà là minh chứng sống động, thuyết phục nhất cho trách nhiệm pháp lý và y đức cao cả của đội ngũ những người hành nghề y. Họ đã vận hành hiệu quả cơ chế “lấy người bệnh làm trung tâm” theo đúng tinh thần Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, giảm mạnh thủ tục hành chính rườm rà, bảo đảm công bằng tiếp cận dịch vụ y tế giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng miền, giữa các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương. Mỗi quyết định chuyên môn, mỗi ca phẫu thuật, mỗi chương trình sàng lọc cộng đồng đều được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật minh bạch, với trách nhiệm giải trình rõ ràng trước Nhân dân và trước pháp luật. Đó chính là sự thể hiện sâu sắc của bản chất Nhà nước pháp quyền XHCN: nơi đội ngũ y tế không chỉ chữa bệnh mà còn bảo vệ công lý xã hội, thực thi quyền con người, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Trong bối cảnh xây dựng và phát triển đội ngũ y bác sĩ, nhân viên y tế giai đoạn hiện nay, những thành tựu 2021 - 2025 đã khẳng định rằng: một đội ngũ vững mạnh về số lượng, chất lượng chuyên môn cao, y đức trong sáng và ý thức pháp luật thượng tôn chính là nền tảng vững chắc nhất để Nhà nước pháp quyền hoàn thành sứ mệnh bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân - vốn quý nhất của dân tộc. Những kỳ tích này sẽ tiếp tục là động lực để toàn ngành bước vào năm bản lề 2026 với quyết tâm cao hơn, thực hiện thắng lợi Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và các mục tiêu Đại hội XIV của Đảng.
3. Trách nhiệm pháp lý và đạo đức nghề nghiệp trong bối cảnh pháp quyền hiện nay
Trong Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, mọi hoạt động y tế đều phải chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt, toàn diện và liên tục của pháp luật, thể hiện rõ bản chất thượng tôn Hiến pháp, pháp luật và trách nhiệm giải trình cao nhất trước Nhân dân. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính nguyên tắc của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền mà còn là nền tảng cốt lõi để phát triển đội ngũ những người hành nghề y - lực lượng tiên phong thực thi quyền con người cơ bản về chăm sóc sức khỏe. Việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghiêm minh pháp luật với bảo vệ, khích lệ và nâng cao chất lượng đội ngũ y bác sĩ, nhân viên y tế chính là nội dung then chốt, mang tính chiến lược trong công cuộc hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, nhằm đảm bảo hệ thống y tế hoạt động hiệu lực, hiệu quả, công bằng và minh bạch, góp phần thực hiện sứ mệnh thiêng liêng bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân trong giai đoạn hiện nay.
Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 - văn bản pháp luật cốt lõi điều chỉnh toàn diện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2024 - đã quy định rõ ràng, cụ thể và chặt chẽ quyền, nghĩa vụ của người hành nghề. Theo đó, “Người hành nghề phải có giấy phép hành nghề do cơ quan có thẩm quyền cấp” (Điều 19), phải tuân thủ tuyệt đối các quy định về chuyên môn kỹ thuật, phải chịu trách nhiệm trực tiếp và toàn diện về kết quả chẩn đoán, chỉ định phương pháp chữa bệnh và kê đơn thuốc của mình. Đặc biệt, Luật nhấn mạnh nghĩa vụ đạo đức nghề nghiệp: “Tuân thủ quy tắc đạo đức nghề nghiệp trong hành nghề khám bệnh, chữa bệnh do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành”; “Tận tâm trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh”; “Giữ bí mật thông tin về tình trạng sức khỏe, đời tư của người bệnh”; “Thường xuyên học tập, cập nhật kiến thức y khoa liên tục” [15]. Mọi quyết định chuyên môn đều phải minh bạch, kịp thời, khoa học và nhân văn, đặt người bệnh làm trung tâm - nguyên tắc cốt lõi phản ánh tinh thần “lấy dân làm gốc” trong Nhà nước pháp quyền.
