Trong tiến trình đổi mới đất nước, các kỳ Đại hội Đảng luôn giữ vai trò định hướng chiến lược cho sự phát triển toàn diện của hệ thống chính trị, kinh tế – xã hội và pháp luật. Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đứng trước những biến chuyển sâu sắc của môi trường quốc tế, quá trình chuyển đổi số, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, cũng như đòi hỏi ngày càng cao về quản trị quốc gia hiện đại.
Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã nhấn mạnh yêu cầu “tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý xã hội bằng pháp luật; bảo đảm quyền con người, quyền công dân” (1). Trong bối cảnh đó, việc nhìn nhận ý nghĩa của Đại hội XIV dưới góc độ pháp lý và hành nghề luật sư có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, góp phần khẳng định vai trò của luật sư trong sự nghiệp đổi mới đất nước.
Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tham quan Trưng bày ấn phẩm Đại hội. Ảnh: TTXVN.
Đại hội XIV và định hướng hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN
Củng cố nguyên tắc thượng tôn Hiến pháp và pháp luật
Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN là mục tiêu xuyên suốt được Đảng xác định rõ trong nhiều kỳ Đại hội. Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam là Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” (Điều 2). Nguyên tắc này tiếp tục được nhấn mạnh và phát triển trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV với yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước bằng cơ chế pháp luật, đề cao trách nhiệm giải trình và kỷ luật, kỷ cương pháp luật (1).
Hoàn thiện thể chế trong bối cảnh phát triển và hội nhập
Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV xác định nhiệm vụ “hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển, nhất là thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng” (1). Định hướng này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống pháp luật phải có tính ổn định, minh bạch và dự đoán được.
Trong bối cảnh đó, vai trò của luật sư ngày càng trở nên quan trọng, không chỉ trong lĩnh vực tố tụng, mà còn trong tư vấn pháp lý, giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong các quan hệ pháp luật mới và phức tạp.
Đại hội XIV và định hướng cải cách tư pháp
Xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
Tại Chương XIII, dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng với nội dung “tiếp tục đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam” đã ghi nhận:
"Xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, do Ðảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị;
… Hoàn thiện các thiết chế trợ giúp pháp lý, bổ trợ tư pháp và các thiết chế khác, góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân;
… Tổ chức thực hiện pháp luật nghiêm minh, hiệu quả, chú trọng công tác giải thích pháp luật, hướng dẫn áp dụng pháp luật, bảo đảm việc hiểu, áp dụng pháp luật một cách thống nhất…” (1).
Bảo vệ công lý, quyền con người và quyền công dân
Cải cách tư pháp luôn được xác định là một trong những trọng tâm của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền. Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ mục tiêu xây dựng nền tư pháp “bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân” (2). Tinh thần này tiếp tục được kế thừa trong các Văn kiện Đại hội XIII và được nhấn mạnh hơn trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, với yêu cầu lấy người dân làm trung tâm của hoạt động tư pháp (1).
Đại hội XIV vì vậy có ý nghĩa định hướng lâu dài đối với việc nâng cao chất lượng xét xử, bảo đảm tranh tụng thực chất và hạn chế oan, sai, bỏ lọt tội phạm.
Vai trò của Liên đoàn Luật sư Việt Nam trong xây dựng Nhà nước pháp quyền theo tinh thần Đại hội XIV
Trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, Liên đoàn Luật sư Việt Nam giữ vai trò đặc biệt quan trọng với tư cách là tổ chức chính trị – xã hội – nghề nghiệp của đội ngũ luật sư cả nước. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò của các tổ chức xã hội – nghề nghiệp trong xây dựng, phản biện và thực thi pháp luật, qua đó tạo cơ sở chính trị vững chắc để Liên đoàn Luật sư Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế và sứ mệnh của mình trong giai đoạn mới.