Trách nhiệm pháp lý của người hành nghề được quy định đa tầng, nghiêm ngặt: trách nhiệm dân sự (bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật dân sự và bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp bắt buộc); trách nhiệm hành chính (đình chỉ, thu hồi giấy phép hành nghề khi vi phạm); thậm chí trách nhiệm hình sự khi gây hậu quả nghiêm trọng. Sai sót chuyên môn kỹ thuật được định nghĩa rõ ràng và xử lý công khai, minh bạch thông qua Hội đồng chuyên môn: “Người hành nghề có sai sót chuyên môn kỹ thuật khi được Hội đồng chuyên môn xác định có ít nhất một trong các hành vi: vi phạm trách nhiệm trong chăm sóc, điều trị người bệnh; vi phạm các quy định về chuyên môn kỹ thuật” [15]. Các vụ việc sai sót không còn bị che giấu mà phải được công khai trên hệ thống thông tin y tế quốc gia, báo cáo kịp thời cho cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời người bệnh và gia đình được quyền khiếu nại, tố cáo theo quy trình minh bạch, nhanh chóng - thể hiện rõ cơ chế trách nhiệm giải trình (accountability) đặc trưng của Nhà nước pháp quyền hiện đại. Những quy định này không chỉ bảo vệ quyền lợi người bệnh mà còn rèn luyện ý thức pháp luật, y đức cho chính đội ngũ y tế, góp phần xây dựng một nền y học “khoa học, dân tộc, đại chúng” như Bác Hồ đã dạy.
Song song với việc siết chặt kỷ luật pháp luật, Nhà nước pháp quyền Việt Nam luôn đồng hành cùng đội ngũ y tế bằng các cơ chế bảo vệ và đãi ngộ xứng đáng, nhằm tạo động lực để họ “yên tâm gắn bó với nghề”. Nghị định 76/2019/NĐ-CP (và các văn bản sửa đổi, bổ sung năm 2025 - 2026) quy định rõ phụ cấp ưu đãi nghề cho cán bộ y tế trực tiếp làm chuyên môn tại các cơ sở y tế nhà nước ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, với mức phụ cấp thu hút lên đến 70% mức lương hiện hưởng trong thời gian tối đa 60 tháng; phụ cấp ưu đãi nghề được nâng lên mức tối thiểu 70% cho nhân viên y tế tại trạm y tế cấp xã và cơ sở y tế dự phòng, đạt 100% ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo và các lĩnh vực đặc thù như hồi sức cấp cứu, tâm thần, pháp y [16]. Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị đã đưa ra các giải pháp đột phá: “Thực hiện chính sách ưu đãi đặc thù, vượt trội cho đội ngũ nhân viên y tế trực tiếp làm chuyên môn tại trạm y tế cấp xã, cơ sở y tế dự phòng”; “Nâng mức phụ cấp ưu đãi nghề lên mức tối thiểu 70%... 100% cho... vùng khó khăn”; đồng thời “có chính sách ưu đãi, đãi ngộ đặc biệt trong suốt quá trình từ đào tạo, tuyển dụng, sử dụng, phát huy năng lực” [17]. Những chính sách này không chỉ là sự ghi nhận công lao mà còn là công cụ pháp lý quan trọng để thu hút, giữ chân nhân tài, khắc phục tình trạng “chảy máu chất xám” y tế - một yêu cầu cấp thiết trong xây dựng đội ngũ y bác sĩ, nhân viên y tế chất lượng cao phục vụ Nhà nước pháp quyền.