Không chỉ là thiết chế tự quản nghề nghiệp, Liên đoàn Luật sư Việt Nam còn là cầu nối quan trọng giữa Đảng, Nhà nước với đội ngũ luật sư, góp phần truyền tải, cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về cải cách tư pháp, bảo vệ công lý và quyền con người vào hoạt động hành nghề luật sư. Trong bối cảnh Đại hội XIV đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia bằng pháp luật, vai trò định hướng, dẫn dắt và chuẩn mực hóa hoạt động nghề nghiệp của Liên đoàn Luật sư Việt Nam càng trở nên cấp thiết.
Thông qua việc tham gia góp ý xây dựng pháp luật, phản biện chính sách, đào tạo – bồi dưỡng luật sư và giám sát đạo đức nghề nghiệp, Liên đoàn Luật sư Việt Nam góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng nền tư pháp và củng cố niềm tin của xã hội đối với công lý. Đây chính là biểu hiện sinh động của việc xã hội hóa hoạt động tư pháp theo tinh thần cải cách tư pháp và định hướng của Đại hội XIV.
Trách nhiệm của luật sư trong kỷ nguyên đổi mới sau Đại hội XIV
Luật sư là một chủ thể không thể thiếu trong nền tư pháp hiện đại. Hiến pháp năm 2013 ghi nhận quyền bào chữa của người bị buộc tội (Điều 72), trong đó luật sư giữ vai trò trung tâm. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò của các thiết chế xã hội – nghề nghiệp trong xây dựng và thực thi pháp luật(1), tạo cơ sở chính trị quan trọng để nâng cao vị thế của luật sư.
Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về luật sư, bảo đảm quyền hành nghề hợp pháp, đồng thời nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp và đạo đức xã hội của luật sư.
Từ định hướng của Đại hội XIV, đội ngũ luật sư Việt Nam cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong giai đoạn mới:
1. Luật sư không chỉ là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ, mà còn là người góp phần bảo vệ công lý và pháp quyền;
2. Luật sư cần tham gia tích cực vào hoạt động phản biện chính sách, góp ý xây dựng pháp luật;
3. Luật sư phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị để đáp ứng yêu cầu hội nhập.
Bên cạnh nỗ lực cá nhân, trách nhiệm của luật sư trong kỷ nguyên đổi mới cần được đặt trong khuôn khổ định hướng chung và sự dẫn dắt nghề nghiệp của Liên đoàn Luật sư Việt Nam. Việc phát huy vai trò tự quản, nâng cao kỷ cương, kỷ luật nghề nghiệp và xây dựng đội ngũ luật sư “vừa hồng, vừa chuyên” không chỉ là yêu cầu nội tại của nghề, mà còn là đòi hỏi khách quan từ tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền theo tinh thần Đại hội XIV.
Đây là những yêu cầu khách quan để nghề luật sư phát triển bền vững và đồng hành cùng sự nghiệp đổi mới đất nước.
Kết luận
Đại hội XIV có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới, trong đó pháp luật và tư pháp giữ vai trò trụ cột. Dưới góc nhìn của người luật sư, Đại hội XIV không chỉ tiếp tục khẳng định mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, mà còn đặt ra những yêu cầu và kỳ vọng mới đối với đội ngũ luật sư. Việc nghiên cứu, phân tích và đóng góp ý kiến về Đại hội XIV từ góc độ pháp lý là cần thiết, góp phần khẳng định vai trò của luật sư trong sự nghiệp đổi mới và phát triển bền vững của đất nước.
Đại hội XIV vì vậy không chỉ mở ra giai đoạn phát triển mới của Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, mà còn đặt Liên đoàn Luật sư Việt Nam và đội ngũ luật sư vào vị trí trung tâm trong việc hiện thực hóa các giá trị pháp quyền, công lý và quyền con người trong đời sống xã hội.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tài liệu phục vụ lấy ý kiến.
2. Bộ Chính trị (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.
Thạc sĩ, Luật sư PHAN VĨNH
Đoàn Luật sư tỉnh Tây Ninh