Tuy nhiên, bên cạnh những tiến bộ, vẫn còn tồn tại những thách thức khách quan và chủ quan đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện. Nhân lực y tế cơ sở ở một số địa phương chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng lẫn chất lượng; áp lực công việc cao do quá tải bệnh viện, thiếu thiết bị, môi trường làm việc chưa thực sự an toàn; một số trường hợp vi phạm y đức, lạm dụng, trục lợi chính sách vẫn xảy ra, gây bức xúc dư luận xã hội. Nghị quyết 72-NQ/TW đã thẳng thắn chỉ ra những “điểm nghẽn” này: “Nhân lực y tế ở một số địa phương, y tế cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng, trình độ, chất lượng; chưa có chế độ đãi ngộ đặc biệt tương xứng”; “Một số vụ việc vi phạm pháp luật, lạm dụng, trục lợi... gây bức xúc trong dư luận xã hội” [17]. Những hạn chế này không chỉ làm giảm hiệu lực thực thi pháp luật y tế mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến niềm tin của Nhân dân vào Nhà nước pháp quyền.
Trước thực tiễn ấy, Nghị quyết 72-NQ/TW cùng hệ thống các luật mới năm 2025 (Luật Phòng bệnh, Luật Dân số, Luật sửa đổi Luật BHYT) đã đề ra giải pháp đồng bộ, quyết liệt: hoàn thiện cơ chế đặc thù về đào tạo, tuyển dụng, đãi ngộ; tăng cường thanh tra, giám sát thường xuyên, công khai minh bạch; kiên quyết xử lý nghiêm mọi vi phạm y đức và pháp luật; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, biểu dương điển hình tiên tiến về y đức để “đội ngũ thầy thuốc và nhân viên y tế phải phấn đấu sâu y lý, giỏi y thuật, giàu y đức, tận tụy với nghề nghiệp” [17]. Việc xây dựng đội ngũ y bác sĩ, nhân viên y tế trong bối cảnh pháp quyền hiện nay chính là quá trình hài hòa giữa “nghiêm” và “nhân”: nghiêm minh để bảo vệ công lý, nhân văn để khích lệ cống hiến. Chỉ khi đội ngũ y tế được rèn luyện ý thức pháp luật thượng tôn, được bảo vệ quyền lợi hợp pháp và được đãi ngộ xứng đáng, họ mới thực sự trở thành lực lượng nòng cốt thực thi quyền con người về sức khỏe, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền “của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” vững mạnh.
Trong giai đoạn 2026 - 2030 - năm bản lề triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng - việc nâng cao trách nhiệm pháp lý và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ những người hành nghề y chính là khâu then chốt để hiện thực hóa sứ mệnh thiêng liêng: bảo vệ sức khỏe Nhân dân là bảo vệ tương lai dân tộc. Đó không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm lịch sử, là sự tiếp nối truyền thống “Lương y như từ mẫu”, là đóng góp cụ thể nhất của ngành Y tế vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN trong thời kỳ mới.
4. Định hướng phát triển giai đoạn 2026 - 2030: Kiến tạo đội ngũ y tế hiện đại, hội nhập và vị nhân sinh trong khuôn khổ Nhà nước pháp quyền
Bước vào năm 2026, đất nước ta đứng trước những đòi hỏi mang tính bước ngoặt khi đây là năm bản lề triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Trong bối cảnh đó, sứ mệnh của ngành y tế không chỉ dừng lại ở các chỉ tiêu dịch tễ thuần túy, mà còn được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển con người, gắn liền với tiến trình hoàn thiện thể chế quốc gia. Nhận thức sâu sắc triết lý “sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi người dân và của cả xã hội” [20], định hướng phát triển từ năm 2026 đến năm 2030 đòi hỏi sự chuyển mình toàn diện của đội ngũ y bác sĩ, tập trung giải quyết triệt để sáu trụ cột chiến lược nhằm kiến tạo một nền y tế hiện đại, hội nhập và tận tâm vì Nhân dân phục vụ.
Trước hết, việc hoàn thiện thể chế và tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn pháp lý được xem là mệnh lệnh của thực tiễn, phản ánh đúng nguyên tắc tối thượng của Nhà nước pháp quyền là “thượng tôn Hiến pháp và pháp luật” [21]. Sự ra đời và đi vào thực thi của Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 (có hiệu lực từ năm 2024) đã tạo hành lang pháp lý minh bạch để bảo vệ quyền lợi chính đáng của cả người bệnh lẫn người hành nghề. Đội ngũ y bác sĩ hiện nay không chỉ chữa bệnh bằng chuyên môn thuần túy mà còn phải thực hành nghề nghiệp dựa trên tư duy pháp lý vững chắc, tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn đạo đức và luật pháp. Hành lang pháp lý này là cơ sở để ngành y tế hiện thực hóa mục tiêu thứ hai: củng cố năng lực của y tế cơ sở và y tế dự phòng. Đây được định vị là “pháo đài” đầu tiên và kiên cố nhất trong việc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe Nhân dân, đòi hỏi sự dịch chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu” [22]. Đội ngũ nhân viên y tế cơ sở sẽ là những người gác cổng vững chắc, đảm bảo mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế kịp thời ngay tại nơi sinh sống.
Song hành cùng với quá trình kiện toàn hệ thống là công cuộc đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trên toàn ngành. Việc xây dựng và liên thông bệnh án điện tử quốc gia không đơn thuần là sự thay đổi về công cụ lưu trữ, mà là cuộc cách mạng về phương thức quản trị y tế dựa trên dữ liệu, minh bạch hóa quy trình khám chữa bệnh, đồng thời “đẩy mạnh ứng dụng nền tảng số trong quản lý chăm sóc sức khỏe người dân” [23]. Người thầy thuốc trong kỷ nguyên số phải là những trí thức làm chủ được công nghệ, sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để tối ưu hóa phác đồ điều trị. Để làm được điều này, nhiệm vụ thứ tư đặt ra là phải phát triển bằng được nguồn nhân lực y tế chất lượng cao. Các chính sách đột phá nhằm thu hút, trọng dụng nhân tài cần được thiết kế dựa trên nguyên tắc công bằng, đánh giá đúng năng lực và đãi ngộ xứng đáng, qua đó nuôi dưỡng khát vọng cống hiến của đội ngũ trí thức ngành y trong công cuộc xây dựng đất nước.
Đặc biệt, bước tiến mang tính cách mạng trong giai đoạn 2026 - 2030 chính là yêu cầu cải cách mạnh mẽ tài chính y tế, hướng tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân một cách bền vững. Việc thực hiện lộ trình miễn viện phí cơ bản từ năm 2026 đối với một số nhóm đối tượng ưu tiên và các dịch vụ thiết yếu là minh chứng sinh động nhất cho bản chất ưu việt của Nhà nước XHCN, nơi “mọi người dân đều được quản lý, chăm sóc sức khoẻ; được bảo đảm bình đẳng về quyền và nghĩa vụ trong tham gia BHYT và thụ hưởng các dịch vụ y tế” [24]. Cơ chế tài chính minh bạch sẽ giải phóng người thầy thuốc khỏi những áp lực kinh tế không đáng có, giúp họ toàn tâm toàn ý dồn tâm huyết vào chuyên môn. Từ nền tảng vững chắc trong nước, nhiệm vụ thứ sáu mở ra tầm nhìn rộng lớn: tăng cường hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển giao công nghệ y học tiên tiến, đưa y học Việt Nam vươn tầm, có khả năng cạnh tranh và sánh vai với các nền y tế phát triển trên bản đồ khu vực và thế giới [25].
Trong bối cảnh kiến tạo Nhà nước pháp quyền XHCN, mỗi người hành nghề y hôm nay phải là một tấm gương sáng ngời về ý thức tuân thủ pháp luật, tinh thông y lý, sáng ngời y đức và cháy bỏng khát vọng cống hiến. Đúng như thông điệp sâu sắc mà Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã nhấn mạnh nhân dịp kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam: “Với sự đoàn kết, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của toàn ngành, ngành Y tế sẽ nỗ lực thực hiện tốt các nhiệm vụ năm 2026, góp phần xây dựng hệ thống y tế Việt Nam ngày càng hiện đại, công bằng, hiệu quả và bền vững, đáp ứng niềm tin, kỳ vọng của Đảng và Nhân dân”. Lời tri ân và định hướng ấy vừa là niềm tự hào, vừa là mệnh lệnh trái tim, hối thúc lớp lớp thế hệ y bác sĩ vững bước trên con đường thực thi sứ mệnh thiêng liêng vì sức khỏe và sinh mệnh của Nhân dân.
5. Kết luận
Đội ngũ những người hành nghề y Việt Nam hôm nay không chỉ là những người thầy thuốc mà còn là những chiến sĩ trên mặt trận bảo vệ sức khỏe Nhân dân, là nhân tố then chốt xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Họ đã, đang và sẽ tiếp tục viết nên những trang sử hào hùng, từ kháng chiến cứu quốc đến công cuộc đổi mới, từ chống dịch đến chinh phục những đỉnh cao y học hiện đại.
Nhân ngày 27/2/2026, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân bày tỏ lòng tri ân sâu sắc nhất tới các thầy thuốc, các cán bộ y tế và gia đình họ. Hãy tiếp tục phát huy truyền thống “Lương y như từ mẫu”, kiên định lập trường pháp quyền, sáng tạo không ngừng, để Việt Nam - một đất nước khỏe mạnh, thịnh vượng - mãi mãi trường tồn. Sức khỏe Nhân dân là vốn quý nhất của đất nước. Và đội ngũ những người hành nghề y chính là những người giữ gìn, nhân lên vốn quý ấy trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam thời kỳ mới!
Tài liệu tham khảo, trích dẫn
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Nxb. CTQGST, Hà Nội, 2021.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. (Văn kiện chính thức, 2026).
[3] Quốc hội (2013). Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013.
[4], [20] Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII (2017). Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.
[5] Bộ Chính trị (2025). Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
[6], [15], [24] Quốc hội (2023). Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 ngày 09/01/2023.
[7], [12] Quốc hội (2025). Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 ngày 10/12/2025.
[8] Quốc hội (2025). Luật Dân số số 113/2025/QH15 ngày 10/12/2025.
[9], [21] Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII (2022). Nghị quyết 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới.
[10] Bộ Y tế. Báo cáo tổng kết công tác y tế năm 2025 và phương hướng nhiệm vụ năm 2026. Hà Nội, ngày 29/12/2025.
[11] Vietnam News Agency. “Health sector posts strong 2021 - 2025 gains, gears up for breakthrough reforms in 2026”. Vietnam News, ngày 31/12/2025.
[13] VietnamNet. “Ghép tạng Việt Nam ghi dấu ấn trên bản đồ y học thế giới”. VietnamNet, ngày 27/02/2026.
[14] Bộ Y tế. “Đã có hơn 1.000 bệnh viện triển khai bệnh án điện tử”. Cổng thông tin điện tử Bộ Y tế, ngày 08/10/2025 (cập nhật đến cuối năm 2025).
[16] Chính phủ (2019). Nghị định số 76/2019/NĐ-CP ngày 8/10/2019 quy định chính sách đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
[17] Bộ Chính trị (2025). Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
[18] Bộ Y tế (2025). Báo cáo tình hình nhân lực y tế và các giải pháp phát triển năm 2025.
[19] Thanh tra Chính phủ. Kết luận thanh tra một số cơ sở y tế năm 2025 - 2026. Công bố công khai trên Cổng thông tin điện tử Thanh tra Chính phủ.
[22] Ban Bí thư Trung ương Đảng (2023), Chỉ thị số 25-CT/TW ngày 25/10/2023 về tiếp tục củng cố, hoàn thiện, nâng cao chất lượng hoạt động của y tế cơ sở trong tình hình mới.
[23] Thủ tướng Chính phủ (2022), Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030.
[25] Thủ tướng Chính phủ (2024), Quyết định số 201/QĐ-TTg ngày 27/02/2024 phê duyệt Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
LÊ HÙNG
Học viện Chính trị khu vực I
NGUYỄN HỒNG THẮNG
Đại học Y Hà Nội
